Diş Hekimliği Farmakolojisi Türkçe Terimler ve Türkiye Ticari İlaç İsimleri — STS Diş 2026

Diş hekimliği farmakolojisi yurt dışı mezunlarının Türkiye'ye geçişte en karıştırdığı alandır — çünkü aynı etken madde farklı ticari isimle satılır. Bu rehber etken madde + Türkiye ticari isim + kullanım bağlamı eşleştirir. STS Diş 60 temel bilim sorusunun farmakoloji kısmı + klinik sorularda ilaç tercihi sık.

1. Lokal Anestezikler

Maksimum dozlar (erişkin 70 kg):

• Lidokain: 4.4 mg/kg (maks 300 mg) → 2% kartuşta 36 mg → max 7-8 kartuş
• Artikain: 7 mg/kg (maks 500 mg) → 4% kartuşta 68 mg → max 7 kartuş
• Mepivakain 3%: 4.4 mg/kg → ~7 kartuş

2. Analjezikler (Ağrı Kesici)

NSAİİ (Non-steroid Anti-enflamatuar)

• İbuprofen (400-600 mg × 3-4) → Brufen, Ibufen, Suprafen, Dolven
• Naproksen (250-500 mg × 2) → Naprosyn, Apranax
• Diklofenak (50-100 mg × 2-3) → Voltaren, Dicloflam, Cataflam (potasyum tuzu — hızlı etki)
• Deksketoprofen (25 mg × 3) → Arveles, Keplat
• Etodolak (300-400 mg × 2) → Etol, Etopan
• Meloksikam (7.5-15 mg × 1) → Melox, Exen
• Selekoksib (COX-2): Celebrex

Parasetamol + Opioidler

• Parasetamol (500-1000 mg × 3-4) → Parol, Calpol, Tylol, Vermidon
• Parasetamol + Kafein → Minoset Plus, Sinepar
• Parasetamol + Kodein → Geralgin
• Tramadol (orta-güçlü ağrı) → Contramal, Zaldiar (+ parasetamol)

Pediatrik Dozlama

• Parasetamol 10-15 mg/kg/doz (max 75 mg/kg/gün)
• İbuprofen 5-10 mg/kg/doz (max 40 mg/kg/gün)
• Pediatrik şurup ticari: Calpol, Parol (parasetamol), Pedifen, İbufen (ibuprofen)

3. Antibiyotikler

Beta-Laktam (İlk Seçim)

• Amoksisilin (500 mg × 3 × 5-7 gün) → Largopen, Alfoxil, Amoklavin (amox + klav.), Penamox
• Amoksisilin + Klavulanat (875/125 × 2) → Augmentin, Amoklavin, Klamoks, Bioment
• Ampisilin + Sulbaktam → Alfasid, Duocid (IV form)
• Fenoksimetilpenisilin (Pen V) → Pen-Os
• Sefaleksin → Sef
• Sefuroksim → Cefatin, Zinnat

Makrolid (Penisilin Alerjisi)

• Azitromisin (500 mg × 1 × 3 gün) → Zitromax, Azitro, Azomax
• Klaritromisin (500 mg × 2) → Klacid, Claritek
• Eritromisin → Eritro (daha az kullanılır)

Linkozamid + Diğer

• Klindamisin (300-600 mg × 3-4) → Klindan, Cleocin — penisilin alerjisinde alternatif, osteomiyelitis için tercih
• Metronidazol (500 mg × 3) → Flagyl, Metrajil — anaerob / periodontal enfeksiyon
  • "Van Winkelhoff kombinasyonu": Amoksisilin + Metronidazol (agresif periodontitis)
• Doksisiklin (100 mg × 1-2) → Monodox, Tetradox, Vibradox — periodontal adjuvan, aktinobasillus için

Profilaktik Endokardit Rejimleri (AHA 2021)

• Standart: Amoksisilin 2 g, çekimden 30-60 dk önce (tek doz)
• Penisilin alerjisi: Klindamisin 600 mg, Sefaleksin 2 g, Azitromisin 500 mg
• Pediatrik: Amoksisilin 50 mg/kg, max 2 g

4. Antifungal

• Nistatin gargara (100.000 IU/ml × 4-6) → Mycostatin — oral kandidiyazis
• Mikonazol jel → Daktarin oral jel
• Flukonazol (sistemik 50-100 mg/gün) → Lucan, Flucan — kronik / rezistan
• Ketokonazol → Nizoral (şampuan yaygın; oral kullanımda karaciğer izlemi)
• İtrakonazol → Itraspor — derin mantar

