Fiilde Çatı
Ders Notları | Konu Anlatımı | Formüller
Geçişlilik, ettirgenlik, edilgenlik, dönüşlülük ve işteşlik - MEB müfredatına uygun
📋 Alt Konular
💡 Önemli Noktalar
- ★ Çatı özne-nesne ilişkisidir, sadece FİİL cümlelerinde aranır
- ★ Geçişli: Nesne alabilir (yazmak, okumak) | Geçişsiz: Nesne alamaz (uyumak, gülmek)
- ★ Oldurgan: Geçişsiz → Geçişli (-r, -t, -tır): pişmek → pişirmek
- ★ Ettirgen: Geçişli → Daha geçişli (-r, -t, -tır): yazmak → yazdırmak
- ★ Edilgen: İşi yapan belli değil (-ıl, -ın): Ev yapıldı (Kim yaptı?)
- ★ Dönüşlü: Özne işi kendine yapar (-ın, -n): Çocuk yıkandı
- ★ İşteş: Birden fazla özne birlikte iş yapar (-ış, -leş): Görüştüler
📖 Konu Anlatımı
Fiilde Çatı Nedir?
Çatı, fiillerin özne ve nesne ile olan ilişkisini gösteren yapıdır. Çatı sadece fiil cümlelerinde aranır!
Dikkat: İsim cümlelerinde (yüklem isim olan) çatı aranmaz!
1. Nesnesine Göre Fiiller
A. Geçişli Fiil
Tanım: Nesne alabilen fiillerdir. Yükleme "Ne? Neyi? Kimi?" soruları sorulabilir.
Örnekler:
- Kitap okudu. (Ne okudu? → Kitap)
- Arkadaşını gördü. (Kimi gördü? → Arkadaşını)
- Mektup yazdı. (Ne yazdı? → Mektup)
Geçişli fiiller: yazmak, okumak, sevmek, görmek, yemek, içmek...
B. Geçişsiz Fiil
Tanım: Nesne alamayan fiillerdir. "Ne? Neyi? Kimi?" soruları sorulduğunda cevap alınamaz.
Örnekler:
- Çocuk uyudu. (Ne uyudu? → Anlamsız)
- Herkes güldü. (Ne güldü? → Anlamsız)
- Kuş uçtu. (Ne uçtu? → Anlamsız)
Geçişsiz fiiller: uyumak, gülmek, ağlamak, koşmak, oturmak, kalkmak...
2. Öznesine Göre Fiiller
A. Etken Fiil
Tanım: Yüklemdeki işi yapan özne (gerçek özne) bellidir.
Örnekler:
- Ali kitabı okudu. (Kim okudu? → Ali)
- Öğretmen dersi anlattı. (Kim anlattı? → Öğretmen)
B. Edilgen Fiil
Tanım: Yüklemdeki işi yapan (gerçek özne) belli değildir. Özne yerine sözde özne vardır.
Edilgenlik Ekleri: -ıl, -il, -ul, -ül, -n, -ın, -in, -un, -ün
Örnekler:
- Ev yapıldı. (Evi kim yaptı? → Belirsiz)
- Kapı açıldı. (Kapıyı kim açtı? → Belirsiz)
- Mektup yazıldı. (Mektubu kim yazdı? → Belirsiz)
TYT İpucu: Edilgen cümlelerde sözde özne vardır. Sözde özne, aslında nesnedir!
C. Dönüşlü Fiil
Tanım: Öznenin yaptığı iş yine özneye döner. Özne işi kendi üzerinde yapar.
Dönüşlülük Ekleri: -ın, -in, -un, -ün, -n
Örnekler:
- Çocuk yıkandı. (Kendi kendini yıkadı)
- Genç süslendi. (Kendi kendini süsledi)
- Kuş tüylendi. (Kendi tüyleri çıktı)
Karıştırma: Edilgen ile dönüşlü fiil aynı ekleri alır! Fark: Dönüşlüde özne işi kendi üzerinde yapar.
D. İşteş Fiil
Tanım: Birden fazla öznenin işi birlikte, karşılıklı veya bir arada yaptığını bildirir.
İşteşlik Ekleri: -ış, -iş, -uş, -üş, -leş, -laş
Örnekler:
- Çocuklar dövüştü. (Birbirlerini dövdüler)
- Arkadaşlar görüştü. (Karşılıklı görüşme)
- İkisi barıştı. (Birlikte barış yaptılar)
3. Oldurgan ve Ettirgen Fiiller
A. Oldurgan Fiil
Tanım: Geçişsiz bir fiilin geçişli hale getirilmesidir.
Ekler: -r, -t, -tır, -dir, -dır, -ar, -er
| Geçişsiz | Oldurgan (Geçişli) |
|---|---|
| piş- (Yemek pişti.) | pişir- (Anne yemek pişirdi.) |
| bit- (İş bitti.) | bitir- (İşi bitirdi.) |
| uyu- (Bebek uyudu.) | uyut- (Annem bebeği uyuttu.) |
| ağla- (Çocuk ağladı.) | ağlat- (Beni ağlattı.) |
| gül- (Herkes güldü.) | güldür- (Komedyen güldürdü.) |
B. Ettirgen Fiil
Tanım: Zaten geçişli olan bir fiilin geçişliliğinin artırılmasıdır. Özne işi başkasına yaptırır.
