Kazım İncebacak
YDUS Spor Hekimliği yan dal sınavı, hareket bilimleri ve egzersiz tıbbının uzmanlık kapısıdır. 100 sorulu sınavda spor yaralanmalarından doping kontrolüne, egzersiz fizyolojisinden tendon ve kas patolojilerine, kardiyovasküler tarama önerilerinden kadın sporcu üçlüsüne, pediatrik+geriatrik sporcu yönetiminden ergojenik destek protokollerine uzanan geniş bir yelpaze değerlendirilir. Bu rehberde ACSM (American College of Sports Medicine), FIMS (International Federation of Sports Medicine), WADA, NCAA ve Türkiye Spor Hekimleri Derneği güncel kılavuzları ışığında detaylı konu dağılımını + 12 haftalık hazırlık planını bulacaksınız.
📋 YDUS Spor Hekimliği 2026 Hızlı Bakış
- 2 Mayıs 2026 · 100 soru / 150 dk · Yanlış cezası YOK
- Yeterlik 45+ (önerilen 55+ — kontenjan rekabeti orta-düşük)
- Ana Dal: Pediatri, İç Hastalıkları, Aile Hekimliği, Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon (FTR), Anesteziyoloji, Ortopedi (paylaşımlı yan dal)
- Eğitim: 3 yıl yan dal
- 2025 Kontenjan: ~10-20 · Taban: 50-65
📊 100 Soru Detaylı Konu Dağılımı
| Konu | Soru | % |
|---|---|---|
| Spor Yaralanmaları (akut+kronik, kas-iskelet) | 15-18 | 17% |
| Egzersiz Fizyolojisi + Test+Reçete | 12-15 | 14% |
| Kardiyovasküler+Pulmoner Spor Hekimliği | 10-12 | 11% |
| Konküzyon (Beyin Sarsıntısı) Yönetimi | 7-9 | 8% |
| Doping + Anti-Doping (WADA Listesi) | 7-9 | 8% |
| Kadın Sporcu Üçlüsü + RED-S | 5-7 | 6% |
| Pediatrik+Geriatrik Sporcu | 7-9 | 8% |
| Spor Beslenmesi + Ergojenik | 5-7 | 6% |
| Çevre Hastalıkları (sıcak, soğuk, yükseklik, dalış) | 5-7 | 6% |
| Engelli Sporcu (Paralympics) + Adaptif Spor | 3-5 | 4% |
| Egzersiz ile Kronik Hastalık Yönetimi | 5-7 | 6% |
🎯 Konu Detayları
1. Spor Yaralanmaları (15-18 soru)
- Akut Yaralanmalar: POLICE prensibi (Protect-Optimal Loading-Ice-Compression-Elevation) — eski RICE'ı geçti. Kas zorlanması (strain) Grade 1-3, ligament burkulması (sprain) Grade 1-3.
- Diz Yaralanmaları: ACL rüptürü (terminal hipereksstansiyon, valgus). Lachman/anterior drawer. MRI tanı. Cerrahi (otogreft hamstring/patellar tendon, allogreft) + rehabilitasyon. Menisküs: McMurray testi, MRI. Patellofemoral Sendrom (PFPS): "Runner's knee".
- Omuz Yaralanmaları: Rotator cuff (supraspinatus en sık), SLAP lezyonu, dislokasyon (anterior en sık), Bankart lezyonu. Empingement.
- Tendinopatiler: Aşil, patellar (jumper's knee), epikondilit (tenisçi/golfçü), tibial tendinit. Tedavi: load management, ESWT (Extracorporeal Shock Wave Therapy), PRP (platelet-rich plasma), eccentric training.
- Stres Kırıkları: Tibia (en sık), metatars (5. metatars Jones kırığı), femur boynu (yüksek risk). Yüksek vs düşük risk lokasyonlar.
- Sporcu Triadı + Kemik Sağlığı: RED-S (Relative Energy Deficiency in Sport).
2. Egzersiz Fizyolojisi + Reçete (12-15 soru)
Enerji Sistemleri: ATP-PC (anaerobik alaktik, 0-10 sn), glikoliz (anaerobik laktik, 30 sn-2 dk), oksidatif (aerobik, 2 dk+). VO2max, anaerobik eşik (laktat eşiği), MET (Metabolic Equivalent — 1 MET = 3.5 mL O2/kg/dk). Egzersiz Reçetesi (FITT-VP): Frequency, Intensity, Time, Type, Volume, Progression. ACSM 2024: yetişkin 150-300 dk/hafta orta yoğunluk veya 75-150 dk/hafta yüksek; 2+ gün dirençli antrenman. Egzersiz Testi: EKG (Bruce protokol), VO2max ölçümü, RPE skalası (Borg 6-20).
