Kazım İncebacak
📅 Son Güncelleme: 20 Nisan 2026 | Pillar: Türkçe Diş Terminolojisi | 2017 Dünya Periodontal Hastalıklar Sınıflandırması güncel.
Periodontoloji (periodontology), diş etleri + destek dokuları hastalıkları + tedavisini kapsayan alandır. STS Diş 60 klinik sorusunun 6-8'i periodontolojiden gelir. 2017 Dünya Periodontoloji Workshop güncel sınıflandırması kritiktir — yurt dışı müfredatınızda eski sınıflandırma (1999) öğrenildiyse güncellemeniz gerekir.
1. Periodontium Anatomisi
- Periodontium: periodontium — dişin destek dokularının bütünü
- Dişeti (gingiva): gingiva
- Serbest dişeti (free / marginal gingiva)
- Yapışık dişeti (attached gingiva)
- Papiller dişeti (interdental papilla)
- Periodontal ligament (PDL): periodontal ligament — kök sementi + alveolar kemik arasındaki bağ dokusu
- Kök sementi: cementum — kök yüzeyini kaplayan mineralize doku
- Alveolar kemik: alveolar bone — dişi destekleyen çene kemiği (lamina dura + cancellous bone)
- Mukogingival birleşim: mucogingival junction (MGJ) — yapışık dişeti ile alveolar mukoza sınırı
- Keratinize dişeti: keratinized gingiva (serbest + yapışık dişeti toplamı)
- Biyolojik genişlik: biologic width — epitelial attachment + bağ dokusu attachment (~2mm)
2. 2017 Dünya Periodontal Hastalıklar Sınıflandırması
2017 Chicago Workshop ile güncellendi. Temel kategoriler:
- Periodontal sağlık + gingivitis
- Sağlıklı periodontium
- Plak kaynaklı gingivitis (plaque-induced gingivitis)
- Plak dışı gingival hastalıklar (hormonal, ilaç, sistemik)
- Periodontitis — Stage (I-IV) + Grade (A-C) sistemi
- Stage: şiddet + kompleksite (I: başlangıç, II: orta, III: şiddetli + kayıp, IV: çok şiddetli + fonksiyon kaybı)
- Grade: ilerleme hızı (A: yavaş, B: orta, C: hızlı)
- Nekrotizan periodontal hastalıklar: necrotizing periodontal diseases (NUG / NUP / NS)
- Sistemik hastalık belirtisi olarak periodontitis: periodontitis as a manifestation of systemic disease
- Periodontal abse: periodontal abscess
- Periodontal-endodontik lezyonlar: perio-endo lesions
- Mukogingival durumlar: mucogingival conditions (dişeti çekilmesi = gingival recession)
- Oklüzal travma: traumatic occlusal forces
- Peri-implant hastalıklar: peri-implant diseases (peri-implant sağlık, peri-implant mukozitis, peri-implantitis)
Eski Sınıflandırma (1999) vs Yeni (2017)
- Eski: Kronik periodontitis + Agresif periodontitis (lokalize / jeneralize) ayrı tanılar
- Yeni: İkisi "Periodontitis" altında birleştirildi; Stage + Grade ile sınıflandırılır
- Agresif periodontitis terimi kaldırıldı (2017) — şimdi "Grade C periodontitis, genç başlangıç"
3. Klinik Muayene Terimleri
| Türkçe | İngilizce | Açıklama |
|---|---|---|
| Sondlama derinliği (PPD) | probing pocket depth | Dişeti kenarından cep tabanına mesafe (mm) |
| Klinik ataşman kaybı (CAL) | clinical attachment loss | Sement-mine birleşimi (CEJ) + cep tabanı — gerçek destek kaybı |
| Sondlama sırasında kanama (BOP) | bleeding on probing | Aktif enflamasyon belirtisi |
| Plak indeksi (PI) | plaque index | Diş yüzeyindeki plak miktarı skalası |
| Dişeti indeksi (GI) | gingival index | Dişeti enflamasyon skalası |
| Furkasyon tutulumu | furcation involvement | Çok köklü dişte kök ayrımında kemik kaybı (Class I/II/III — Glickman) |
| Mobilite (diş sallanması) | tooth mobility | Miller skalası: Grade 0-III |
| Dişeti çekilmesi (resesyon) | gingival recession | Miller Class I-IV / Cairo RT1-RT2-RT3 |
| Periodontal cep | periodontal pocket | Patolojik derinleşmiş dişeti oluğu |
| Yalancı cep | pseudopocket | CAL yok, sadece dişeti büyümesi (gingival enlargement) kaynaklı |
4. Etyoloji ve Risk Faktörleri
- Dental plak (biyofilm): dental plaque / biofilm — birincil etken
- Diş taşı: calculus / tartar (supragingival + subgingival)
- Kırmızı kompleks patojenleri: red complex pathogens — P. gingivalis, T. forsythia, T. denticola
- A. actinomycetemcomitans (Aa): Aggregatibacter actinomycetemcomitans — özellikle agresif/genç başlangıç periodontitisinde
- Risk faktörleri:
- Sigara (güçlü modifiye edilebilir)
- Diyabet (özellikle kontrol altında olmayan)
- Stres
- Genetik yatkınlık
- Hormonal (gebelik, menopoz)
- İlaç (siklosporin, nifedipin, fenitoin — dişeti büyümesi yapan)
5. Periodontal Tedavi Fazları
Faz I — Etiyolojik / Başlangıç Tedavisi
- Oral hijyen eğitimi: oral hygiene instruction (OHI)
- Detartraj + kök yüzeyi düzleştirme: scaling and root planing (SRP) — subgingival taş ve plak temizliği
