Ağız-Diş-Çene Cerrahisi Türkçe Terimleri — STS Diş İçin Sözlük 2026

Ağız-Diş-Çene Cerrahisi (oral + maxillofacial surgery), diş çekiminden maksillofasiyal travmaya kadar geniş alanı kapsar. STS Diş 60 klinik sorusunun 7-8'i cerrahiden gelir. Çekim + gömülü diş + implant + kist/tümör konular sık.

1. Diş Çekimi (Ekstraksiyon) Terimleri

• Ekstraksiyon: extraction — diş çekimi
• Basit çekim: simple extraction — forseps ve elevatör ile rutin
• Cerrahi çekim: surgical extraction — flep kaldırma ± kemik kaldırma gerekli
• Forseps: forceps — diş çekim penseti (üst anterior, üst molar, alt anterior, alt molar için farklı)
• Elevatör: elevator — diş luksasyon aleti (Coupland, Cryer, Winter)
• Luksasyon: luxation — dişi soketten gevşetme
• Alveolotomi: alveolectomy — alveol kemik düzeltme (çekim sonrası)
• Osteotomi: osteotomy — kemik kesme
• Sütür: suture — dikiş (resorbe olan / olmayan)
• Sekonder iyileşme: secondary healing — granülasyon dokusu oluşumu ile

2. Gömülü Diş ve Komplikasyonlar

• Gömülü diş: impacted tooth — sürmemiş / kısmen sürmüş
• 3. molar gömülük: impacted third molar (wisdom tooth) — en yaygın
• Gömme sınıflandırmaları:
  • Winter (açı): mezioangüler / distoangüler / vertikal / horizontal
  • Pell & Gregory (derinlik): Class A / B / C (oklüzal düzleme göre) ve Class I / II / III (ramus ilişkisi)
• Perikoronitis: pericoronitis — kısmen sürmüş diş çevresi iltihap
• Kuru soket: dry socket / alveolar osteitis — çekim sonrası pıhtı kaybı, şiddetli ağrı (2-3 gün sonra)
• Oroantral fistül (OAF): oroantral fistula — üst molar çekimi sonrası sinüs-ağız birleşimi
• Postoperatif kanama: post-extraction bleeding
• Sinir hasarı: nerve injury (inferior alveolar, lingual, mental nerve)
• Kök retansiyonu: retained root — kök parçası soket içinde bırakma

3. İmplantoloji (Detay)

Genel implant terminolojisi için Protetik sözlük referansta. Cerrahi yönü:

• İmplant yerleştirmesi: implant placement / installation
• Pilot frez: pilot drill — ilk kemik kılavuzu
• Sıralı frezler: sequential drilling — çap artırarak kemik hazırlama
• Primer stabilite: primary stability — yerleştirmede mekanik tutunma (ISQ değeri)
• Torque (tork): yerleştirme sırasında uygulanan kuvvet (Ncm)
• Osseointegrasyon süresi: osseointegration time — 3-6 ay
• Kemik genişletme: ridge splitting / expansion
• Alveol kreti koruma: ridge / socket preservation — çekim sonrası greft
• Sinüs lift: sinus floor elevation
  • Direkt / lateral window (Caldwell-Luc benzeri)
  • İndirekt / krestal (osteotom, Summers tekniği)
• Zigomatik implant: zygomatic implant — aşırı atrofik üst çenede

4. Kemik Greftleri

• Otojen greft: autograft — hastanın kendi kemiği (chin, ramus, iliac crest)
• Allojen greft: allograft — insan donör (DFDBA, FDBA)
• Ksenojen greft: xenograft — sığır kemiği (Bio-Oss)
• Alloplastik greft: alloplast — sentetik (hidroksiapatit, β-TCP, biocam)
• Membran: membrane — rezorbe olan (kollajen) / olmayan (PTFE)
• Guided Bone Regeneration (GBR): yönlendirilmiş kemik rejenerasyonu
• PRF / PRP: platelet-rich fibrin / plasma — doku iyileşmesi

