Kazım İncebacak
YDUS Geriatri yan dal sınavı, yaşlanan Türkiye nüfusunun (65+ yaş %10+ ve 2050'de %25 hedefli) ihtiyaç duyduğu uzman hekim havuzunu oluşturan en stratejik yan dallardan biridir. 100 sorulu sınavda kapsamlı geriatrik değerlendirmeden (CGA), geriatrik sendromlardan (frailty, sarkopeni, düşmeler, deliryum, demans, idrar inkontinansı) palliative care ve etik konulara uzanan geniş bir alan değerlendirilir. Bu rehberde Türk Geriatri Derneği, AGS (American Geriatrics Society) ve Beers/STOPP-START kriterleri ışığında detaylı konu dağılımını + 12 haftalık hazırlık planını bulacaksınız.
📋 YDUS Geriatri 2026 Hızlı Bakış
- Sınav Tarihi: 2 Mayıs 2026 (Cumartesi)
- Soru Sayısı: 100 soru / 150 dakika
- Yanlış Cezası: YOK
- Yeterlik Puanı: 45+ (önerilen: 60+ kontenjan rekabetinde)
- Ana Dal Şartı: İç Hastalıkları uzmanlığı (Pediatri DEĞİL)
- Eğitim Süresi: 3 yıl yan dal
- 2025 Kontenjan: ~25-35 kişi/yıl (görece yeni yan dal, kontenjan büyüyor)
- 2025 Taban Puan: 58-72 arası
📊 100 Soru Detaylı Konu Dağılımı (2026 YDUS)
| Konu Grubu | Soru | % | Öncelik |
|---|---|---|---|
| Geriatrik Sendromlar (frailty, sarkopeni, düşme) | 15-18 | 17% | Çok Yüksek |
| Demans + BDP (Bilişsel Bozukluklar) | 15-18 | 17% | Çok Yüksek |
| Deliryum + Akut Konfüzyon | 7-9 | 8% | Yüksek |
| Polifarmasi+Beers/STOPP-START | 10-12 | 11% | Yüksek |
| Kapsamlı Geriatrik Değerlendirme (CGA) | 7-9 | 8% | Yüksek |
| İdrar İnkontinansı + Üriner | 5-7 | 6% | Orta |
| Beslenme + Sarkopeni Yönetimi | 5-7 | 6% | Orta |
| Yaşlıda KVH+Hipertansiyon+Diyabet | 8-10 | 9% | Yüksek |
| Osteoporoz+Bası Yarası | 5-7 | 6% | Orta |
| Palliative Care + Etik (yaşam sonu) | 5-7 | 6% | Orta |
| Yaşlıda Depresyon+Mental Sağlık | 5-7 | 6% | Orta |
🎯 Konu Detayları
1. Geriatrik Sendromlar (15-18 soru)
Frailty (Kırılganlık): Fried fenotipi (5 kriter: kilo kaybı, halsizlik, yavaş yürüme, düşük aktivite, güçsüzlük) — 3+ pozitif → frail. Rockwood Klinik Frailty Skalası (1-9). FRAIL skor (5 madde). Sarkopeni: EWGSOP2 2019 kriterleri — düşük kas gücü (handgrip <27 erkek/<16 kadın kg) + düşük kas kütlesi (DXA, BIA) + düşük performans (gait speed <0.8m/s, SPPB ≤8). Düşmeler: Tinetti POMA, Timed Up and Go (TUG ≥12 saniye anormal), Berg Balance. Yıllık 65+ %30 düşme; nedenler: ortostatik hipotansiyon, polifarmasi, kas zayıflığı, çevre, görme.
2. Demans ve Bilişsel Bozukluklar (15-18 soru)
- Alzheimer Hastalığı: En sık (%60-80). Aβ + tau patolojisi. Erken: kısa süreli bellek. Yeni anti-amiloid: Aducanumab (2021, controversial), Lecanemab (2023, MCI/erken AD), Donanemab (2024 onay). ARIA (amyloid-related imaging abnormalities) yan etki. Klasik: kolinesteraz inhibitörleri (donepezil, rivastigmin, galantamin) + memantin.
- Vasküler Demans: 2. en sık. Stepwise progresyon, fokal nörolojik bulgular.
