Son Güncelleme: 13 Mayıs 2026 | Kaynak: ACEs (CDC-Kaiser), DSM-5-TR PTSB, UNICEF
🆘 ACİL DURUM
Aile içi şiddet / istismar şüphesi:
- 183 — ALO Sosyal Destek (Aile Bakanlığı)
- 155 — Polis
- 112 — Acil servis
Çocukluk Travması Türleri
- Aile içi şiddet (fiziksel, duygusal)
- Cinsel istismar (yetişkin veya akran)
- İhmal (fiziksel, duygusal)
- Kayıp (anne-baba, kardeş, yakın akraba)
- Boşanma (yıpratıcı süreç)
- Akran zorbalığı (uzun süreli)
- Doğal afet (deprem, sel)
- Savaş, göç, mülteci
- Ciddi hastalık / kaza
ACEs (Adverse Childhood Experiences)
CDC-Kaiser araştırması: 10 olumsuz çocukluk deneyimi. ACEs skoru yüksek olan yetişkinlerde:
- Depresyon 4x
- Madde bağımlılığı 7x
- Kalp hastalığı 2x
- İntihar riski 12x
Erken müdahale = bu zincir kırılır.
Yaş Bazlı Travma Belirtileri
0-5 Yaş
- Regresyon (yatak ıslatma geri)
- Aşırı bağlanma
- Uyku problemi + kabus
- Yaygın ağlama
- Oyunda travma tekrarı
6-12 Yaş
- Akademik düşüş
- Somatik şikayet (mide, baş)
- Konsantrasyon sorunu
- Akran çekilme
- İrritabilite + öfke
- Yatak ıslatma yeniden
13-18 Yaş
- Risk alma (madde, hız, ilişki)
- Self-harm (kendine zarar)
- Depresyon belirtileri
- Akademik tam bırakma
- Sosyal izolasyon
- Madde kullanımı
- İntihar düşüncesi (acil — 182)
PTSB (Post Travmatik Stres Bozukluğu) Belirtileri
DSM-5-TR 4 ana kategori:
- Yeniden yaşama: Kabus, flashback, anılar
- Kaçınma: Travma hatırlatıcılarından uzaklaşma
- Negatif düşünce: Suçluluk, "Ben kötüyüm"
- Hipertansiyon: İrritabilite, uyku problemi, abartılı tepki
1+ ay sürerse → lisanslı uzman değerlendirmesi.
Aile Müdahalesi
- Güvenli ortam: Tehlike kaynağı uzakta
- Tutarlı rutin: Yeme, uyma, okul
- Dinleme: Çocuk anlatmak isterse yargılamadan
- Zorlama YOK: "Anlat!" diye baskı travmayı şiddetlendirir
- Profesyonel destek: Lisanslı klinik psikolog ZORUNLU
- Aile terapisi: Çocuğa özel travma terapisi (EMDR, TF-CBT)
- Okul iş birliği: Öğretmen + rehber öğretmen bilgi
Tedavi Yöntemleri
- EMDR: Eye Movement Desensitization — travma için altın standart
- TF-CBT: Trauma-Focused CBT — çocuk-ergen için
- Oyun terapisi: Küçük çocuklar için
- Aile terapisi
- İlaç (gerektiğinde): Sadece psikiyatristen
Sınav Adayı + Travma
Travma yaşamış aday için:
- Akademik baskı azaltma
- Sınav kaygısı katlı (travma + sınav)
- Lisanslı uzman desteği zorunlu
- RAM raporu ile sınavda özel düzenleme talep edilebilir