Kazım İncebacak
📅 Son Güncelleme: 20 Nisan 2026 | Pillar: Türkçe Diş Hekimliği Terminolojisi Rehberi
Restoratif diş tedavisi (conservative dentistry / restorative dentistry), diş çürüğünün teşhis ve tedavisi + estetik restorasyonlar alanını kapsar. STS Diş'te 60 klinik sorusunun yaklaşık 7-10'u doğrudan restoratif konulardan gelir. Bu alan yurt dışı mezunu için Türkçe terminolojiyi öğrenmenin en kritik ekseni çünkü hasta vakalarının büyük kısmı restoratif gerektirir.
1. Çürük (Caries Dentis) Terminolojisi
| Türkçe | Latince | İngilizce | Açıklama |
|---|---|---|---|
| Çürük | caries dentis | dental caries / decay | Dişin sert dokularının bakteriyel asit kaynaklı yıkımı |
| Mine çürüğü | caries enamel | enamel caries | Mine tabakası sınırlı çürük (reversibl olabilir) |
| Dentin çürüğü | caries dentini | dentinal caries | Dentine ulaşmış çürük, restorasyon gerekir |
| Pulpaya yakın çürük | caries profunda | deep caries | Pulpaya yakın — pulpa koruma gerekir |
| Rampan çürük | caries rampans | rampant caries | Hızlı yayılan çoklu çürük (sık çocuklarda) |
| Tekrarlayan çürük | caries secundaria | recurrent / secondary caries | Restorasyon kenarında yeniden oluşan çürük |
| Biberon çürüğü | — | early childhood caries (ECC) | Süt dişi çürüğü — biberon/emzirme ilişkili |
| Sulu çürük | caries acuta | acute caries | Hızlı ilerleyen, açık renk, sulu dokulu |
| Kuru çürük | caries chronica | chronic / arrested caries | Yavaş ilerleyen, sert, koyu renkli |
2. Black Sınıflandırması (Kavite Sınıfları)
GV Black'in klasik kavite sınıflandırması STS Diş sorularının temelidir:
- Class I: Pit ve fissürlerde çürük (molar ve premolarların oklüzal yüzeyi, incisivlerin palatinal çukurlari)
- Class II: Premolar ve molarların proksimal (interproksimal) yüzeylerinde çürük
- Class III: Anterior dişlerin proksimal yüzeylerinde — insizal kenar dahil değil
- Class IV: Anterior dişlerin proksimal + insizal kenar dahil
- Class V: Dişin servikal (boyun) kısmında (fasial veya lingual)
- Class VI: (Modern ekleme) Posterior dişlerin tüberkül uçları + anterior insizal kenarlar (aşınma / erozyon bölgesi)
3. Kavite Preparasyonu Terimleri
| Türkçe | İngilizce | Açıklama |
|---|---|---|
| Kavite preparasyonu | cavity preparation | Restorasyon öncesi çürüğün temizlenmesi + şekillendirme |
| Giriş kavitesi | outline form | Kavitenin dış sınırları |
| Retansiyon formu | retention form | Restorasyonun yerinde kalmasını sağlayan şekil |
| Direnç formu | resistance form | Dişin + restorasyonun kırılmasını engelleyen şekil |
| Konvenience form | convenience form | Hekimin rahat çalışmasını sağlayan şekil |
| Aksiyel duvar | axial wall | Kavitenin diş eksenine paralel duvarı |
| Pulpal taban | pulpal floor | Kavitenin pulpaya yakın tabanı |
| Gingival basamak | gingival step / floor | Proksimal kavitenin diş eti kenarına yakın basamağı |
| Bevelleme | beveling | Kavite kenarlarının pahlanması (estetik composite'ta) |
4. Restoratif Materyaller
Kompozit Rezin (Composite)
| Kompozit rezin | composite resin | Estetik restoratif materyal; ışıkla sertleşir |