5. Antiviral

• Asiklovir (400 mg × 5 × 5 gün) → Zovirax, Herpex — HSV, VZV
• Valasiklovir → Valtrex — daha iyi biyoyararlanım
• Topikal asiklovir krem → Zovirax krem (dudak uçuğu)

6. Antiseptik ve Gargaralar

• Klorheksidin (CHX) %0.12-0.2 gargara → Klorhex, Perio-aid, Drossa-Dent, Andorex, Periogard — altın standart
  • Uzun süreli kullanımda diş renk değişikliği, tat bozukluğu
  • Maksimum 2 hafta tercih edilir
  • Florid diş macunundan 30 dk sonra (etkileşim)
• Hekzetidin → Hexoral — alternatif antiseptik
• Povidon iyot → Betadine gargara %1
• Esansiyel yağlar (Listerine benzeri) → Listerine
• Hidrojen peroksit %1.5-3 → NUG/ANUG tedavisinde
• CPC (setilpiridinyum klorür) → Oral-B, Colgate Plax

7. Hemostatik (Kanama Kontrolü)

• Traneksamik asit (gargara 4.8% + sistemik) → Transamin — antifibrinolitik
• Spongostan / Surgicel → emilen jelatin / selüloz — lokal hemostaz
• Kollajen süngeri → Hemospon
• Fibrin yapıştırıcı: Tisseel
• Kemik mumu: bone wax — kemik kanaması

8. Antikoagülan Alan Hastalarda Yönetim

• Warfarin (Coumadin): INR 2-3.5 arasında çoğu dental işlem güvenli — INR takibi
• Asetilsalisilik asit (aspirin): düşük doz 75-100 mg kesmeye gerek yok
• Klopidogrel (Plavix): kesmeye gerek yok genellikle
• Yeni oral antikoagülanlar (NOAC / DOAC):
  • Rivaroksaban → Xarelto
  • Apiksaban → Eliquis
  • Dabigatran → Pradaxa
  • Edoksaban → Lixiana
• Prensip: Çoğu çekim için kesmeye gerek yok; lokal hemostaz (traneksamik asit gargara, sütür, spongostan)

9. Özel Popülasyonlarda İlaç Kullanımı

• Gebelik:
  • Güvenli: Parasetamol, Penisilin, Sefalosporin, Lidokain + epi, Klindamisin
  • Kaçınılmalı: NSAİİ (3. trimester), Tetrasiklin (diş boyanması), Metronidazol (1. trimester şüpheli)
• Laktasyon: çoğu ilaç güvenli; doz sonrası 3-4 saat emzirmeyi erteleme
• Böbrek yetmezliği: NSAİİ dikkatli, bazı antibiyotik dozu azaltma (penisilin, sefalosporin)
• Karaciğer yetmezliği: parasetamol yüksek dozdan kaçın, metronidazol dikkat
• Diyabet: steroid içeren rejimler glukoz yükseltir

10. Tedavi Sonrası Reçete Örnekleri

Basit Çekim

Perikoronitis / Dental Abse

Penisilin Alerjisi

11. Klinik Vaka

Cevap: B — Penisilin alerjisi → klindamisin 300 mg × 4 × 5-7 gün standart alternatif. Sefalosporin (C) penisilin ile çapraz reaksiyon olabilir (%1-3). Tetrasiklin (D) dental enfeksiyon için ilk seçim değil.

12. Yurt Dışı Mezunu Özel Notlar

• En önemli adaptasyon: Türkiye ticari isimlerini öğrenmek (Parol ≠ Tylenol; Largopen = Amoksisilin değil orjinal isim)
• SGK geri ödeme listesi: Türkiye'de bazı ilaçlar SGK tarafından karşılanır; rapor/raporsuz fark
• Ecza depoları + Dağıtım: Türkiye'de eczacıdan direkt alınır — Avrupa'daki bazı sınırlamalar yok
• TİTCK (Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu): ruhsat + prospektüs referans otoritesi
• Kırmızı reçete / Mor reçete: opioid + narkotik + psikotrop ilaçlar özel reçete

13. İlgili Kaynaklar

• Türkçe Diş Terminolojisi Pillar
• Oral Cerrahi Türkçe Terimleri
• Endodonti Türkçe Terimleri
• STS Diş Koçluk