Program Geliştirme Çıkmış Sorular ve Modeller: KPSS Eğitim Bilimleri Tam Rehber

Son Güncelleme: 26 Nisan 2026 | KPSS Eğitim Bilimleri Program Geliştirme bölümü ÖSYM çıkmış soru analizleri ve resmi MEB program çerçevesi (1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanunu) esas alınarak hazırlanmıştır.

İlgili İçerikler: KPSS Rehberi | KPSS Koçluk | KPSS Çıkmış Sorular | Gelişim Psikolojisi

Program Geliştirme Nedir?

Program geliştirme, eğitim hedeflerinin belirlenmesi, içeriğin seçimi, öğretme-öğrenme sürecinin tasarlanması ve sonuçların değerlendirilmesi süreçlerini kapsayan bilimsel bir disiplindir. Sadece bir konu listesi hazırlamak değil; öğrenenin, toplumun ve konunun ihtiyaçlarını sistemli biçimde buluşturan dinamik bir araştırma-geliştirme faaliyetidir.

KPSS Eğitim Bilimleri testinde program geliştirme bölümü 80 sorunun yaklaşık 8-10'unu oluşturur. Bu nedenle adayın net hedefi en az 8 soruyu doğru cevaplamak olmalıdır.

Program Geliştirme Bölümünün KPSS Eğitim Bilimleri'ndeki Yeri

Alan	Soru Sayısı	Ağırlık
Gelişim Psikolojisi	12	%15
Öğrenme Psikolojisi	12	%15
Rehberlik ve Özel Eğitim	10	%12,5
Ölçme ve Değerlendirme	10	%12,5
Program Geliştirme	8-10	~%12
Öğretim Yöntem ve Teknikleri	10	%12,5
Öğretim Teknolojileri	8	%10
Sınıf Yönetimi	8-10	~%10

Program geliştirme; öğretim yöntemleri ve sınıf yönetimi ile birlikte "öğretim üçgeni"nin temel ayağıdır. Bu üçü iyi bilinirse 26-30 soru garantiye alınmış olur.

Programın 4 Temel Öğesi

Tyler'dan bu yana program geliştirme literatürünün üzerinde uzlaştığı dört temel öğe bulunur. Bu dört öğe KPSS'de en sık sorulan kavramsal çerçevedir.

1. Hedef (Amaç)

Programın "ne kazandırılacağı" sorusunu yanıtlar. Hedefler üç kaynaktan beslenir:

Birey — öğrenenin gelişim özellikleri, ihtiyaçları
Toplum — sosyal, ekonomik, kültürel beklentiler
Konu alanı — disiplinin yapısı ve mantığı

Hedefler aşamalıdır: uzak hedef → genel hedef → özel hedef → davranışsal hedef (kazanım).

2. İçerik (Konular)

Hedefe ulaştıracak konuların seçimi ve sıralanmasıdır. İçerik düzenleme yaklaşımları:

Doğrusal — birbirinin önkoşulu konular (matematik gibi)
Sarmal (helezonik) — aynı konunun farklı sınıflarda derinleştirilmesi
Modüler — bağımsız üniteler
Piramitsel — geniş tabandan dar tepeye doğru özelleşme
Çekirdek — ortak çekirdek + seçmeli

3. Eğitim Durumları (Öğretme-Öğrenme Süreci)

Hedefe ulaştırmak için seçilen strateji + yöntem + teknik + araç bütünüdür. Programın "nasıl öğretilecek" boyutudur.

4. Değerlendirme

Hedefe ulaşılıp ulaşılmadığının ölçülmesi ve programın etkililiğinin denetlenmesi sürecidir. Üç düzeyde yapılır:

Tanılayıcı (program öncesi)
Biçimlendirici (program süresince)
Düzey belirleyici (özetleyici) (program sonrası)

6 Temel Program Geliştirme Modeli

KPSS'de en çok karıştırılan ve en çok soru çıkan başlıktır. Aşağıdaki tabloda altı klasik modelin temel özelliklerini topladık.

