Kazım İncebacak
📅 Son Güncelleme: 20 Nisan 2026 | Pillar: Türkçe Diş Terminolojisi
Ağız-Diş-Çene Radyolojisi, diş ve maksillofasiyal bölgenin görüntüleme yöntemlerini + radyolojik değerlendirmeyi kapsar. STS Diş 60 klinik sorusunun 5-6'sı radyoloji ağırlıklıdır.
1. Radyografi Tipleri
- Periapikal radyografi: periapical (PA) — tek diş + periapikal bölge, çürük + endodontik tanı
- Bitewing radyografi: bitewing (BW) — dişler arası + interproksimal çürük + alveol tepesi
- Oklüzal radyografi: occlusal — geniş alan, çocuk + travma + palatinal/lingual lokalizasyon
- Panoramik radyografi: panoramic / orthopantomogram (OPG) — tüm çene geniş görünüm
- Sefalometrik radyografi: lateral cephalogram — ortodontik analiz
- CBCT (Konik Işınlı Bilgisayarlı Tomografi): Cone Beam Computed Tomography — 3D görüntüleme
- İmplant planlaması
- Gömülü diş lokalizasyonu (alt 3. molar / üst canin)
- Patolojik lezyon değerlendirmesi
- TMJ değerlendirmesi
- Kök kanal morfolojisi
- MRI: magnetic resonance imaging — yumuşak doku + TMJ disk
- USG: ultrasonografi — tükürük bezleri + yumuşak doku
2. Radyolojik Anatomi
- Lamina dura: lamina dura — diş kökünü saran ince kortikal kemik (radyopak çizgi); endodontik hastalıkta kaybolur
- Periodontal aralık: periodontal ligament space — kök + lamina dura arası radyolusen şerit
- Alveol tepesi: alveolar crest — normalde sement-mine birleşiminin 1-2 mm apikalinde
- Maksiller sinüs: maxillary sinus — panoramikte çift taraflı hava boşluğu
- Nazal kavite: nasal cavity
- Mandibular kanal: mandibular canal — alt alveoler sinir yolu (dikkat!)
- Mental foramen: mental foramen — premolar apekslerine yakın radyolusen alan
- İncisive foramen: incisive canal / foramen — üst santral arası radyolusen
- Koronoid process: koronoid çıkıntı
- Kondil başı: condylar head
- Zigomatik ark: zygomatic arch
- Hyoid kemik: hyoid bone (panoramikte bazen görünür)
3. Radyolojik Görüntü Tanımları
| Türkçe | İngilizce | Ne Demek |
|---|---|---|
| Radyolusen | radiolucent | Siyah görünen — X-ışınını geçiren (yumuşak doku, hava, sıvı) |
| Radyopak | radiopaque | Beyaz görünen — X-ışınını engelleyen (kemik, mine, metal) |
| Karışık (mix) | mixed radiolucent/radiopaque | Hem siyah hem beyaz alanlar (ör. odontoma, fibröz displazi) |
| Unilokuler | unilocular | Tek odacıklı lezyon |
| Multilokuler | multilocular | Çok odacıklı ("soap bubble", "honeycomb") |
| İyi sınırlı | well-defined | Kortike kenarlı — genelde benign |
| Kötü sınırlı | ill-defined | Difüz kenar — enflamatuar / malign şüphe |
| Güneş ışını | sunburst appearance | Osteosarkom karakteristik |
| Soğan kabuğu | onion skin appearance | Ewing sarkom / proliferatif periostit |
4. Radyasyon Güvenliği ve Doz
- ALARA prensibi: As Low As Reasonably Achievable — radyasyon dozunu minimumda tutma
- Kurşun önlük: lead apron — hasta koruma
- Tiroid koruması: thyroid collar
- Digital sensör: digital sensor — film yerine (daha az radyasyon)
- Hızlı film: F-hızı film (daha az radyasyon, eski teknoloji)
- Uzun kollimatör: long-cone (paralel) teknik — daha az saçılma
- Paralel teknik: paralleling technique — periapikal için altın standart
- Bisekting açı: bisecting angle technique — alternatif teknik
- Doz birimleri: milisievert (mSv), gray (Gy)
- Tipik doz:
- Periapikal: ~0.005 mSv
- Panoramik: ~0.01 mSv
- CBCT: 0.05-0.1 mSv (alan boyutuna göre)
- Medikal BT: 2 mSv+
- TAEK: Türkiye Atom Enerjisi Kurumu (Türkiye'de radyasyon ruhsatı)
5. Temel Patolojik Lezyon Radyoloji
Radyolusen Lezyonlar
- Periapikal granülom / kist: kök ucunda yuvarlak radyolusensi
- Dentigeröz kist: gömülü dişin kronunu saran radyolusensi
- OKC: multilokuler veya unilokuler, genelde alt molar bölgesi
- Ameloblastom: soap bubble multilokuler, alt molar/ramus
- Traumatic (simple) bone cyst: scalloped borders
- Rezidüel kist: çekilmiş diş bölgesinde kalan kist
Radyopak Lezyonlar
- Kondensing osteitis: kronik enflamasyonla sklerotik kemik
- Osteom: iyi sınırlı kemik büyümesi
- Odontom: compound (diş benzeri) / complex (düzensiz kütle)
- Cementoblastom: kök etrafında radyopak kütle + radyolusen halo
- İdyopatik osteoskleroz: alt premolar/molar bölgesinde rastlantısal radyopak alan
Karışık Lezyonlar
- Fibröz displazi: ground-glass appearance
- Odontoma (gelişen): erken dönemde radyolusen, olgunlaştıkça radyopak
- Cemento-ossöz displazi: karışık, alt anterior bölgede yaygın
6. Dijital Radyoloji Avantajları
- Daha düşük radyasyon dozu (%30-50)
- Anında görüntü (film banyosu gerektirmez)
- Dijital arşivleme + paylaşım
- Görüntü işleme (parlaklık, kontrast, ölçüm)
- Çevresel avantaj (kimyasal banyo yok)
7. Klinik Vaka
Soru: "20 yaşında asemptomatik hastada rutin panoramikte alt sağ 3. molar (48) bölgesinde gömülü diş kronunu saran, iyi sınırlı, 2 cm çapında unilokuler radyolusent lezyon saptandı.
En olası tanı?
A) OKC B) Dentigeröz kist C) Ameloblastom D) Rezidüel kist E) Radiküler kist"
En olası tanı?
A) OKC B) Dentigeröz kist C) Ameloblastom D) Rezidüel kist E) Radiküler kist"
Cevap: B — Gömülü dişin kronunu saran, sement-mine sınırından köke kadar takip eden unilokuler radyolusensi = dentigeröz kist (folikül kaynaklı).
8. Yurt Dışı Mezunu Notları
- Radyolojik terimler büyük ölçüde Latince / İngilizce uluslararası — Türkçe karşılıklar nadir
- CBCT Türkiye'de premium muayenehanelerde yaygın — yurt dışı pratik Türkiye'ye aktarılır
- Radyasyon ruhsatı: Türkiye'de TAEK (Atom Enerjisi Kurumu) onayı zorunlu