- Ultrasonik detartraj: ultrasonic scaling
- El aletleriyle küretaj: hand instrumentation (küretler: Gracey, Universal)
- Oklüzal ayarlama: occlusal adjustment (gerekiyorsa)
- Çekim endikasyonları: kurtarılamayan dişler
- Antimikrobiyal tedavi: lokal (klorheksidin, PerioChip) veya sistemik (amoksisilin + metronidazol — agresif vakalarda)
Faz II — Cerrahi Tedavi
- Açık flep debridman: open flap debridement (OFD)
- Gingivektomi: gingivectomy — dişeti fazlalığının kesilmesi (yalancı cep, estetik)
- Gingivoplasti: gingivoplasty — dişeti konturlama
- Apikal repozisyonlu flep: apically positioned flap
- Modifiye Widman flep: modified Widman flap
- Koronal repozisyonlu flep: coronally advanced flap (CAF) — resesyon tedavisi
- Serbest dişeti grefti: free gingival graft (FGG) — yapışık dişeti oluşturma
- Bağ dokusu grefti: connective tissue graft (CTG) — kök kaplama
- Osseöz cerrahi: osseous surgery — kemik rekonturlama (resektif)
Faz III — Rejeneratif Tedavi
- Yönlendirilmiş doku rejenerasyonu (GTR): guided tissue regeneration — rezorbe olan / olmayan membran
- Yönlendirilmiş kemik rejenerasyonu (GBR): guided bone regeneration
- Kemik grefti: bone graft
- Otojen (autograft) — hastanın kendi kemiği
- Allojen (allograft) — insan donör (DFDBA, FDBA)
- Ksenojen (xenograft) — sığır kemiği (Bio-Oss)
- Alloplastik (alloplast) — sentetik (hidroksiapatit, β-TCP)
- Emdogain (EMD): enamel matrix derivative — biyolojik rejenerasyon
- PRF / PRP: platelet-rich fibrin / platelet-rich plasma
Faz IV — Destekleyici Periodontal Tedavi (SPT)
- Destekleyici tedavi (maintenance): supportive periodontal therapy (SPT)
- 3-6 ay aralıklarla profesyonel temizlik + değerlendirme
- Hasta oral hijyen pekiştirme
6. Peri-İmplant Hastalıklar
- Peri-implant sağlık: peri-implant health — enflamasyon yok, kemik kaybı fizyolojik sınırda
- Peri-implant mukozitis: peri-implant mucositis — mukozada enflamasyon, kemik kaybı yok (reversibl)
- Peri-implantitis: peri-implantitis — mukoza enflamasyonu + progresif kemik kaybı (irreversibl)
7. Mukogingival Cerrahi / Plastik Periodontal
- Kök kaplama: root coverage — resesyon tedavisi
- Miller sınıflandırması: Miller classification (I-IV) — resesyon tipleri
- Kron uzatma (clinical crown lengthening): subgingival çürük / kırık için
- Estetik kron uzatma: aesthetic crown lengthening — "gummy smile" tedavisi
- Papil rekonstrüksiyonu: papilla reconstruction
- Frenektomi: frenectomy — frenulum kesimi (yüksek frenulum kaynaklı resesyon)
- Vestibuloplasti: vestibuloplasty — sığ vestibülü derinleştirme
8. Klinik Vaka Örneği
Soru Örneği:
"45 yaşında erkek hasta, dişeti kanaması ve bazı dişlerin sallanması şikayeti ile başvurdu. Klinik muayenede jeneralize BOP pozitif, birçok dişte PPD 5-7 mm, CAL 4-6 mm, diş 16 ve 26'da Class II furkasyon tutulumu. Radyografide jeneralize horizontal + vertikal kemik kaybı (kökün 1/3-2/3 bölümü). Günde 15 sigara içiyor, tip 2 DM.
2017 sınıflandırmasına göre tanı hangisidir?
A) Kronik gingivitis
B) Stage I, Grade A periodontitis
C) Stage III, Grade C periodontitis
D) Nekrotizan periodontitis
E) Periodontal abse"
"45 yaşında erkek hasta, dişeti kanaması ve bazı dişlerin sallanması şikayeti ile başvurdu. Klinik muayenede jeneralize BOP pozitif, birçok dişte PPD 5-7 mm, CAL 4-6 mm, diş 16 ve 26'da Class II furkasyon tutulumu. Radyografide jeneralize horizontal + vertikal kemik kaybı (kökün 1/3-2/3 bölümü). Günde 15 sigara içiyor, tip 2 DM.
2017 sınıflandırmasına göre tanı hangisidir?
A) Kronik gingivitis
B) Stage I, Grade A periodontitis
C) Stage III, Grade C periodontitis
D) Nekrotizan periodontitis
E) Periodontal abse"
Doğru cevap: C — Jeneralize ileri kemik kaybı + furkasyon tutulumu = Stage III; sigara + DM hızlandırıcı faktörler + progresyon hızı = Grade C.
9. Yurt Dışı Mezunu Özel Notlar
- Eski 1999 sınıflandırması (agresif vs kronik periodontitis) yurt dışı müfredatlarda hala öğretilebilir — 2017 güncellemeyi bilmek STS Diş için kritik
- Stage / Grade sistemi Türkçe'de de aynı şekilde kullanılır (Türkçe karşılığı yok)
- Miller classification hala geçerli; Cairo classification (2011) modern alternatif olarak da bilinmeli
- Bio-Oss, Emdogain gibi marka isimleri Türkiye'de de aynı kullanılır
- Antibiyotik protokoller: Van Winkelhoff / Slots protokolü (amoksisilin + metronidazol kombinasyonu) Türkiye pratiğinde de standart