| Mikrohibrit | microhybrid | Genel amaçlı — dayanıklı + estetik |
| Nanohibrit | nanohybrid | Modern estetik — parlaklık + dayanıklılık |
| Akışkan kompozit | flowable composite | Düşük visköziteli — liner / küçük kavite |
| Bulk-fill kompozit | bulk-fill composite | 4-5 mm tek tabakada polimerize olabilir |
| Pakete kompozit | packable composite | Posterior bölge yoğun kıvam |
Amalgam
- Amalgam: amalgam — civa + gümüş alaşımı; günümüzde azalan kullanım (çevresel + estetik)
- Trituratör: amalgamator — amalgam karıştırıcı
- Kondansasyon: condensation — amalgam kaviteye sıkıştırma
- Karvingi: carving — amalgamı diş anatomisine göre şekillendirme
- Cilalama: polishing — restorasyon yüzeyi pürüzsüzleştirme
Cam İyonomer Siman (Glass Ionomer Cement — GIC)
- Cam iyonomer siman: glass ionomer cement — flor salınımı; Class V + pedodontik
- Rezin-modifiye cam iyonomer: resin-modified glass ionomer (RMGIC) — dayanıklılık artırılmış
- Kompomer: compomer — kompozit-cam iyonomer hibrit
İndirekt Restorasyonlar
- İnley: inlay — kavite içi dökülebilir restorasyon (altın, seramik, kompozit)
- Onley: onlay — kaviteyi + tüberkül ucunu kaplayan
- Veneer / laminate: veneer — dişin ön yüzünü kaplayan ince porselen/kompozit tabaka
5. Asit Aji + Bonding
| Türkçe | İngilizce | Açıklama |
|---|---|---|
| Asit aji (pürüzlendirme) | acid etching | %35-37 fosforik asitle mine yüzeyi pürüzlendirme (15-30 sn) |
| Total-etch (iki adım) | total-etch technique | Asit → primer → bonding (geleneksel) |
| Self-etch | self-etch | Asit + primer kombinasyon — hassasiyet azalır |
| Universal bonding | universal bonding | Hem total-etch hem self-etch modunda kullanılabilir |
| Bağlayıcı ajan (adeziv) | bonding agent / adhesive | Diş yüzeyini kompozit ile bağlayan |
| Smear layer | smear layer | Kavite preparasyonu sonrası diş yüzeyindeki kalıntı tabaka |
| Hibrit tabaka | hybrid layer | Bonding + dentin arasında oluşan tutunma katmanı |
6. Polimerize Etme (Curing)
- LED ışık cihazı: LED curing light
- Polimerize etme: light curing / photopolymerization
- Halojen lamba: halogen lamp (eski teknoloji)
- Plazma ark: plasma arc
- Polimerize süresi: typically 10-20 saniye tabaka başına (materyal + ışık intensitesine göre)
- Tabakalı yerleştirme: incremental layering — 2 mm altı tabakalar, her biri ayrı polimerize
7. Pulpa Koruma (Pulp Protection)
| Pulpa kaplaması | pulp capping | Pulpaya yakın çürüklerde koruyucu materyal uygulama |
| İndirekt pulpa kaplaması | indirect pulp capping | Pulpa açılmadan ince dentin tabakası üzerine koruyucu |
| Direkt pulpa kaplaması | direct pulp capping | Pulpa açılmış, Ca(OH)₂ veya MTA ile kapama |
| Kalsiyum hidroksit | calcium hydroxide (Ca(OH)₂) | Klasik pulpa koruma materyali; Dycal marka yaygın |
| MTA (Mineral Trioksit Agregat) | Mineral Trioxide Aggregate | Modern standart — pulpa kaplaması + perforasyon tamiri |
| Biodentin | Biodentine | Bioaktif kalsiyum silikat — MTA alternatifi |
8. Anahtar Klinik Teknikler
Matriks Sistemleri
- Matriks bandı: matrix band — proksimal kavite için geçici duvar