- Lewy Body Demans: Vizüel halüsinasyon, parkinsonizm, REM uyku bozukluğu, fluctuasyon. Antipsikotik duyarlılığı (haloperidol KONTRAİNDİKE).
- Frontotemporal Demans: Erken yaş başlangıç, kişilik+davranış değişikliği.
- Tarama: MMSE (≤24 anormal — eğitim bağımlı), MoCA (≤26), Saat çizme testi.
- BPSD (Davranışsal-psikolojik semptomlar): Önce non-farmakolojik. Antipsikotik son çare (FDA black box — yaşlı demans hastalarında mortalite artışı).
3. Deliryum (7-9 soru)
CAM (Confusion Assessment Method): 1) Akut başlangıç+dalgalı seyir, 2) İnattention, 3) Düşünme bozukluğu, 4) Bilinç değişikliği. 1+2+(3 veya 4) → deliryum. Hipoaktif (sık atlanır), hiperaktif, mikst tipler. Önleme — Inouye Yale Deliryum Önleme Programı (HELP). Tedavi: nedenini bul (enfeksiyon, ilaç, metabolik). Antipsikotik son tercih, benzodiazepin KONTRAİNDİKE (alkol/benzo çekilme hariç).
4. Polifarmasi + Beers/STOPP-START (10-12 soru)
Beers Kriterleri (AGS 2023): Yaşlıda kaçınılması gereken ilaçlar. Önemli örnekler:
- 1. Kuşak antihistaminikler (difenhidramin) — antikolinerjik
- Benzodiazepinler — düşme, deliryum, kognitif
- NSAİİ — GI kanama, AKI, KY
- PPI uzun dönem (>8 hafta endikasyonsuz)
- Antipsikotikler demans+BPSD'de
- Glibenklamid — uzun etkili sülfonilüre, hipoglisemi
STOPP-START Kriterleri (v3 2023): STOPP — durdur (uygunsuz reçete). START — başlat (atlanmış endikasyon). Avrupa kaynaklı, daha pratik. Deprescribing — ilaç azaltma stratejisi (özellikle yaşam beklentisi <2 yıl).
5. CGA (Kapsamlı Geriatrik Değerlendirme) (7-9 soru)
5 boyut: Tıbbi (komorbidite, ilaç), fonksiyonel (BADL — Katz, IADL — Lawton), bilişsel (MMSE/MoCA), psikolojik (GDS-15), sosyal (yaşam koşulları, bakıcı). Multidisipliner ekip (geriatrist + hemşire + sosyal hizmet uzmanı + diyetisyen + fizyoterapist). Geriatrik konsültasyon hastane mortalitesini azaltır (ACE üniteleri).
6. Yaşlıda Hipertansiyon+Diyabet (8-10 soru)
HT — SPRINT vs ACCORD: 75+ yaşta hedef SBP 130-140 mmHg (frail değilse 130'a yakın). Frailty varsa daha gevşek hedef. Tiazid + ACEi/ARB kombinasyon. DM: A1c hedef yaşa+frail+yaşam beklentisine göre — sağlıklı 65+: 7-7.5%; multimorbid: 7.5-8%; frail+yaşam <5y: 8-8.5%. Hipoglisemi MAJOR risk. Metformin 1. tercih (eGFR >30). SGLT2i (empagliflozin, dapagliflozin) — kalp+böbrek koruyucu, yaşlıda volüm dikkat. Sulfonylüre kaçın. İnsülin gerekirse — basal preferans, prandial kaçın.
7. Osteoporoz + Bası Yarası (5-7 soru)
Osteoporoz: DEXA T-skor ≤-2.5. Bisfosfonatlar (alendronat, zoledronat) — atipik femur kırığı, ONJ. Denosumab (RANK-L) — sürekli, kesilirse rebound kırık. Romosozumab (sklerostin Ab) — yüksek riskli ciddi vakalar. Bası Yarası: NPUAP/EPUAP evrelemesi 1-4. Önleme: 2 saatlik dönüm, basınç dağıtıcı yataklar (Braden skoru ≤16 risk).