Model	Yıl	Yaklaşım	Ayırt Edici Özellik
Tyler	1949	Doğrusal / Hedefe dayalı	İlk modern model. 4 soruyla başlar: hedef, deneyim, organizasyon, değerlendirme. Konu/birey/toplum üç kaynağı.
Taba	1962	Tümevarım / Aşağıdan yukarı	Tyler'ı geliştirir. 7 aşamalı, öğretmenden başlar (uzmanların değil). İhtiyaç analizi ön planda.
Wulf-Schave	1984	Sistem yaklaşımı / Döngüsel	3 ana evre: planlama, uygulama, değerlendirme. Türkiye'de MEB'in temel referans modeli.
Saylor-Alexander	1974	Hedef + alan	Programı 4 alan üzerinden tasarlar (kişisel gelişim, sosyal yetkinlik, sürekli öğrenme, uzmanlık).
Stenhouse	1975	Süreç odaklı	Hedeften çok süreç önemli. Öğretmen araştırmacı. Eylem araştırması kavramının kökü.
Eisner	1979	Sanatsal / Eleştirel	Programı sanat eseri gibi görür. Anlatımcı (expressive) hedef kavramı. Estetik değerlendirme.

Modelleri Ayırt Etmenin Pratik Yolu

Tyler dendiyse → "doğrusal, ilk model, 4 soru"
Taba dendiyse → "tümevarımcı, öğretmen başlatır, 7 aşama"
Wulf-Schave dendiyse → "Türkiye/MEB, 3 evre, döngüsel"
Stenhouse dendiyse → "süreç, öğretmen-araştırmacı"
Eisner dendiyse → "sanat, anlatımcı hedef, estetik"
Saylor-Alexander dendiyse → "4 alan, kişisel-sosyal-sürekli-uzmanlık"

Program Türleri (Resmi-Örtük-Ekstra)

Glatthorn ve diğer kuramcılar tarafından sınıflandırılan program türleri KPSS'de mutlaka çıkar.

Tür	Tanım	Örnek
Resmi Program	Yazılı, MEB onaylı, planlı program	Matematik dersi öğretim programı
Uygulanan Program	Öğretmenin sınıfta fiilen uyguladığı	Resmi programın sınıftaki yorumu
Örtük (Gizli) Program	Yazılı olmayan, üstü kapalı kazandırılan değer/davranış	Sıraya geçme, otoriteye saygı, cinsiyet rolleri
Ekstra (Resmi Olmayan) Program	Okulun planladığı ders dışı etkinlikler	Spor kulübü, koro, münazara takımı
İhmal Edilen Program	Okulda yer almayan ama ihtiyaç olan içerik	Finansal okuryazarlık, dijital güvenlik (eskiden)

Türkiye'de Program Geliştirme Tarihçesi

Türk eğitim sisteminin program geliştirme tarihini bilmek, yorum sorularında avantaj sağlar.

1924 — Tevhid-i Tedrisat Kanunu (eğitim birliği). John Dewey'in raporu.
1926-1939 — İlkokul programları (1926, 1936, 1948) basamak basamak modernleşir.
1953 — V. Milli Eğitim Şurası: program geliştirme kavramı resmi olarak girer.
1968 — İlkokul Programı (yapılandırmacılığa zemin hazırlayan ilk modern program).
1990'lar — Müfredat Laboratuvar Okulları, MEB-EARGED uygulamaları.
2004-2005 — Yapılandırmacı yaklaşıma geçiş (büyük reform). Kazanım kavramı.
2017-2018 — Program güncellemesi: değer eğitimi, beceri temelli yaklaşım.
2024 — Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli: 9 ortak değer, beceri temelli yaklaşım, disiplinlerarası bağlantılar.

İhtiyaç Analizi Teknikleri

Program geliştirme süreci her zaman ihtiyaç analizi ile başlar. KPSS'de tek başına bir soru olarak çıkabilir.

Delphi Tekniği — uzman görüşlerinin tur tur konsensüse ulaştırılması
DACUM (Developing A Curriculum) — meslek analizi, iş başında uzman panellerle
Pestalozzi-Tyler — birey-toplum-konu üçlü analizi
Anket / görüşme / gözlem — saha araştırması teknikleri
SWOT analizi — güçlü-zayıf-fırsat-tehdit haritalaması
Kaynak tarama — mevcut belge ve raporların incelenmesi

Hedef Yazma ve Kazanım İfadeleri

Bloom Taksonomisi (Bilişsel Alan)

Bilgi — tanıma, hatırlama (tanımlar, listeler)
Kavrama — açıklama, örnekleme
Uygulama — yeni durumda kullanma
Analiz — parçalara ayırma, ilişki kurma
Sentez — yeniden bütünleştirme, üretme
Değerlendirme — yargıda bulunma, eleştirme

Yenilenmiş Bloom (Anderson-Krathwohl, 2001)

Hatırlama → Anlama → Uygulama → Çözümleme → Değerlendirme → Yaratma (sentez yerini "yaratma"ya bıraktı, en üst basamak oldu).

