Türkçe Diş Hekimliği Terminolojisi Sözlüğü

🔤 Lat. alveolitis sicca · 🌐 dry socket

Çekim sonrası pıhtının kaybıyla oluşan ağrılı alveol iltihabı.

🌐 dental amalgam

Cıva + gümüş alaşımı dolgu materyali; dayanıklı ama estetik değil, kullanımı azalıyor.

🔤 Lat. analgeticum · 🌐 analgesic

Ağrı kesici ilaç. Diş hekimliğinde NSAİİ (ibuprofen) ve parasetamol ilk tercihtir.

🌐 antibiotic prophylaxis

Riskli hastalarda işlem öncesi enfektif endokardit vb. önlemek için antibiyotik verilmesi.

🌐 anticoagulant interaction

Warfarin/yeni nesil antikoagülan kullanan hastalarda çekim öncesi kanama riski değerlendirmesi.

🔤 Lat. periodontitis apicalis · 🌐 apical periodontitis

Kök ucu çevresindeki dokuların iltihabı; genellikle pulpa nekrozu sonrası.

🌐 articulator

Çene hareketlerini taklit eden mekanik cihaz; protez yapımında oklüzyon analizi için.

🌐 clinical attachment loss (CAL)

Periodontal destek dokularının yıkım miktarı; periodontitis tanısının temel ölçütü.

🔤 Lat. malocclusio · 🌐 malocclusion

Dişlerin ve/veya çenelerin normal dışı kapanış ilişkisi.

🔤 Lat. articulatio temporomandibularis · 🌐 temporomandibular joint (TMJ)

Alt çene ile temporal kemik arasındaki çift taraflı ginglymoarthrodial eklem.

🔤 Lat. dentinum · 🌐 dentin

Mine ve sement altında dişin ana kütlesini oluşturan, dentin tübülleri içeren canlı doku.

🌐 scaling and root planing

Diş ve kök yüzeyinden plak ve diş taşının mekanik olarak temizlenmesi (cerrahi olmayan tedavi).

🌐 vertical dimension of occlusion

Dişler kapalıyken yüzün alt üçlüsünün yüksekliği; tam protezde kritik.

🔤 Lat. extractio dentis · 🌐 tooth extraction

Dişin alveol soketinden çıkarılması (basit veya cerrahi).

🔤 Lat. caries dentium · 🌐 dental caries

Bakteriyel asitlerle diş sert dokularının demineralizasyonu sonucu oluşan ilerleyici hastalık.

🔤 Lat. gingivitis · 🌐 gingivitis

Plak kaynaklı, ataşman kaybı olmayan, geri dönüşlü diş eti iltihabı.

🔤 Lat. pulpa dentis · 🌐 dental pulp

Dişin merkezindeki damar-sinir paketini içeren yumuşak bağ dokusu.

🔤 Lat. calculus · 🌐 dental calculus / tartar

Mineralize olmuş bakteri plağı; supragingival veya subgingival.

🔤 Lat. recessio gingivae · 🌐 gingival recession

Diş eti kenarının mine-sement sınırının apikaline doğru yer değiştirmesi; kök yüzeyi açığa çıkar.

🌐 fissure sealant

Molar dişlerin çukur ve fissürlerini çürükten koruyan ince reçine örtü (koruyucu diş hekimliği).

🌐 fluoride

Mineyi güçlendirip remineralizasyonu destekleyen, çürük önleyici iyon (jel, vernik, diş macunu).

🔤 Lat. dens impactus · 🌐 impacted tooth

Normal sürme zamanında çıkamayıp kemik/yumuşak doku içinde kalan diş (sıklıkla 3. molar).

🌐 gutta-percha

Kök kanallarının doldurulmasında kullanılan biyouyumlu, termoplastik kök kanal dolgu materyali.

🌐 removable appliance

Hastanın çıkarabildiği, genellikle büyüme döneminde kullanılan ortodontik cihaz.

🌐 removable prosthesis

Hastanın takıp çıkarabildiği protez (tam veya bölümlü).

🌐 implant-supported prosthesis

Çene kemiğine yerleştirilen titanyum implantlar üzerine yapılan protez.

