Temel Diş Hekimliği Bilimleri Yüksek 5-6 Soru
Oral Biyokimya
Ders Notları | Konu Anlatımı | Formüller
Diş ve tükürük biyokimyası, mineralizasyon
Bu Konuda
Alt Konu 5
Tahmini Soru 5-6
Önem Yüksek
Oral Biyokimya
Diş ve periodontal dokuların biyokimyasal yapısını, mineralizasyon mekanizmalarını ve tükürük biyokimyasını inceler.
1. Mine Biyokimyası
Mine Bileşimi
| Bileşen | % Ağırlık | Detay |
|---|---|---|
| İnorganik | 96% | Hidroksiapatit kristalleri [Ca₁₀(PO₄)₆(OH)₂] |
| Organik | 1% | Enamelin, amelogenin, ameloblastin (rezidüel proteinler) |
| Su | 3% | Prizma ve kristal aralarında |
Hidroksiapatit Yapısı
Kimyasal Formül: Ca₁₀(PO₄)₆(OH)₂
- Ca/P Oranı: İdeal 1.67, mine için ~1.63
- Kristal Boyutu: Mine kristalleri 160 nm x 40 nm x 26 nm (en büyük)
- Karbonatlı Apatit: CO₃²⁻ iyonları PO₄³⁻ veya OH⁻ yerine geçebilir (Tip A ve B substitüsyonu)
- İyon Değişimi: F⁻, Cl⁻, CO₃²⁻ iyonları kristal yapısına girebilir
Mine Proteinleri
- Amelogenin (%90): Mine matriksinin ana proteini, kristal büyümesini yönlendirir
- Ameloblastin (%5): Ameloblast diferansiyasyonu ve kristal organizasyonu
- Enamelin (%5): Kristal uzamasını düzenler
- Matrix Metalloproteinazlar (MMP20, KLK4): Maturasyon sırasında proteinleri degarde eder
2. Dentin ve Sement Biyokimyası
Dentin Bileşimi
70% inorganik (hidroksiapatit), 20% organik (kollajen Tip I), 10% su
- Kollajen Tip I (%90 organik): Dentin matriksinin temel yapısal proteini
- Nonkollajenöz Proteinler:
- Dentin Sialoprotein (DSP)
- Dentin Fosfoprotein (DPP) - en fosforile protein
- Dentin Matrix Protein 1 (DMP1)
- Fosfoforin: Yüksek asidik, Ca²⁺ bağlar, mineralizasyonu başlatır
Sement Bileşimi
65% inorganik (hidroksiapatit), 23% organik (kollajen Tip I), 12% su
- Sement Ataşman Protein (CAP): Sement oluşumunda rol oynar
- Osteopontin: Hücre adezyonu ve mineralizasyon
3. Mineralizasyon Mekanizmaları
Kalsifikasyon Süreci
2 Ana Faz:
- Nükleation (Çekirdeklenme):
- İlk mineral kristallerinin oluşması
- Matrix vesikülleri Ca²⁺ ve PO₄³⁻ konsantre eder
- Alkalin fosfataz fosfat gruplarını sağlar
- Kristal Büyümesi:
- Amorf kalsiyum fosfat → kristalize hidroksiapatit
- Kollajen fibrilleri kristalleri yönlendirir
- Kristaller uzar ve birleşir
Remineralizasyon - Demineralizasyon Dengesi
Demineralizasyon (pH < 5.5):
Ca₁₀(PO₄)₆(OH)₂ + 8H⁺ → 10Ca²⁺ + 6HPO₄²⁻ + 2H₂O
Remineralizasyon (pH > 5.5):
10Ca²⁺ + 6PO₄³⁻ + 2OH⁻ → Ca₁₀(PO₄)₆(OH)₂
Kritik pH: Mine için ~5.5, dentin için ~6.5
4. Tükürük Biyokimyası
Tükürük Tampon Sistemleri
| Tampon Sistemi | pH Aralığı | Önemi |
|---|---|---|
| Bikarbonat (HCO₃⁻/H₂CO₃) | 6.0-7.5 (en önemli) | Asit nötralizasyonu, pH düzenleme |
| Fosfat (HPO₄²⁻/H₂PO₄⁻) | 5.5-8.0 | Düşük pH'da daha etkili |
| Protein Tamponu | Tüm pH aralığı | Amfoter özellik, H⁺ bağlar |
Tükürük pH ve Tampon Kapasitesi
- Dinlenme pH'ı: 6.5-7.0
- Uyarılmış pH'ı: 7.0-8.0 (bikarbonat artar)
- Düşük Tampon Kapasitesi: Çürük riski artar
- Stephan Eğrisi: Yemekten sonra pH düşer, 30-60 dakikada normale döner
5. Florür Biyokimyası
Florürün Etki Mekanizmaları
| Mekanizma | Açıklama |
|---|---|
| Fluoroapatit Oluşumu | F⁻ OH⁻ yerine geçer → Ca₁₀(PO₄)₆F₂ (asitlere daha dirençli) |
| Remineralizasyonu Artırır | Erken lezyon alanlarında Ca-P çökelmesini hızlandırır |
| Demineralizasyonu Azaltır | Mine yüzeyinde protective CaF₂ tabakası oluşturur |
| Bakteriyel Metabolizmayı İnhibe Eder | Enolaz enzimini inhibe eder, asit üretimini azaltır |
Florür Konsantrasyonları
- İçme Suyu: 0.7-1.2 ppm (optimal)
- Diş Macunu: 1000-1500 ppm (yetişkin), 500 ppm (çocuk)
- Florürlü Gargara: 200-900 ppm
- Profesyonel Uygulama (Jel/Vernik): 9000-22,600 ppm
⚠️ Klinik Önem: Florür en etkili topikal olarak çalışır. Sürekli düşük doz maruz kalım (içme suyu, diş macunu) sistematik yüksek dozdan daha etkilidir.
🎯 DUS Sınavında Çıkabilecek Sorular
- Hidroksiapatit kristalinin kimyasal formülü nedir? (Ca₁₀(PO₄)₆(OH)₂)
- Mine proteinlerinin en fazlası hangisidir? (Amelogenin %90)
- Dentin organik matriksinin ana bileşeni nedir? (Kollajen Tip I)
- Mine için kritik pH kaçtır? (~5.5)
- Tükürükte en önemli tampon sistemi hangisidir? (Bikarbonat)
- Florür hangi enzimi inhibe eder? (Enolaz)
- Fluoroapatit neden daha dirençlidir? (F⁻ OH⁻'den daha küçük, kristal daha kararlı)
- Matrix metalloproteinazlar ne zaman aktiftir? (Mine maturasyonu sırasında)
- Stephan eğrisi neyi gösterir? (Yemek sonrası pH değişimi)
- Optimal içme suyu florür konsantrasyonu nedir? (0.7-1.2 ppm)
📚 Akademik Referanslar: Lehninger Principles of Biochemistry; Oral Biochemistry by Levine; DUS Biyokimya Soru Bankası
💡 Önemli Noktalar
- ✓ Hidroksiapatit yapısı
- ✓ Remineralizasyon-demineralizasyon dengesi
- ✓ Tükürük tampon sistemleri
- ✓ Florürün etki mekanizması
Alt Konular
- Mine Biyokimyası
- Dentin ve Sement Biyokimyası
- Tükürük Biyokimyası
- Kalsifikasyon Mekanizmaları
- Florür Biyokimyası