Duyuşsal Alan (Krathwohl)

Alma → Tepkide bulunma → Değer verme → Örgütleme → Niteleme

Devinişsel Alan (Simpson)

Algılama → Kuruluş → Kılavuzlu yapma → Mekanikleşme → Karmaşık dış görünüm → Uyarlama → Yaratma

8 Çıkmış Soru Örneği ve Çözümleri

Soru 1 (Tip: Model Eşleştirme)

"Türkiye'de MEB tarafından geliştirilen öğretim programlarında temel referans olarak kullanılan, 3 evreden (planlama-uygulama-değerlendirme) oluşan model aşağıdakilerden hangisidir?"

Doğru cevap: Wulf-Schave Modeli
Açıklama: Türkiye'de MEB program geliştirme süreçleri Wulf-Schave döngüsel modelini esas alır. Tyler doğrusaldır, Taba tümevarımcı, Stenhouse süreç odaklıdır.

Soru 2 (Tip: Program Türü)

"Bir öğretmenin sınıfında 'derste sessiz olun, sıranızı bekleyin, öğretmen söylemeden konuşmayın' gibi sözel olarak sürekli yinelediği davranışlar, hangi program türünün kapsamına girer?"

Doğru cevap: Örtük (Gizli) Program
Açıklama: Yazılı olmayan, üstü kapalı biçimde değer ve davranış kazandıran program örtük programdır. Resmi program yazılı, ekstra program ise ders dışı planlı etkinliktir.

Soru 3 (Tip: Programın Öğesi)

"'Öğrenenler, fonksiyonun tanım ve değer kümelerini ayırt edebilir.' ifadesi programın hangi öğesine örnektir?"

Doğru cevap: Hedef (kazanım)
Açıklama: "Ayırt edebilir" davranışsal hedef ifadesidir; öğrenenden beklenen davranıştır. İçerik konunun kendisi, eğitim durumları öğretme-öğrenme süreci, değerlendirme ise ölçme bölümüdür.

Soru 4 (Tip: İçerik Düzenleme)

"İlkokul matematik programında 'sayılar' konusunun her sınıf düzeyinde tekrar edilerek derinleştirilmesi, hangi içerik düzenleme yaklaşımına örnektir?"

Doğru cevap: Sarmal (Helezonik) Yaklaşım
Açıklama: Aynı konunun farklı sınıflarda artan derinlikle yeniden ele alınması Bruner'in sarmal programının özüdür. Doğrusal yaklaşım önkoşul-sonkoşul ilişkisine, modüler bağımsız ünitelere dayanır.

Soru 5 (Tip: Değerlendirme Türü)

"Öğretim sürecinin başında öğrencilerin önbilgi düzeyini belirlemek için yapılan değerlendirme türü hangisidir?"

Doğru cevap: Tanılayıcı (Diagnostik) Değerlendirme
Açıklama: Süreç başında yapılır, hazırbulunuşluk ölçer. Biçimlendirici süreç içinde, düzey belirleyici (özetleyici) ise süreç sonunda yapılır.

Soru 6 (Tip: Bloom Taksonomisi)

"'Verilen iki kuramı karşılaştırarak benzer ve farklı yönlerini belirler.' ifadesi yenilenmiş Bloom taksonomisinin hangi basamağındadır?"

Doğru cevap: Çözümleme (Analiz)
Açıklama: Karşılaştırma, parçalara ayırma çözümleme basamağıdır. Hatırlama tanıma, anlama açıklama, uygulama yeni duruma aktarma, değerlendirme yargıda bulunma, yaratma yeni ürün ortaya koymadır.

Soru 7 (Tip: Hedef Türü)

"Eisner'in program modelinde, öğrenciye önceden tam belirlenmemiş, sürecin sonunda kişisel anlam kazanan hedef türü aşağıdakilerden hangisidir?"

Doğru cevap: Anlatımcı (Expressive) Hedef
Açıklama: Eisner geleneksel davranışsal hedefe ek olarak anlatımcı hedef kavramını önerdi: belirli bir durum/yaşantı sunulur, sonuç önceden öngörülmez, öğrenen kendi yorumunu üretir.

Soru 8 (Tip: İhtiyaç Analizi)

"Bir mesleğin gerektirdiği görev ve becerilerin, alanında uzman çalışanların katılımıyla panel yöntemiyle çıkarıldığı ihtiyaç belirleme tekniği hangisidir?"