3. Kardiyovasküler Spor Hekimliği (10-12 soru)
Sporcu Tarama (PPE — Preparticipation Physical Evaluation): AHA 14 nokta + AAP/AAFP/ACSM/AMSSM. EKG dahil edilmeli mi tartışmalı (İtalya zorunlu, ABD seçici). Sporcu Kalbi: Eccentric (endurance) vs concentric (güç) hipertrofi. Patolojik vs fizyolojik LVH ayırımı (LVH +%17 endurance sporcuda). Genç Sporcuda Ani Ölüm: HCM (en sık), arrhythmogenic right ventricular cardiomyopathy (ARVC), uzun QT, Brugada, anomali koroner, marfan/aort kök diseksiyonu, kommosyo kordis. Egzersizle İlgili Senkop: Vasovagal vs kardiyak (alarm). Yatay Spor Kontrendikasyonları: 36. Bethesda Konferansı (yenisi 2024 update).
4. Konküzyon (Beyin Sarsıntısı) (7-9 soru)
Berlin/Amsterdam Konsensus 2022: Konküzyon — fonksiyonel beyin yaralanması, yapısal görüntüleme normal. SCAT6: Sport Concussion Assessment Tool 6 (sahada+klinikte). Yönetim: 24-48 saat aktif istirahat, sonra basamaklı geri dönüş (return-to-play 6 basamaklı protokol). Asemptomatik olduktan sonra her basamak 24 saat. Çocukta daha temkinli + okul dönüşü öncesi (return-to-learn). Sub-konküzif tekrarlanan darbe + CTE (Chronic Traumatic Encephalopathy) sürekli araştırma.
5. Doping + WADA (7-9 soru)
WADA Yasaklar Listesi 2024: S0 (onaylanmamış maddeler), S1 (anabolik ajanlar — anabolik steroidler+SARM), S2 (peptid hormonları — EPO, GH, IGF-1), S3 (β2-agonistler), S4 (hormon+metabolik modülatörler), S5 (diüretikler+maskeleyici ajanlar). Yarış-içi: S6-S9 (stimülanlar, narkotikler, kannabinoidler, glukokortikoidler). P (Yarışlardan Yasak): P1 (β-blokerler — yay, atış, dart, kayak). İlaç İstisnası (TUE): ADHD (metilfenidat), astım (β2-agonist), insülin, kortikosteroid. Türkiye Doping Komisyonu: TDK — 2014'ten Bağımsız Türkiye Dopingle Mücadele Komisyonu (TDMK).
6. Kadın Sporcu Üçlüsü + RED-S (5-7 soru)
Eski Female Athlete Triad (ACSM 2007): Düşük enerji uygunluğu (LEA) + menstrüel disfonksiyon + düşük kemik mineral yoğunluğu. Yeni RED-S (IOC 2014, 2018, 2023): Cinsiyet bağımsız. LEA → multipl sistem etki (endokrin, metabolik, hematolojik, immün, KVH, GIS, psikolojik, performans). Kadın+erkek+yetişkin+pediatrik. Risk Değerlendirme: RED-S CAT (Clinical Assessment Tool). Müdahale: enerji alımı artırma, multidisipliner ekip (sport doktoru + diyetisyen + psikolog).
7. Pediatrik + Geriatrik Sporcu (7-9 soru)
Pediatrik: Büyüme plağı yaralanmaları (Salter-Harris sınıflaması 1-5). Osgood-Schlatter (tibia tüberkül apofizit), Sever (kalkaneus apofizit), Sinding-Larsen-Johansson (patella apofizit). Erken sporlaşma + erken specialization riskleri (overuse, burnout, social-emotional sorunlar). AAP — 1 spor branşına erken yönlendirme önerilmez (12-15 yaş öncesi multi-spor). Geriatrik: Egzersiz tüm yaşlarda yararlı. Sarkopeni + frailty mücadele. Düşme önleme + denge. Otonom sinir + kardiyak adaptasyon yavaş. Direnç antrenmanı + protein kritik.
8. Spor Beslenmesi + Ergojenik (5-7 soru)
Karbonhidrat: Endurance — 6-10 g/kg/gün (yarış öncesi yükleme), egzersiz sırası 30-60 g/saat. Glikojen kompensasyonu. Protein: Sporcu 1.2-2.0 g/kg/gün (yetişkin sedanter 0.8). Whey > soya > kazein (BCAA içerik). Egzersiz sonrası 20-40 g protein 4×/gün. Yağ: %20-35 enerji. Omega-3. Sıvı: Bireyselleştir, ortalama 4-8 ml/kg/saat. Hiponatremi tehlikesi (ultradisplisin sporlarda — sodyum içerme önemli). Ergojenik (yasal): Kafein (3-6 mg/kg, 30-60 dk önce), kreatin (3-5 g/gün — kanıt güçlü, kas+kemik+bilişsel), β-alanin (4-6 g/gün — anaerobik), nitrat (kırmızı pancar suyu).