- Tofflemire matriks: Tofflemire retainer + band
- Sectional matriks: sectional matrix (ör. Palodent, Garrison) — modern posterior proksimal
- Kama: wedge — matriks bandını gingival alana sıkıştırır
- Kontakt noktası: contact point — iki diş arası normal temas
Dönümlü Aletler
- Elmas frez: diamond bur — mine kesimi + hassas şekillendirme
- Karbid frez: carbide bur — dentin kesimi + çürük temizleme
- Yuvarlak frez: round bur — giriş açma + çürük temizleme
- Fissür frez: fissure bur — kavite duvar oluşturma
- Alev frez: flame bur — kenar pahı (bevel)
Final Adımlar
- Bitirme / final finishing: finishing — pürüzsüz yüzey elde etme
- Cilalama: polishing — parlaklık kazandırma
- Oklüzyon kontrolü: occlusal adjustment — kapanışta yüksekliği kontrol etme
- Artikülasyon kağıdı: articulating paper — kapanışta temas noktalarını işaretleme
9. Klinik Vaka Örneği (Türkçe STS Soru Bağlamında)
Soru Örneği:
"32 yaşında bayan hasta, sağ alt ilk molar dişinde (diş 36) soğuk içeceklerle uyarılan, uyarı kalktıktan sonra kısa süre içinde geçen ağrı şikayeti ile başvurdu. Klinik muayenede diş 36'nın mesial yüzeyinde (Class II) kavite, radyografide dentin derinliğinde çürük tespit edildi. Perküsyon negatif. Soğuk testine kısa süreli keskin yanıt.
Hangisi en uygun tedavi yaklaşımıdır?
A) Doğrudan kök kanal tedavisi
B) İndirekt pulpa kaplaması + kompozit restorasyon
C) Pulpektomi
D) Diş çekimi + implant
E) Sadece koruyucu tedavi (fluorür uygulama)"
"32 yaşında bayan hasta, sağ alt ilk molar dişinde (diş 36) soğuk içeceklerle uyarılan, uyarı kalktıktan sonra kısa süre içinde geçen ağrı şikayeti ile başvurdu. Klinik muayenede diş 36'nın mesial yüzeyinde (Class II) kavite, radyografide dentin derinliğinde çürük tespit edildi. Perküsyon negatif. Soğuk testine kısa süreli keskin yanıt.
Hangisi en uygun tedavi yaklaşımıdır?
A) Doğrudan kök kanal tedavisi
B) İndirekt pulpa kaplaması + kompozit restorasyon
C) Pulpektomi
D) Diş çekimi + implant
E) Sadece koruyucu tedavi (fluorür uygulama)"
Doğru cevap: B — Reversibl pulpitis + dentin derinliğinde çürük → indirekt pulpa kaplaması (Ca(OH)₂ veya MTA) + kompozit restorasyon.
Yurt dışı mezunu dikkat: "Soğuk testine kısa süreli keskin yanıt" = "reversible pulpitis" — İngilizce bilgisiyle de cevaplayabilirsiniz ancak Türkçe terminoloji soruda hızlı okuma sağlar.
10. Yurt Dışı Mezunu Özel Notlar
Polonya / Macaristan / Bulgaristan Mezunları
- İngilizce terimler çoğu aynı (composite, bonding, etching) — Türkçe transliterasyon yaygın
- Ticari marka farkları: yurt dışında Filtek, Tetric, Estelite kullandıysanız Türkiye'de 3M, Ivoclar, Tokuyama distribütörleri var
- Amalgam kullanımı Türkiye'de azaldı ancak mevzuat + teorik bilgi hala geçerli
Ukrayna / Rusça Konuşulan Ülke Mezunları
- Rusça terim temelinden Türkçe terime geçiş farklı kanal — daha çok ezberleme
- Bazı Rusça kaynak terimleri (пломба = dolgu) Türkçe karşılığı ile sıfırdan öğrenilmeli
KKTC Mezunları
- Türkçe zaten hakim — sadece mezuniyet sonrası güncel literatürü takip
- Avantaj: Bu alanda neredeyse sıfır hazırlık süresi