Son Güncelleme: 13 Mayıs 2026 | Kaynaklar: DSM-5-TR, APA, ISTSS
PTSB Nedir?
PTSB (Post Travmatik Stres Bozukluğu) — DSM-5-TR'de "Posttraumatic Stress Disorder". Bir travmatik olay deneyimi + tanıklığı sonrası gelişen kalıcı belirtiler. Çocuk-ergende sık.
Görülme: Travma yaşayanların %5-10'unda gelişir. Cinsiyet farkı: kadınlar 2x.
Tetikleyici Travmalar
- Doğal afet (deprem 1999, 2023)
- Trafik kazası ciddi
- Aile içi şiddet
- Cinsel istismar
- Yakın kaybı (ani, beklenmedik)
- Savaş + göç
- Ciddi hastalık
- Akran zorbalığı (uzun süreli + ağır)
- Terör + olağanüstü olaylar
DSM-5-TR Tanı Kriterleri (4 Kategori)
A. Yeniden Yaşama (Intrusion)
- Tekrarlayan rahatsız anılar
- Kabuslar
- Flashback (sanki yine yaşıyormuş hissi)
- Tetikleyici karşısında yoğun stres
B. Kaçınma (Avoidance)
- Travma hatırlatıcılarından kaçınma
- Olayı düşünmeme/konuşmama
C. Negatif Bilişler + Duygular
- "Ben kötüyüm" düşüncesi
- Suçluluk + utanç
- İlgi kaybı
- Sosyal mesafe
D. Uyarılma + Tepkisellik
- İrritabilite + öfke patlamaları
- Hipertansiyon (sürekli tetikte)
- Konsantrasyon zorluğu
- Uyku problemi
- Abartılı tepki
Tanı: 1+ ay süreli + işlevsellik kaybı.
Çocuk-Ergen PTSB
Yetişkinden farklı belirtiler:
- Oyunda travma tekrarı (küçük çocuk)
- Regresyon (gelişimsel gerileme)
- Yatak ıslatma yeniden
- Somatik şikayet (mide, baş)
- Sosyal çekilme
- Akademik düşüş
- Risk alma artışı (ergen)
Tedavi (Kanıt Bazlı)
1. EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing)
Francine Shapiro 1987. PTSB için altın standart. Lisanslı EMDR terapisti şart. 8-12 seans yeterli olabilir.
2. TF-CBT (Trauma-Focused CBT)
Çocuk-ergen için özellikle etkili. Aile dahil.
3. Maruz Bırakma Terapisi
Kademeli olarak travma anılarına maruz kalma. Lisanslı uzman gerek.
4. İlaç (Yüksek Şiddette)
SSRI (sertralin, paroksetin). Sadece psikiyatristen.
5. Beden-Bazlı Tedaviler
Yoga, somatic experiencing — yardımcı.
Aile Yaklaşımı
- Güvenli ortam (tehlikeden uzak)
- Rutin koruma
- Dinleme — zorlama YOK
- "Geçti, unut" YASAK — hassasiyet
- Aile terapisi (önemli)
- Profesyonel destek ZORUNLU
Sınav Adayı + PTSB
- Akademik baskı azaltma
- RAM raporu ile özel düzenleme
- Sınav kaygısı + PTSB katlı
- Profesyonel destek sürekli
- 1 yıl sınava ara vermek bazen daha sağlıklı
Acil İşaretler
- İntihar düşüncesi (acil — 182)
- Disosyatif dönemler (gerçeklikten kopma)
- Madde kullanımı
- Self-harm
- Şiddet eğilimi