Kıymetli Evrak
Kıymetli evrak kavramı, poliçe, bono ve çek
📋 Kıymetli Evrak Nedir?
Kıymetli evrak, içerdiği hakkın senetten ayrı olarak ileri sürülemediği ve başkasına devredilemediği senetlerdir (TTK md. 645). Hak ile senet arasındaki bu sıkı bağ, onu sıradan bir ispat belgesinden ayırır.
1. Devir Şekline Göre Türler
| Tür | Devir |
|---|---|
| Hamile yazılı | Senedin teslimi (zilyetliğin devri) yeterlidir. |
| Emre yazılı | Ciro ve senedin teslimi gerekir. Poliçe, bono ve çek kanundan doğan emre yazılı senetlerdir. |
| Nama yazılı | Yazılı devir beyanı (alacağın temliki) ve senedin teslimi gerekir. |
2. Kambiyo Senetleri
| Senet | Nitelik | Taraflar |
|---|---|---|
| Poliçe | Ödeme emri (havale) | Düzenleyen, muhatap, lehtar (3 taraf) |
| Bono | Ödeme vaadi; vadesi gösterilmemişse görüldüğünde ödenir | Düzenleyen, lehtar (2 taraf) |
| Çek | Ödeme aracı; muhatabı bankadır ve görüldüğünde ödenir | Düzenleyen, muhatap banka, lehtar |
Kambiyo senetleri şekle bağlıdır: kanunda sayılan zorunlu unsurlardan biri eksikse senet, kanundaki istisnalar dışında kambiyo senedi sayılmaz.
3. Ciro, Def'iler ve Süreler
- Ciro türleri: tam ciro, beyaz ciro, temsil cirosu ve rehin cirosu. Ciro senedi devreder, ciranta ödemeyi garanti eder ve hamilin meşruiyetini sağlar.
- Def'iler: Senet metninden ve geçerlilikten doğan def'iler herkese karşı ileri sürülebilir; kişisel (şahsi) def'iler kural olarak iyiniyetli hamile karşı ileri sürülemez.
- Çekte ibraz süresi: düzenlendiği yerde ödenecek çek için 10 gün, başka yerde ödenecek çek için 1 ay; düzenleme ve ödeme yerleri farklı kıtalarda ise 3 ay.
- Zamanaşımı: Poliçede kabul edene karşı istemler vadeden itibaren 3 yıl, hamilin cirantalara ve düzenleyene karşı istemleri 1 yıl, cirantaların birbirine karşı istemleri 6 ayda zamanaşımına uğrar. Çekte başvurma hakları ibraz süresinin bitiminden itibaren 3 yıldır.
- Takip: Kambiyo senetlerine dayalı alacaklar için kambiyo senetlerine özgü haciz yolu vardır; ödeme emrine itiraz süresi 5 gündür.
⚠️ Sık Karıştırılanlar
- Poliçe üç taraflı ödeme emridir; bono iki taraflı ödeme vaadidir.
- Çek her zaman görüldüğünde ödenir; üzerine yazılan aksi kayıt yazılmamış sayılır.
- Hamile yazılı senet teslimle, emre yazılı senet ciro ve teslimle, nama yazılı senet yazılı temlik ve teslimle devredilir.
🎯 HMGS'de Çıkabilecek Sorular
- Kıymetli evrak türleri devir şekline göre nasıl ayrılır?
- Poliçe, bono ve çekin tarafları kimlerdir?
- Çekin ibraz süreleri nelerdir?
- Kişisel def'iler iyiniyetli hamile karşı ileri sürülebilir mi?