Pedodonti (Çocuk Diş Hekimliği) Türkçe Terimleri — STS Diş İçin Sözlük 2026

Pedodonti (çocuk diş hekimliği / pediatric dentistry), çocukların ağız-diş sağlığı + süt ve genç daimi dişlerin tedavisini kapsar. STS Diş'te 60 klinik sorusunun 5-7'si pedodontiden gelir. Türkiye'de çocuk diş hekimliği pratiği yoğun — koruyucu + erken müdahale kültürü.

1. Diş Gelişimi ve Sürme Terimleri

• Süt dişi (decidual): deciduous tooth / primary tooth — 20 adet (5/çeyrek)
• Daimi diş: permanent tooth — 32 adet
• Karışık dişlenme: mixed dentition — hem süt hem daimi dişler (6-12 yaş)
• Erüpsiyon (sürme): eruption — dişin çene kemiğinden ağız boşluğuna çıkması
• Eksfoliasyon: exfoliation — süt dişinin fizyolojik kaybı
• Dental yaş: dental age — diş gelişiminin gösterdiği yaş
• Kemik yaşı: skeletal / bone age
• Kronolojik yaş: chronological age — takvim yaşı
• Diastema: dişler arası boşluk (süt dişlerinde fizyolojik)
• Leeway space: süt canin + süt molar + daimi canin + premolar arası mezio-distal fark (kritik boşluk kazanma)
• Ugly duckling evresi: ugly duckling stage — üst keserlerin geçici flare görünümü (8-10 yaş)

Sürme Sırası

2. Pediatrik Çürük ve Terimler

• Erken çocukluk çürüğü (ECC): early childhood caries — 6 yaş altı çocuklarda çürük
• Biberon çürüğü: baby bottle tooth decay / nursing caries — uzun süreli biberon/emzirme alışkanlığına bağlı
• Çok erken çocukluk çürüğü (S-ECC): severe early childhood caries — 3 yaş altında şiddetli
• Rampan çürük: rampant caries — hızlı yayılan çoklu çürük
• Turner dişi: Turner's tooth — süt dişi travması sonrası daimi dişte minesi bozuk
• Mine hipoplazisi: enamel hypoplasia — mine oluşum bozukluğu
• Molar İnsizör Hipomineralizasyonu (MIH): Molar Incisor Hypomineralisation — daimi 1. molar + keser minesinin kalitatif bozukluğu

3. Pediatrik Tedavi Teknikleri

Koruyucu Tedaviler

• Fissür örtücü (sealant): fissure sealant — oklüzal pit/fissürlerde koruyucu rezin
• Topikal fluorid: topical fluoride — APF jel, vernik (fluoride varnish), NaF solüsyon
• Sistemik fluorid: systemic fluoride — su fluoridasyonu, fluorid tablet
• Diyet danışmanlığı: dietary counseling
• Oral hijyen eğitimi: oral hygiene instruction

Süt Dişi Pulpa Tedavileri

• İndirekt pulpa kaplaması (IPC): indirect pulp capping — pulpa açılmadan derin çürükte Ca(OH)₂ / MTA
• Direkt pulpa kaplaması: direct pulp capping — küçük pulpa açılması
• Pulpotomi: pulpotomy — koronal pulpanın çıkarılması, radiküler pulpa korunur
  • Formokrezol pulpotomi (eski standart, azalan kullanım)
  • Ferrik sülfat pulpotomi
  • MTA pulpotomi (modern)
  • Biodentine pulpotomi
• Pulpektomi: pulpectomy — tüm pulpanın (koronal + radiküler) çıkarılması + çinko oksit öjenol / Vitapex ile kök kanal dolgusu

Restoratif Teknikler

• Paslanmaz çelik kuron (PÇK / SSC): stainless steel crown — süt dişi büyük restorasyon standart
• Hall tekniği: Hall technique — çürüğü temizlemeden PÇK yerleştirme (konservatif yaklaşım)
• Zirkonyum pediatrik kuron: zirconia pediatric crown — estetik alternatif
• Atravmatik Restoratif Tedavi (ART): Atraumatic Restorative Treatment — el aleti + cam iyonomer (düşük kaynaklı ortamlarda)
• Silver Diamine Fluoride (SDF): gümüş diamin fluorid — çürüğü arrest etme (siyah lekeye neden olur)