9. Çevresel Hastalıklar (5-7 soru)
Sıcak: Heat cramps → heat exhaustion → heat stroke (>40°C kor sıcaklık + SSS bulgu — ACİL). Soğuma: cold water immersion (CWI) altın standart. Soğuk: Hipotermi (mild 32-35°C, moderate 28-32°C, severe <28°C). Donma. Aktif iç ısıtma. Yükseklik: AMS (Acute Mountain Sickness), HACE (yüksek irtifa serebral ödem), HAPE (yüksek irtifa pulmoner ödem). Asetazolamid profilaksi, deksametazon HACE, nifedipin HAPE. Dalış: Dekompresyon hastalığı (Tip 1 — kas-cilt; Tip 2 — nörolojik). Gas emboli. Hiperbarik tedavi.
10. Kronik Hastalıkta Egzersiz (5-7 soru)
Egzersiz İlaç Olarak (Exercise is Medicine — ACSM/AHA 2007+). KAH (kardiyak rehabilitasyon), KOAH (pulmoner rehabilitasyon), DM (egzersiz HbA1c %0.7 düşürür), kanser (egzersiz onkolojisi), depresyon, kronik bel ağrısı. Mental sağlık + egzersiz: dose-response. ACSM Kronik Hastalık Egzersiz Kılavuzu.
📚 Kaynaklar
- ACSM's Guidelines for Exercise Testing and Prescription, 11. Baskı (2022)
- DeLee, Drez & Miller's Orthopaedic Sports Medicine, 5. Baskı
- Brukner & Khan's Clinical Sports Medicine, 6. Baskı (2024)
- WADA Yasaklar Listesi (yıllık) — wada-ama.org
- Berlin/Amsterdam Konküzyon Konsensüs 2022
- FIMS (International Federation of Sports Medicine)
- Türkiye Spor Hekimleri Derneği — sporhekimligi.org.tr
- British Journal of Sports Medicine (BJSM) — yüksek IF güncel
📅 12 Haftalık Hazırlık Planı
| Hafta | Konu |
|---|---|
| 1-2 | Spor yaralanmaları (kas-iskelet anatomi+patoloji) |
| 3-4 | Egzersiz fizyolojisi + ACSM reçete |
| 5 | Kardiyovasküler+pulmoner + PPE + ani ölüm |
| 6 | Konküzyon (Berlin/Amsterdam 2022) |
| 7 | Doping + WADA Yasaklar Listesi 2024 |
| 8 | RED-S + pediatrik + geriatrik sporcu |
| 9 | Spor beslenmesi + ergojenik + çevresel |
| 10 | Engelli sporcu + kronik hastalıkta egzersiz |
| 11 | Geçmiş YDUS + simülasyon |
| 12 | Tekrar + zayıf konular |
❓ FAQ
Spor Hekimliği YDUS'a hangi ana dallardan girilir?
Pediatri, İç Hastalıkları, Aile Hekimliği, FTR (Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon), Anesteziyoloji, Ortopedi ve Travmatoloji ana dallarından girilebilir (paylaşımlı yan dal). Kontenjan diğer yan dallardan az (~10-20/yıl Türkiye geneli).
RICE vs POLICE prensibi farkı?
RICE (Rest-Ice-Compression-Elevation) klasik. POLICE (Protect-Optimal Loading-Ice-Compression-Elevation) — "rest" yerine "optimal loading" çünkü erken hafif aktivite (mekanotransdüksiyon) iyileşmeyi hızlandırır. POLICE 2012'den itibaren standart.
Konküzyon sonrası dönüş protokolü kaç basamak?
Berlin/Amsterdam 2022 — 6 basamak: 1) Symptom-limited activity 2) Hafif aerobik 3) Sport-specific 4) Non-contact training 5) Full-contact practice 6) Return to play. Her basamak asemptomatik 24 saat. Çocuk/genç sporcuda 14+ gün full recovery şart.
RED-S Female Athlete Triad'dan nasıl farklı?
RED-S (IOC 2014+) cinsiyet bağımsız (erkek de dahil), multipl sistem etki (sadece kemik+menstrüel değil), pediatrik dahil. Triad sadece kadın+kemik+menstrüel. RED-S CAT klinik araç. Tedavi: enerji alımı artırma kritik.
Kreatin gerçekten etkin ergojenik mi?
Evet — en güçlü kanıtlı yasal ergojenik. 3-5 g/gün uzun süre veya 20 g/gün 5 gün yükleme. Kas kreatin fosfat ↑, anaerobik güç ↑ %5-15. Yan etki: su tutma (hafif kilo). Genç-yaşlı, erkek-kadın faydalı. WADA yasaklı DEĞİL.
⚖️ YMYL Disclaimer
Bu içerik YDUS Spor Hekimliği yan dal sınav hazırlığı amaçlı akademik rehberdir; klinik tedavi, ilaç dozajı, egzersiz reçetesi, ergojenik destek önerisi veya tanı tavsiyesi niteliği taşımaz. Klinik uygulamada güncel kılavuzlar (ACSM, FIMS, WADA, Türkiye Spor Hekimleri Derneği), Türkiye Farmakopesi ve yetkili hekim onayı esas alınmalıdır. Sınav bilgileri için ÖSYM resmi kılavuzunu doğrulayınız.