Son Güncelleme: 13 Mayıs 2026 | Kaynaklar: DSM-5-TR, APA, IOCDF
OKB Nedir?
OKB (Obsesif Kompulsif Bozukluk) — DSM-5-TR'de "Obsessive-Compulsive Disorder". İki bileşen:
- Obsesyon: Tekrarlayan, istenmeyen düşünce, dürtü, görüntü (kaygı yaratıcı)
- Kompulsiyon: Obsesyondan kaynaklanan kaygıyı azaltmak için yapılan tekrarlayan davranış
Görülme: %1-3 yetişkinlerde, çocuk-ergen %0.5-2. Genelde 10-20 yaş arası başlar.
Yaygın Obsesyon Konuları
- Kirlilik / hastalık bulaşma
- Şüphe (kapıyı kilitledim mi?)
- Simetri / düzen
- Zarar verme korkusu
- Cinsel / dini tabu düşünceler
Yaygın Kompulsiyonlar
- Aşırı el yıkama / temizlik
- Sürekli kontrol etme
- Sayma, sıralama
- Tekrarlama (kelime, eylem)
- Zihinsel ritüeller (sayma, dua)
Sınav Adaylarında OKB
Akademik bağlamda OKB sık görülen formlar:
Mükemmeliyetçilik OKB
- Defter yazısı "mükemmel" olmalı — sayfayı tekrar tekrar yazma
- 1 soruyu defalarca çözme
- Her cümleyi 3+ kez okuma
- Sürekli "yetersiz" hissi
Kontrol OKB
- Cevapları sürekli kontrol etme
- Sınav sırasında 1 soruda takılma
- "İyi anladım mı?" tekrarı
Düzen OKB
- Masa düzeni saatlerce
- Notlar simetrik olmalı
- Çalışmaya başlamadan saatler süren hazırlık
Sınav Performansına Etkisi
- Zaman kaybı (1 soruya 10 dk)
- Yorgunluk + burnout
- Kaygı katlı (sınav + OKB)
- Akademik düşüş paradoks (çok çalışıyor ama sonuç düşük)
OKB vs Mükemmeliyetçilik
- Sağlıklı yüksek standart: Hedef + zevk + esneklik
- Patolojik mükemmeliyetçilik: Kaygı + işlev kaybı + kompulsiyon
Tedavi (Kanıt Bazlı)
1. ERP (Exposure and Response Prevention) — Altın Standart
Lisanslı klinik psikolog ile. Tetikleyiciye kademeli maruz kalma + kompulsiyon yapmama. %70 etkili.
2. BDT (Bilişsel-Davranışçı Terapi)
Obsesyonu yargılamadan kabul + kompulsiyon olmadan kaygıya tolerans.
3. SSRI İlaçlar
Yüksek doz fluoksetin, sertralin. Sadece psikiyatristen. Bu içerik ilaç tavsiyesi DEĞİL.
4. Mindfulness
Yardımcı, asıl tedavi değil.
Aile Yaklaşımı
- Akredite olmama: Çocuğun kompulsiyonlarına katılma ("Tamam, 5. kez kontrol edebilirim")
- Empati: "Sıkıntını anlıyorum"
- Profesyonel destek: Lisanslı klinik psikolog
- Sabırlı: Tedavi zaman alır
Ne Zaman Acil?
- Günde 2+ saat OKB ritüellerine zaman
- Akademik / sosyal işlevsellik belirgin etkili
- İntihar düşüncesi (acil — 182)
- Aile yaşamı zarar görüyor