Temel Diş Hekimliği Bilimleri Yüksek 5-7 Soru
Oral Fizyoloji
Ders Notları | Konu Anlatımı | Formüller
Tükürük bezleri, çiğneme ve yutma fizyolojisi
Bu Konuda
Alt Konu 5
Tahmini Soru 5-7
Önem Yüksek
Oral Fizyoloji
Ağız bölgesinin fonksiyonel mekanizmalarını inceler: tükürük sekresyonu, çiğneme, yutma ve ağrı fizyolojisi.
1. Tükürük Fizyolojisi
Tükürük Bezleri
| Bez | Sekresyon Tipi | % Katkı | Kanal |
|---|---|---|---|
| Parotis | Seröz (sulu) | 25% | Stenon kanalı (üst 2. molar karşısı) |
| Submandibular | Mikst (seromüköz) | 70% | Wharton kanalı (sublingual karunkulada) |
| Sublingual | Müköz (viskoz) | 5% | Multiple kanallar (Rivinus kanalları) |
| Minör Bezler | Çoğunlukla müköz | ~5% | Mukozaya direkt açılır |
Tükürük Bileşimi ve Fonksiyonları
Günlük Tükürük Miktarı: 0.5-1.5 L/gün (ortalama 1000 ml)
| Bileşen | Fonksiyon |
|---|---|
| Su (99%) | Çözücü, lubrikasyon, yıkama |
| Amilaz (α-amilaz) | Nişasta sindirimi (maltoz + dekstrine çevirir) |
| Lizozim | Bakteriyel hücre duvarını parçalar (antibakteriyel) |
| Laktoferrin | Demiri bağlar, bakterilerin çoğalmasını engeller |
| IgA (sIgA) | İmmün savunma, bakterilerin adezyonunu engeller |
| Müsin (glikoprotein) | Lubrikasyon, pelikül oluşumu |
| Bikarbonat (HCO₃⁻) | pH tamponu, remineralizasyon |
| Kalsiyum ve Fosfat | Remineralizasyon, mine koruma |
Tükürük Sekresyonu Kontrolü
- Parasempatik Sistem (Dominant): CN VII (fasyal) ve CN IX (glossofaringeal) → sekreyonu artırır (sulu, bol)
- Sempatik Sistem: Superior servikal ganglion → viskoz, az miktarda sekresyon
- Uyaranlar: Çiğneme, tat, koku, ışık refleksi, Pavlov refleksi
- İnhibitörler: Atropin, antikolinerjikler, dehidratasyon, stres
⚠️ Klinik Önem: Xerostomia (ağız kuruluğu) radyoterapi, Sjögren sendromu, antikolinerjik ilaçlarla oluşur. Çürük riski artar.
2. Çiğneme Fizyolojisi
Çiğneme Siklusu
Çiğneme, yarı-otomatik refleks mekanizmalı isteğe bağlı bir harekettir.
- Faz 1 - Açılma (Depresyon): Pterygoideus lateralis inferior, suprahyoid kaslar aktive olur
- Faz 2 - Kapanma (Elevasyon): Masseter, temporalis, pterygoideus medialis aktive olur
- Faz 3 - Lateral Hareket: Bolus çalışan tarafa taşınır, ezilir
- Faz 4 - İnterkuspasyon: Maksimum temas, en yüksek kuvvet
Çiğneme Refleksleri
- Jaw-Jerk Refleksi (Mandibular Refleks): Masseter gerilmesi → monosinaptik refleks → masseter kontraksiyonu
- Protektif Refleks: Sert cisim ısırma → ağrı reseptörleri → kaslar inhibe olur, ağız açılır
- Periodontal Mekanoreseptörler: PDL'deki reseptörler kuvvet ve pozisyonu algılar
Çiğneme Kuvvetleri
| Diş Tipi | Ortalama Kuvvet |
|---|---|
| Molar bölgesi | 70-150 N (en yüksek) |
| Premolar bölgesi | 40-80 N |
| Anterior bölge | 20-40 N (en düşük) |
3. Yutma Fizyolojisi (Deglütisyon)
Yutma Evreleri
| Evre | Süre | Kontrol | Özellikler |
|---|---|---|---|
| 1. Oral Faz | ~1 sn | İsteğe bağlı | Dil bolusu sert damağa bastırır, orofarinkse iter |
| 2. Faringeal Faz | ~1 sn | Refleks | Yumuşak damak yükselir, epiglot kapanır, bolus farinksten geçer |
| 3. Özofageal Faz | 8-20 sn | Refleks | Peristaltik dalgalarla bolus mideye taşınır |
Yutma Refleksi Mekanizması
- Reseptörler: Faringeal mukoza (CN IX ve X)
- Merkez: Medulla oblongatada yutma merkezi
- Koordinasyon: Solunum duraklar, larinks yükselir, epiglot kapanır
- Üst Özofageal Sfinkter: Gevşer, bolus geçer
4. Tat Duyusu
Tat Reseptörleri ve İnnervasyonu
- Dil Ön 2/3: Chorda tympani (CN VII - Fasyal sinir)
- Dil Arka 1/3: CN IX (Glossofaringeal sinir)
- Epiglot ve Farinks: CN X (Vagus sinir)
- 5 Temel Tat: Tatlı, ekşi, tuzlu, acı, umami
5. Dental Ağrı Fizyolojisi
Pulpal Ağrı Tipleri
- A-delta Lifleri: Keskin, lokalize, kısa süreli ağrı (dentin hassasiyeti)
- C Lifleri: Künt, yayılan, uzun süreli ağrı (pulpitis)
- Referred Pain: Pulpal ağrı genellikle lokalize edilemez, komşu dişlere yayılır
💡 Klinik İpucu: İrreversible pulpitiste C lifleri dominant hale gelir. Bu nedenle ağrı künt, lokalize edilemez ve lokal anesteziye dirençli olabilir.
🎯 DUS Sınavında Çıkabilecek Sorular
- Günlük tükürüğün ne kadarı submandibular bezden salgılanır? (%70)
- Parotis bezi hangi tip sekresyon yapar? (Seröz)
- Tükürük sekresyonunu dominant olarak hangi sistem kontrol eder? (Parasempatik)
- Tükürükteki hangi enzim nişasta sindirimi yapar? (α-amilaz)
- Çiğneme sırasında rotasyon TME'nin hangi kavitesinde gerçekleşir? (Alt kavite)
- Yutma refleksinin isteğe bağlı olan evresi hangisidir? (Oral faz)
- Dilin ön 2/3'ünün tat innervasyonu hangi sinirle sağlanır? (Chorda tympani - CN VII)
- Pulpada hangi sinir lifleri daha çoktur? (C lifleri)
- Hidrodinamik teori hangi durumu açıklar? (Dentin hassasiyeti)
- Xerostomia hangi durumlarda oluşur? (Sjögren, radyoterapi, antikolinerjik ilaçlar)
📚 Akademik Referanslar: Guyton & Hall Tıbbi Fizyoloji; Oral Physiology by Avery; DUS Temel Bilimler Kitabı
💡 Önemli Noktalar
- ✓ Tükürük bileşenleri ve fonksiyonları
- ✓ Çiğneme siklusu ve refleksleri
- ✓ Yutma evreleri
- ✓ Dental ağrı mekanizmaları
Alt Konular
- Tükürük Fizyolojisi
- Çiğneme Fizyolojisi
- Yutma Fizyolojisi
- Tat Duyusu
- Ağrı Fizyolojisi