🔤 Lat. tractus endodonticus · 🌐 root canal treatment

Enfekte/nekroze pulpanın çıkarılıp kök kanal sisteminin temizlenmesi, şekillendirilmesi ve doldurulması.

🌐 cavity preparation

Çürük dokunun temizlenip restorasyon için dişe şekil verilmesi işlemi.

🔤 Lat. cystis · 🌐 cyst

İçi sıvı/yarı katı, epitelle döşeli patolojik boşluk.

🌐 chlorhexidine

Geniş spektrumlu antiseptik gargara; plak kontrolü ve cerrahi sonrası kullanılır.

🌐 composite resin

Estetik, ışıkla sertleşen restoratif materyal (rezin matriks + inorganik dolgu).

🌐 cone-beam CT (CBCT) / KIBT

Maksillofasiyal bölgenin üç boyutlu düşük doz tomografisi; implant ve cerrahi planlamada.

🌐 dental bridge

Eksik dişi, komşu dişlerden (dayanak) destek alarak tamamlayan sabit protez.

🔤 Lat. corona · 🌐 crown

Diş tacını tamamen örten sabit restorasyon (metal, porselen, zirkonya).

🌐 local anesthesia

Sınırlı bölgede ağrı duyusunu geçici kaldıran uygulama (infiltrasyon veya blok).

🔤 Lat. enamelum · 🌐 enamel

Dişin en dış, en sert tabakası (%96 inorganik hidroksiapatit). Vücudun en sert dokusudur, rejenere olmaz.

🌐 NSAID

Steroid olmayan antiinflamatuar ilaç; COX inhibisyonuyla ağrı + iltihap azaltır.

🔤 Lat. occlusio · 🌐 occlusion

Üst ve alt diş kavislerinin kapanış ilişkisi.

🌐 impression

Ağız içi dokuların negatif kopyasının alınması (aljinat, silikon veya dijital tarama).

🔤 Lat. orthopantomographia · 🌐 panoramic radiograph (OPG)

Tüm çeneleri tek filmde gösteren ekstraoral görüntüleme.

🌐 periapical radiograph

Tek-iki dişi kök ucuyla birlikte gösteren intraoral film.

🌐 periodontal pocket

Diş eti ile diş arasında patolojik olarak derinleşmiş oluk (>3 mm sondalama derinliği).

🔤 Lat. periodontitis · 🌐 periodontitis

Destek dokularda (ataşman + kemik) geri dönüşsüz yıkımla seyreden iltihabi hastalık.

🔤 Lat. pulpitis · 🌐 pulpitis

Diş pulpasının iltihabı. Geri dönüşlü (reversible) veya geri dönüşsüz (irreversible) olabilir.

🌐 pulpotomy

Süt dişinde koronal pulpanın çıkarılıp kök pulpasının korunduğu vital pulpa tedavisi.

🌐 fixed appliance / braces

Dişlere yapıştırılan braket + tel sistemiyle diş hareketi sağlayan tedavi.

🌐 fixed prosthesis

Dişlere veya implantlara simante edilen, hasta tarafından çıkarılamayan protez (kron, köprü).

🌐 cephalometric analysis

Lateral kafa radyografisi üzerinden iskeletsel ve dental ilişkilerin ölçümü.

🔤 Lat. cementum · 🌐 cementum

Kök yüzeyini kaplayan, periodontal ligamentin tutunduğu mineralize doku.

🔤 Lat. dens deciduus · 🌐 primary/deciduous tooth

Çocukluk döneminin geçici dişleri (20 adet); daimi dişlerle yer değiştirir.

🔤 Lat. nervus trigeminus · 🌐 trigeminal nerve

5. kraniyal sinir; yüz ve ağız bölgesinin duyusunu + çiğneme kaslarının motor innervasyonunu sağlar.

🔤 Lat. glandula salivaria · 🌐 salivary gland

Tükürük salgılayan bezler: parotis, submandibular, sublingual (majör) + minör bezler.

🌐 vasoconstrictor

Lokal anesteziye eklenen, kanamayı azaltıp etkiyi uzatan madde (adrenalin/epinefrin).

🌐 space maintainer

Erken kaybedilen süt dişinin yerini daimi diş sürene dek koruyan aparey.