8. Palliative Care + Etik (5-7 soru)
Yaşam sonu kararları: yaşam destek tedavisinden vazgeçme/sınırlama (ortak dil "kaliteli yaşam sonu"). Hastanın özerkliği vs aile vs hekim. Türk hukukunda aktif ötanazi YASAL DEĞİL; pasif (tedavi sınırlama) etik tartışma. DNR/DNI ifadeleri. Hospis kavramı. Ağrı yönetimi: morfin titrasyon + opioid rotasyonu + adjuvanlar.
📚 Önerilen Kaynaklar
- Hazzard's Geriatric Medicine and Gerontology, 8. Baskı (2022)
- Reichel's Care of the Elderly, 7. Baskı
- Türk Geriatri Derneği Kılavuzları — geriatri.dergisi.org
- AGS Beers Criteria 2023 — Journal of AGS
- STOPP-START v3 2023 — European GeriatricMedicine
- WHO ICOPE Handbook — Integrated Care for Older People
- Lancet Healthy Longevity — güncel makaleler
📅 12 Haftalık Hazırlık Planı
| Hafta | Konu | Hedef |
|---|---|---|
| 1-2 | Geriatrik Sendromlar (frailty, sarkopeni, düşme) | EWGSOP2, Fried fenotipi, TUG/SPPB |
| 3-4 | Demans + BPSD (Alzheimer, vasküler, LBD, FTD) | Anti-amiloidler güncel + tarama testleri |
| 5 | Deliryum + CAM | HELP programı, hipoaktif vs hiperaktif |
| 6 | Polifarmasi + Beers/STOPP-START | 2023 güncel kriterler |
| 7 | CGA + multidisipliner yaklaşım | 5 boyut + ACE üniteleri |
| 8 | Yaşlıda HT+DM+KVH | SPRINT, ACCORD, A1c hedefleri |
| 9 | Osteoporoz + Bası Yarası + İnkontinans | DEXA, denosumab/romosozumab |
| 10 | Palliative Care + Yaşlı Depresyon | GDS-15, opioid rotasyon |
| 11 | Geçmiş YDUS + simüle sınav | 200+ soru |
| 12 | Tekrar + zayıf konular | Son hatırlatma |
❓ FAQ
Geriatri yan dal kontenjanı kaç?
2025'te 25-35 kişi/yıl. Yaşlanan nüfus ihtiyacıyla kontenjan büyüyor (2010'larda 10-15'ti). 2030'da 50+ beklenir.
Lecanemab/Donanemab YDUS'ta sorulur mu?
2024+ güncel sorular için kritik. Lecanemab (Leqembi) — MCI ve erken AD'de FDA onaylı, IV q2hafta. Donanemab (Kisunla) 2024 — daha güçlü amiloid temizleme. ARIA-E/H yan etkiler. APOE4 homozigot risk artışı.
Beers 2023'te en kritik değişiklik nedir?
Aspirin primer KVH koruyucu olarak çıkarıldı (>60 yaş kanama riski). Rivaroksaban kombinasyon antiplatelet ile dikkat. SGLT2i diyabette eklendi (önerilen).
Sarkopeni tanısında EWGSOP1 vs EWGSOP2 farkı?
EWGSOP2 (2019) kas gücünü öne aldı (önce kuvvet — kütle değil). Algoritma: SARC-F → handgrip → kütle (DXA/BIA) → performans. EWGSOP1 (2010) kas kütlesi öncelikliydi.
Yaşlıda HT hedefi 130/80 mi 140/90 mı?
SPRINT-Senior (75+) 130 hedef mortalite azalttı (frail değilse). Frailty varsa 140/90 daha güvenli. Hipotansiyon → düşme + senkop. Bireyselleştir.
⚖️ YMYL Disclaimer
Bu içerik YDUS Geriatri yan dal sınav hazırlığı amaçlı akademik rehberdir; klinik tedavi, ilaç dozajı, hasta bakımı, reçete yazma veya tanı tavsiyesi niteliği taşımaz. Klinik uygulamada güncel kılavuzlar (Türk Geriatri Derneği, AGS, EWGSOP2), Beers ve STOPP-START kriterleri, Türkiye Farmakopesi ve yetkili hekim onayı esas alınmalıdır. Sınav bilgileri için ÖSYM resmi kılavuzunu ve Türk Geriatri Derneği kaynaklarını doğrulayınız.