5. Oral Kistler

• Radiküler kist: radicular cyst — kök ucundaki kronik enflamasyondan (en yaygın odontojenik kist)
• Dentigeröz kist: dentigerous cyst — gömülü dişi kapsayan (folikül kaynaklı)
• Odontojenik keratokist (OKC): odontogenic keratocyst / keratocystic odontogenic tumor — agresif, tekrarlama yüksek
• Lateral periodontal kist: lateral periodontal cyst
• Nasopalatin kanal kisti: nasopalatine duct cyst
• Ameloblastom: ameloblastoma — benign ama agresif odontojenik tümör
• Odontoma: odontoma (compound / complex) — hamartom, en yaygın odontojenik tümör
• Enükleasyon: enucleation — kistin tamamen çıkarılması
• Marsupiyalizasyon: marsupialization — kistin ağza açılması (büyük kistlerde dekompresyon)

6. Maksillofasiyal Travma

• Mandibular fraktür: mandibular fracture (kondil, ramus, angulus, korpus, simfiz)
• Maksiller fraktür: maxillary fracture
  • Le Fort I: dişli maksilla horizontal fraktürü
  • Le Fort II: pyramidal
  • Le Fort III: kraniyofasiyal ayrılma
• Zigomatik fraktür: zygomatic / tripod fracture
• Orbita fraktürü: orbital blow-out fracture
• IMF (intermaksiller fiksasyon): intermaxillary fixation — telleme / elastiklerle
• ORIF: open reduction internal fixation — açık redüksiyon mini-plak
• Kondil fraktürü: condylar fracture — çocuklarda konservatif, erişkinde cerrahi tercih

7. TME (Temporomandibular Eklem) Hastalıkları

• TMD / TMJ disorder: temporomandibular disorder — eklem/kas kaynaklı ağrı
• Disk dislokasyonu: disc displacement (redüksiyonlu / redüksiyonsuz)
• Klikleme: clicking — disk hareketinde ses
• Kilitlenme (lock): open lock / closed lock
• Miyofasiyal ağrı: myofascial pain
• Ankiloz: TMJ ankylosis — fibröz / kemik
• Tedavi: konservatif (splint, fizyoterapi, NSAİİ) → artrosentez → artroskopi → açık cerrahi

8. Oral Kanser ve Premalign Lezyonlar

• Oral skuamöz hücreli karsinom (OSCC): oral squamous cell carcinoma — oral kanserlerin %90'ı
• Lökoplazi: leukoplakia — beyaz plak (premalign potansiyel %3-25)
• Eritroplazi: erythroplakia — kırmızı plak (yüksek risk)
• Oral submuköz fibrozis: oral submucous fibrosis (betel nut kullanımı)
• Biyopsi: biopsy (eksizyonel / insizyonel / punch)
• TNM sınıflandırması: T (tümör), N (lenf), M (metastaz)
• Boyun diseksiyonu: neck dissection (radikal, modifiye radikal, selektif)

9. Preprotetik Cerrahi

• Alveoloplasti: alveoloplasty — alveol kemik düzeltme
• Torus kaldırma: torus removal (torus palatinus, torus mandibularis)
• Frenektomi: frenectomy — frenulum kesimi
• Vestibuloplasti: vestibuloplasty — vestibül derinleştirme
• Tüber hipertrofi: tuberosity hypertrophy — maksiller tüber azaltma

10. Klinik Vaka Örneği

Doğru cevap: B — Çekim sonrası 2-4. günde başlayan, pıhtı kaybı + şiddetli ağrı + kemik ekspozisyonu = kuru soket. Tedavi: soket irrigasyonu (NaCl / klorheksidin) + obtunden pat (örn. Alvogyl — çinko oksit öjenol + butamben).

11. Yurt Dışı Mezunu Özel Notlar

• Le Fort sınıflandırması uluslararası standart — Türkçe karşılığı yok
• Pell & Gregory + Winter aynı şekilde kullanılır
• TMJ artrosentez + artroskopi Türkiye'de yaygın — Avrupa pratiğiyle aynı
• İmplant sistemleri: Straumann / Nobel / Astra Avrupa'da yaygın; Türkiye'de bunların yanında Medentika, Implantswiss, MIS yaygın

12. İlgili Kaynaklar

• Türkçe Diş Terminolojisi Pillar
• Protetik Türkçe Terimleri (implant detay)
• Periodontoloji Türkçe Terimleri (peri-implantitis)
• STS Diş Koçluk