Ekler: -r, -t, -tır, -dir, -dır
| Geçişli | Ettirgen |
|---|---|
| yaz- (Öğrenci yazdı.) | yazdır- (Öğretmen yazdırdı.) |
| oku- (Çocuk okudu.) | okut- (Anne okuttu.) |
| dik- (Terzi dikti.) | diktir- (Elbise diktirdi.) |
| sil- (Temizlikçi sildi.) | sildir- (Camları sildirdi.) |
Oldurgan - Ettirgen Farkı:
Oldurgan: Geçişsiz → Geçişli (pişmek → pişirmek)
Ettirgen: Geçişli → Daha geçişli (yazmak → yazdırmak)
Özet Tablo
| Çatı Türü | Özellik | Ekler | Örnek |
|---|---|---|---|
| Geçişli | Nesne alır | - | Kitap okudu. |
| Geçişsiz | Nesne almaz | - | Çocuk uyudu. |
| Etken | Gerçek özne belli | - | Ali geldi. |
| Edilgen | Gerçek özne belirsiz | -ıl, -in, -n | Ev yapıldı. |
| Dönüşlü | Özne işi kendine yapar | -ın, -in, -n | Çocuk yıkandı. |
| İşteş | Birlikte/karşılıklı iş | -ış, -leş | Çocuklar kavuştu. |
| Oldurgan | Geçişsiz→Geçişli | -r, -t, -tır | Bebeği uyuttu. |
| Ettirgen | Geçişli→Daha geçişli | -r, -t, -tır | Mektup yazdırdı. |
TYT Sınavı İçin Kritik Bilgiler
- Çatı SADECE fiil cümlelerinde aranır, isim cümlelerinde çatı yoktur!
- Edilgen ve dönüşlü fiiller aynı ekleri alır, anlama göre ayırt edilir
- Oldurgan ve ettirgen aynı ekleri alır, fiilin başlangıç durumuna bakılır
- Edilgen cümlelerde sözde özne bulunur
- Geçişli/geçişsiz tespiti: "Ne? Neyi? Kimi?" sorularına cevap aranır
TYT Türkçe Konuları
Fiilde Çatı Hakkında
Fiilde Çatı, TYT sınavında karşınıza çıkacak önemli konulardan biridir. Geçişlilik, ettirgenlik, edilgenlik, dönüşlülük ve işteşlik - MEB müfredatına uygun Bu konudan sınavda ortalama 2-3 soru gelmektedir.
Fiilde Çatı konusunu tam olarak kavrayabilmek için toplam 6 alt başlığı (Geçişli-Geçişsiz Fiil, Oldurgan Fiil, Ettirgen Fiil ve diğerleri) detaylı şekilde çalışmanız gerekmektedir.
Bu konu yüksek öneme sahiptir ve düzenli çalışma ile pekiştirilmesi gereken konular arasındadır.
MEB Müfredatına Uygun İçerik
Bu konu anlatımı, Millî Eğitim Bakanlığı (MEB) müfredatı ve ÖSYM sınav sistemine uygun olarak hazırlanmıştır. İçerikler, EBA kaynaklarından ve güncel ders kitaplarından derlenerek YKS 2025-2026 sınav formatina göre düzenlenmiştir.
❓ Sıkça Sorulan Sorular
Fiilde Çatı konusu nedir?
Fiilde Çatı, TYT Türkçe dersinin önemli konularından biridir. Geçişlilik, ettirgenlik, edilgenlik, dönüşlülük ve işteşlik - MEB müfredatına uygun Bu konudan sınavda ortalama 2-3 soru gelmektedir.
Fiilde Çatı konusundan kaç soru çıkar?
TYT sınavında Fiilde Çatı konusundan genellikle 2-3 soru çıkmaktadır. Bu konu yüksek öneme sahiptir.
Fiilde Çatı konusunun alt başlıkları nelerdir?
Fiilde Çatı konusunun 6 alt başlığı vardır: Geçişli-Geçişsiz Fiil, Oldurgan Fiil, Ettirgen Fiil, Edilgen Fiil, Dönüşlü Fiil, İşteş Fiil.
Fiilde Çatı konusunu nasıl çalışmalıyım?
Fiilde Çatı konusunu etkili çalışmak için önce temel kavramları öğrenin, ardından bol soru çözün. Düzenli tekrar ve farklı soru tipleri ile pratik yapmanız başarınızı artıracaktır.
Fiilde Çatı Konusunda Zorlanıyor musun?
Birebir koçluk desteği ile Fiilde Çatı konusunu tamamen kavra, sınav sorularını kolayca çöz. Uzman eğitmenlerimiz seninle birlikte çalışacak!
0531 333 98 33 • Ücretsiz ilk görüşme