Temel yaşam desteği (TYD) nedir?
Solunumu ya da kalbi durmuş kişide, hiçbir araç kullanmadan hava yolunun açık tutulması, göğüs basısı (kalp masajı) ve kurtarıcı solunumla beyne ve diğer organlara oksijenli kan gitmesinin sağlanmasıdır. Beyin hücreleri oksijensiz kaldığında birkaç dakika içinde zarar görmeye başladığı için TYD'ye hemen başlanır.
Yetişkinde temel yaşam desteği adımları
- Güvenliği sağlayın.
- Bilinci kontrol edin: omuzlarına hafifçe dokunup "İyi misiniz?" diye seslenin.
- Yardım çağırın: 112 aranır; çevrede otomatik eksternal defibrilatör (OED) varsa getirilmesi istenir.
- Hava yolunu açın: bir el alna konup baş geriye itilir, diğer elin iki parmağıyla çene yukarı kaldırılır (baş geri çene yukarı pozisyonu). Ağızda görülen yabancı cisim varsa alınır; körlemesine parmakla arama yapılmaz.
- Solunumu değerlendirin: göğsün hareketine bakılır, nefes sesi dinlenir, nefes yanakta hissedilmeye çalışılır (bak-dinle-hisset). Bu kontrol 10 saniyeyi geçmez.
- Normal solunum yoksa göğüs basısına başlayın: 30 göğüs basısı, ardından 2 kurtarıcı solunum (30:2). Döngü kesintisiz sürdürülür.
Doğru göğüs basısı
| Ölçüt | Yetişkin |
|---|---|
| El yeri | Göğüs kemiğinin alt yarısı (göğsün ortası) |
| Teknik | İki el üst üste, kollar dirsekten bükülmeden, omuzlar ellerin hizasında |
| Derinlik | 5-6 cm |
| Hız | Dakikada 100-120 bası |
| Bırakma | Her basıdan sonra göğsün eski haline dönmesine izin verilir |
| Oran | 30 göğüs basısı : 2 kurtarıcı solunum |
Kurtarıcı solunumda burun kapatılır, ağız ağıza ya da ağız-burun yöntemiyle göğsü kaldıracak kadar hava verilir. Kurtarıcı solunum yapamayan ya da istemeyen ilk yardımcı yalnızca göğüs basısına devam edebilir.
Çocuk ve bebeklerde farklar
| Çocuk (1 yaş - ergenlik) | Bebek (0-1 yaş) | |
|---|---|---|
| Bilinç kontrolü | Omuzlara dokunup seslenme | Ayak tabanına hafifçe dokunma |
| Hava yolu | Baş geri çene yukarı | Baş nötr pozisyonda, aşırı geriye itilmez |
| Kurtarıcı solunum | Göğüs basısından önce kurtarıcı soluklarla başlanır | Ağız ve burun birlikte kapatılarak verilir |
| Göğüs basısı | Tek veya iki elle, yaklaşık 5 cm (göğüs yüksekliğinin üçte biri) | İki parmakla, yaklaşık 4 cm |
| Oran | 30:2 | 30:2 |
Otomatik eksternal defibrilatör (OED)
OED, kalp ritmini analiz edip gerekiyorsa elektrik şoku veren, sesli komutlarla kullanılan bir cihazdır. Cihaz geldiğinde açılır ve verdiği talimatlar izlenir; analiz ve şok anında kimse kazazedeye dokunmaz, ardından göğüs basısına hemen devam edilir.
TYD ne zaman bırakılır?
- Sağlık ekibi gelip müdahaleyi devraldığında,
- Kişi normal solumaya başladığında (bu durumda derlenme pozisyonuna alınır),
- İlk yardımcı yorgunluktan devam edemeyecek hale geldiğinde,
- Ortam ilk yardımcı için tehlikeli hale geldiğinde.
📌 Bu konuda akılda tut
- ✓Hava yolu baş geri çene yukarı pozisyonuyla açılır.
- ✓Solunum bak-dinle-hisset yöntemiyle en fazla 10 saniye değerlendirilir.
- ✓Yetişkinde 30 göğüs basısı 2 kurtarıcı solunum (30:2) uygulanır.
- ✓Yetişkinde bası derinliği 5-6 cm, hız dakikada 100-120 basıdır.
- ✓Bebekte bası iki parmakla ve yaklaşık 4 cm derinlikte yapılır; solunum ağız ve burun birlikte kapatılarak verilir.
- ✓OED geldiğinde cihazın sesli talimatları izlenir.
⚠️ Sık yapılan hatalar
- ✗Kolları dirsekten bükerek, yüzeysel bası yapmak.
- ✗Basıların arasında göğsün eski haline dönmesine izin vermemek.
- ✗Bebekte başı yetişkin gibi aşırı geriye itmek.
- ✗Solunum kontrolünü uzun tutup göğüs basısını geciktirmek.
📝 Örnek sorular
Yetişkinde temel yaşam desteği uygulanırken göğüs basısı ve kurtarıcı solunum hangi oranda yapılır?
- A) 15 bası : 1 solunum
- B) 15 bası : 2 solunum
- C) 30 bası : 2 solunum
- D) 5 bası : 1 solunum
Cevabı ve açıklamayı göster
Doğru cevap: C. Yetişkinde güncel uygulama 30 göğüs basısının ardından 2 kurtarıcı solunumdur. Döngü sağlık ekibi gelene ya da kişi normal solumaya başlayana kadar sürdürülür.
Bebeklerde (0-1 yaş) göğüs basısı nasıl uygulanır?
- A) Avuç içiyle ve 6 cm derinlikte
- B) İki parmakla ve yaklaşık 4 cm derinlikte
- C) İki el üst üste ve 5-6 cm derinlikte
- D) Yalnızca kurtarıcı solunum yapılır, bası uygulanmaz
Cevabı ve açıklamayı göster
Doğru cevap: B. Bebekte göğüs kemiğinin alt yarısına iki parmakla, göğüs yüksekliğinin üçte biri kadar, yaklaşık 4 cm bası yapılır.
MEB, ehliyet e-sınavında sorulan soruları ve cevap anahtarını yayımlamaz. Bu sitedeki sorular Rehber Panda tarafından sınav formatına uygun olarak özgün hazırlanmıştır; MEB soruları değildir.