Son Güncelleme: 13 Mayıs 2026 | Kaynak: DSM-5-TR, APA, NIMH
Sosyal Kaygı Bozukluğu Nedir?
Sosyal Kaygı Bozukluğu (Social Anxiety Disorder) — eski adıyla "sosyal fobi". DSM-5-TR tanımı: "Bir veya daha fazla sosyal durumda olumsuz değerlendirilme korkusu". Ergenlerin %5-10'unu etkiler (NIMH 2023).
Belirtiler
Bilişsel
- "Beni rezil edecekler" düşüncesi
- Kendini sürekli izleme
- Olumsuz değerlendirilme korkusu
- Olası senaryoları zihinden tekrarlama
Duygusal
- Yoğun kaygı (sosyal durumlarda)
- Panik atak benzeri
- Utanma yoğunluğu
Fizyolojik
- Kalp çarpıntısı
- Terleme, kızarma
- Titreme
- Mide bulantısı
- Sesin kısılması
Davranışsal
- Sosyal durumlardan kaçınma
- Sınıfta konuşmaktan kaçma
- Sunum reddi
- Yeni arkadaşlık başlatamama
- Telefon konuşmasından kaçınma
"Utangaçlık" vs "Sosyal Kaygı Bozukluğu"
- Utangaçlık: Yaygın kişilik özelliği, işlevselliği engellemez
- Sosyal Kaygı Bozukluğu: Belirgin sıkıntı + işlevsellik kaybı (akademik, sosyal, mesleki)
Eğer kaygı 6+ ay sürüyor + günlük yaşamı belirgin etkiliyor → uzman görüşü.
Sınav + Akademik Etkisi
- Sözlü sınav reddi
- Sunum yapamama → not düşüşü
- Soru sormak istememe → eksik kalma
- Sınıf önünde konuşma → panik atak
- Grup çalışmalarından çekilme
Tedavi (Kanıt Bazlı)
1. Bilişsel-Davranışçı Terapi (BDT) — Altın Standart
Lisanslı klinik psikolog ile. Etkili teknikler:
- Bilişsel yeniden çerçeveleme
- Kademeli maruz bırakma (sosyal hiyerarşi)
- Davranış denemeleri
- Beceri eğitimi (sosyal beceri)
2. Maruz Bırakma Tekniği
Korku hiyerarşisi oluştur — en kolaydan en zora. Kademeli maruz kalma:
- Sınıfta küçük cevap
- 2 cümle paylaşma
- Tahtaya çıkma
- Küçük grup sunum
- Tam sınıf sunum
3. SSRI İlaçlar (Şiddetli Durumda)
Sadece çocuk-ergen psikiyatristi karar verir. Bu içerik ilaç tavsiyesi DEĞİL.
4. Mindfulness + Gevşeme
Yardımcı, asıl tedavi değil.
Aile Yaklaşımı
- Zorlama YOK: "Hadi konuş!" travma şiddetlendirir
- Empati: "Korktuğunu görüyorum, anlıyorum"
- Küçük başarıları kutla: "Bugün öğretmene sordun, harika!"
- Profesyonel destek: 6+ ay süren durumda klinik psikolog
- Sosyal aktivite teşvik: Spor, sanat, gönüllülük — zorlayarak DEĞİL
Okul Müdahalesi
- Rehber öğretmen koordinasyon
- Sözlü sınav alternatif (uygun durumda)
- Küçük grup başlangıç
- Akran arkadaş desteği
- Sosyal beceri grupları