Yanık dereceleri
| Derece | Özellik |
|---|---|
| 1. derece | Derinin yalnızca üst tabakası etkilenir; kızarıklık ve ağrı vardır. Güneş yanığı tipik örnektir. |
| 2. derece | Derinin alt tabakasına ulaşır; içi sıvı dolu kabarcıklar (su toplaması) oluşur, ağrı belirgindir. |
| 3. derece | Derinin tüm katmanları ve altındaki dokular etkilenir; deri beyaz, gri ya da kömürleşmiş görünebilir, sinirler hasar gördüğü için ağrı az olabilir. |
Isı ile oluşan yanıkta ilk yardım
- Kişinin giysileri yanıyorsa koşması engellenir; yere yatırılıp yuvarlanması sağlanır ya da battaniyeyle alev boğulur.
- Yanık bölge en az 20 dakika çeşme suyu gibi soğuk suyla soğutulur. Buz uygulanmaz. Yanık alanı çok genişse vücut ısısı düşebileceği için kişi ayrıca örtülür.
- Yüzük, saat, bilezik gibi takılar şişlik oluşmadan çıkarılır.
- Yanık bölgeye yapışmış giysiler çekilip çıkarılmaz.
- Su kabarcıkları patlatılmaz.
- Yanık üzerine yağ, salça, diş macunu, yoğurt gibi maddeler sürülmez.
- Yanık temiz ve nemli bir bezle gevşekçe örtülür; geniş yanıklarda 112 aranır.
Kimyasal ve elektrik yanığı
- Kimyasal yanık: kimyasala bulaşmış giysiler çıkarılır, bölge bol akan suyla uzun süre yıkanır. Göze kaçan kimyasalda göz iç köşeden dış köşeye doğru yıkanır.
- Elektrik yanığı: önce akım kesilir (sigorta ya da şalter kapatılır); akım kesilemiyorsa kişiye kuru tahta gibi yalıtkan bir malzemeyle dokunulur. Elektrik çarpması kalp ritmini bozabileceği için solunum ve dolaşım kontrol edilir.
Donma
Soğuğa uzun süre maruz kalan el, ayak, kulak ve burun gibi bölgelerde görülür. Kişi ılık bir ortama alınır, ıslak giysileri çıkarılıp kuru giysi ve battaniyeyle örtülür. Donmuş bölge ovuşturulmaz, doğrudan ateşe ya da sobaya tutulmaz. Bilinci açıksa ılık ve şekerli içecek verilebilir; alkol verilmez.
Sıcak çarpması
Sıcak ortamda vücut ısısını düzenleme yeteneği bozulduğunda ortaya çıkar; baş ağrısı, bulantı, kızarık ve sıcak deri, bilinç bulanıklığı görülebilir. Kişi serin bir yere alınır, giysileri gevşetilir, vücudu ıslak bezlerle soğutulur, bilinci açıksa su verilir ve 112 aranır.
📌 Bu konuda akılda tut
- ✓Yanık bölge en az 20 dakika soğuk suyla soğutulur; buz kullanılmaz.
- ✓Su kabarcıkları patlatılmaz, yapışmış giysiler çekilmez.
- ✓Takılar şişlik oluşmadan çıkarılır.
- ✓Yanık üzerine yağ, salça, diş macunu sürülmez.
- ✓Elektrik çarpmasında önce akım kesilir.
- ✓Donmuş bölge ovuşturulmaz; kişi ılık ortama alınır.
⚠️ Sık yapılan hatalar
- ✗Yanığa buz koymak ya da diş macunu sürmek.
- ✗Su kabarcıklarını patlatmak.
- ✗Elektrik akımına kapılmış kişiye çıplak elle dokunmak.
- ✗Donmuş bölgeyi ovarak ısıtmak.
📝 Örnek soru
Isı ile oluşan yanıkta aşağıdakilerden hangisi yapılmalıdır?
- A) Yanık bölgeye buz konur
- B) Su kabarcıkları patlatılır
- C) Yanık bölge soğuk suyla soğutulur
- D) Yanığa diş macunu sürülür
Cevabı ve açıklamayı göster
Doğru cevap: C. Yanık bölge en az 20 dakika soğuk suyla soğutulur. Buz dokuya ek zarar verir; kabarcık patlatmak ve yanığa madde sürmek enfeksiyon riskini artırır.
MEB, ehliyet e-sınavında sorulan soruları ve cevap anahtarını yayımlamaz. Bu sitedeki sorular Rehber Panda tarafından sınav formatına uygun olarak özgün hazırlanmıştır; MEB soruları değildir.