Yer Koruma

• Yer tutucu (space maintainer): süt dişi erken kayıp sonrası daimi diş yeri koruma
  • Band-loop (tek diş)
  • Nance aparey (üst çene bilateral)
  • Lingual ark (alt çene bilateral)
  • Distal shoe (E kaybı, 6. yaş molar sürmeden)

4. Davranış Yönetimi (Behavior Management)

• Tell-Show-Do (TSD): anlat-göster-yap — temel davranış yöntemi
• Pozitif pekiştirme: positive reinforcement — iyi davranış ödüllendirme
• Distraksiyon: distraction — dikkat başka yöne çekme
• Desensitizasyon: desensitization — kademeli alıştırma
• Modellenme: modeling — başka çocuk örnek gösterme
• Ses kontrolü: voice control
• Kısıtlama (physical restraint): papoose board (tartışmalı, nadiren)
• Sedasyon: sedation — nitröz oksit (N₂O), oral, IV
• Genel anestezi: general anesthesia — ileri uyumsuz vakalarda
• Frankl skalası: Frankl behavior rating — 1 (definitely negative) - 4 (definitely positive)

5. Pediatrik Travma

• Konküzyon: concussion — sert vuruş, mobilite yok, perküsyon hassasiyeti
• Subluksasyon: subluxation — mobilite var, yer değişikliği yok
• Ekstrüzyon: extrusion — dişin alveolden kısmen çıkması
• İntrüzyon: intrusion — dişin alveole gömülmesi (daimi dişte kritik — spontan reerüpsiyon beklenebilir)
• Lateral luksasyon: lateral luxation — yana yer değiştirme
• Avülsiyon: avulsion — dişin tamamen çıkması
  • Süt dişi avülsiyonu: replantasyon YAPILMAZ (daimi dişe zarar)
  • Daimi diş avülsiyonu: süt geçmişse replantasyon zorunlu, süre kritik (<60 dk ideal)
  • Taşıma ortamı: HBSS > süt > tükürük > fizyolojik serum > su (son tercih)
• Kron fraktürü: crown fracture (mine / dentin / pulpa)
• Kök fraktürü: root fracture

6. Özel Gereksinimli Çocuklar

• Otizm spektrum bozukluğu (OSB): autism spectrum disorder — özel yaklaşım gerekir
• Down sendromu: Down syndrome — diş anomalileri (konjenital eksiklik, mine hipoplazisi, periodontal yatkınlık)
• Serebral palsi: cerebral palsy — motor güçlük, bruksizm riski
• Hemofili: hemophilia — cerrahi öncesi hematoloji konsültasyonu
• Kalp hastalıkları: SBE profilaksisi (subakut bakteriyel endokardit — AHA 2007 rehberi)

7. Klinik Vaka Örneği

Doğru cevap: B — Süt dişi avülsiyonunda replantasyon yapılmaz; daimi diş germ (tohumu) hasar görme riski yüksek. Yer tutucu + çocuk takip standart.

8. Yurt Dışı Mezunu Özel Notlar

• Pediatrik terimler: Deciduous / primary = süt; permanent = daimi. Standart uluslararası.
• Pulpotomi ajanları: Formokrezol Türkiye'de azalan kullanımda; MTA / Biodentine güncel
• Türkiye fluoridasyon: Su fluoridasyonu Türkiye'de yaygın değil — topikal + sistemik (tablet) ağırlıklı
• Koruyucu program: Türkiye Ağız-Diş Sağlığı Programı kapsamında okul bazlı floridlama + fissür örtücü aktif

9. İlgili Kaynaklar

• Türkçe Diş Terminolojisi Pillar
• Endodonti Türkçe Terimleri
• Ortodonti Türkçe Terimleri
• STS Diş Koçluk