Kırığı nasıl anlarız?
Kırık bölgede ağrı, şişlik, şekil bozukluğu, hareket kısıtlılığı ve morarma görülür. Deri bütünlüğü bozulmamışsa kapalı kırık, kemik ucu deriyi delmiş ya da kırık yerinde yara varsa açık kırık söz konusudur.
Kırıkta ilk yardım
- Kırık bölge hareket ettirilmez, bulunduğu pozisyonda desteklenir.
- Tespit (atel) için tahta, karton, rulo yapılmış gazete gibi malzemeler kullanılır; atel, kırığın bir üstündeki ve bir altındaki eklemi içine alacak uzunlukta olmalıdır.
- Atel ile vücut arasına yumuşak malzeme konur; tespit sıkı ama dolaşımı engellemeyecek şekilde yapılır.
- Tespitten sonra parmak uçlarında renk, ısı ve his kontrol edilir.
- Yüzük, saat gibi takılar şişlik oluşmadan çıkarılır.
- Açık kırıkta yara temiz bir bezle örtülür; dışarı çıkan kemik içeri itilmez.
Çıkık ve burkulma
- Çıkık: eklemi oluşturan kemiklerin birbirinden ayrılmasıdır. Çıkık yerine oturtulmaya çalışılmaz; eklem bulunduğu pozisyonda tespit edilir ve sağlık kuruluşuna gidilir.
- Burkulma: eklem bağlarının zorlanması ya da yırtılmasıdır. Bölge hareketsiz bırakılır, soğuk uygulama yapılır, yükseltilir ve bandajla desteklenir; üzerine yük bindirilmez.
Omurga yaralanması şüphesi
Trafik kazaları ve yüksekten düşmeler omurga yaralanması açısından risklidir. Bu kişiler zorunlu olmadıkça hareket ettirilmez; hareket ettirilmesi gerekiyorsa baş, boyun ve gövde ekseni bozulmadan, mümkünse birkaç kişiyle tek parça halinde taşınır. Motosiklet kazalarında kask, solunumu engellemiyorsa çıkarılmaz.
Göz ve delici yaralanmalar
- Göze batmış cisim çıkarılmaz; göz ovuşturulmaz, göz hareketlerini azaltmak için her iki göz kapatılır.
- Göze kimyasal madde kaçtığında göz bol suyla, iç köşeden dış köşeye doğru uzun süre yıkanır.
- Vücuda saplanmış cisim çıkarılmaz; çevresi desteklenerek sabitlenir.
- Karın yaralanmasında dışarı çıkan organlar içeri itilmez, nemli temiz bir bezle örtülür.
📌 Bu konuda akılda tut
- ✓Kırık bölge hareket ettirilmeden, bir üst ve bir alt eklemi içine alacak şekilde tespit edilir.
- ✓Açık kırıkta kemik içeri itilmez, yara temiz bezle örtülür.
- ✓Çıkık yerine oturtulmaya çalışılmaz.
- ✓Burkulmada soğuk uygulama yapılır ve bölge yükseltilir.
- ✓Omurga yaralanması şüphesinde baş-boyun-gövde ekseni korunur.
- ✓Göze ya da vücuda saplanmış cisim çıkarılmaz.
⚠️ Sık yapılan hatalar
- ✗Çıkığı yerine oturtmaya çalışmak.
- ✗Atelin yalnızca kırık bölgeyi kaplaması, eklemleri içine almaması.
- ✗Göze batan cismi çıkarmaya çalışmak.
- ✗Boyun yaralanması şüphesi olan kişiyi oturtmak.
📝 Örnek soru
Kırıklarda tespit uygulamasıyla ilgili hangisi doğrudur?
- A) Kırık kemik önce yerine oturtulur
- B) Atel kırığın bir alt ve bir üst eklemini içine alır
- C) Tespit dolaşımı durduracak kadar sıkı yapılır
- D) Açık kırıkta kemik ucu içeri itilir
Cevabı ve açıklamayı göster
Doğru cevap: B. Atel, kırık bölgenin hareketsiz kalması için bir üst ve bir alt eklemi kapsamalıdır. Kırık yerine oturtulmaz, tespit dolaşımı engellemez, açık kırıkta kemik içeri itilmez.
MEB, ehliyet e-sınavında sorulan soruları ve cevap anahtarını yayımlamaz. Bu sitedeki sorular Rehber Panda tarafından sınav formatına uygun olarak özgün hazırlanmıştır; MEB soruları değildir.