Doğru cevap: DACUM
Açıklama: DACUM (Developing A Curriculum) mesleki/teknik program geliştirmede sıklıkla kullanılır. Delphi uzman görüşlerinin tur tur konsensüse ulaştırılmasıdır; SWOT durum analizidir.

Çalışma Stratejisi (90 Günlük Plan)

Hafta	Konu	Hedef
1-2	Kavramsal çerçeve + 4 öğe	Konu anlatımı + 100 soru
3-4	6 model karşılaştırma	Model tablosunu ezberle + 80 soru
5	Program türleri + tarihçe	60 soru
6	Bloom + diğer taksonomiler	Basamak ezberi + 50 soru
7-8	İhtiyaç analizi + içerik düzenleme	40 soru
9-12	Çıkmış sorular taraması (son 10 yıl)	Haftalık deneme

Sıkça Yapılan Hatalar

Tyler ile Taba'yı karıştırmak — Tyler doğrusal, Taba tümevarımcı (öğretmenden başlar).
Wulf-Schave'i yabancı bir model sanmak — Türkiye/MEB'in temel referansıdır.
Resmi-örtük-ekstra programı karıştırmak — Resmi yazılı, örtük gizli, ekstra ders dışı planlı.
Bloom'un eski-yeni versiyonunu birbirine girmek — Yenisinde "sentez" yok, "yaratma" var.
Kazanım ile genel hedefi karıştırmak — Kazanım gözlenebilir-ölçülebilir davranış; genel hedef üst düzey amaç.

Sıkça Sorulan Sorular

Program geliştirme bölümünden kaç soru çıkar?

Son 10 yılda KPSS Eğitim Bilimleri'nde program geliştirme bölümü ortalama 8-10 soru ile çıkmaktadır. 80 soruluk testte yaklaşık %12'lik ağırlığı vardır.

Hangi model en çok soru gelir?

Tyler, Taba ve Wulf-Schave modelleri en sık sorulanlardır. Eisner'in anlatımcı hedef kavramı ve Stenhouse'un süreç odaklı yaklaşımı da klasik sorulardır.

Bloom taksonomisi her sene çıkar mı?

Neredeyse her sınavda en az 1 Bloom sorusu vardır. Yenilenmiş Bloom'un en üst basamağının "yaratma" olduğunu mutlaka bilin.

Türkiye'de hangi program modeli kullanılıyor?

MEB program geliştirme süreçlerinde Wulf-Schave modeline yakın bir döngüsel yaklaşım uygular. 2004 reformuyla yapılandırmacı paradigmaya geçilmiş, 2024 Türkiye Yüzyılı Maarif Modeliyle beceri temelli yaklaşım güçlenmiştir.

Örtük program ne demek? Sıkça karıştırılıyor.

Yazılı olmayan, fakat öğrencilere üstü kapalı biçimde kazandırılan değer ve davranışlar bütünüdür. Sıraya geçme, otoriteye itaat, cinsiyet rolleri gibi okul kültürünün gizli aktarımıdır.

İhtiyaç analizi teknikleri sınavda nasıl çıkar?

Genelde "şu özellikteki teknik hangisidir?" tarzı tek soru gelir. DACUM (meslek analizi), Delphi (uzman konsensüsü), SWOT (durum analizi) ayrımını net bilin.

Bloom'un eski mi yeni mi versiyonu sorulur?

Her ikisi de sorulabilir. Yenilenmiş Bloom (2001) son yıllarda daha sık sorulmaktadır. "Sentez" eski, "yaratma" yeni terimdir.

Sarmal program ile doğrusal program farkı nedir?

Doğrusal: konular önkoşul-sonkoşul ilişkisinde, bir kez öğrenilir (matematik gibi). Sarmal: aynı konu farklı sınıflarda artan derinlikle tekrar gelir (Bruner'in modeli, sosyal bilgiler örnek).

Kazanım nedir? Hedef ile aynı şey mi?

Kazanım, davranışsal hedefin yenilenmiş ifadesidir. Gözlenebilir-ölçülebilir somut öğrenme çıktısıdır. Genel hedef daha üst düzey amaç; kazanım sınıf bazında ulaşılması beklenen somut beceridir.

Eisner modelinde "anlatımcı hedef" ne demek?

Önceden ulaşılacak davranış belirlenmez; öğrenciye bir yaşantı/uyaran sunulur, süreç sonunda her öğrencinin kendi anlamını üretmesi beklenir. Sanat ve estetik eğitim için uygundur.

Program geliştirme ile öğretim tasarımı aynı şey mi?

Hayır. Program geliştirme makro düzeyde (ulusal/okul programı), öğretim tasarımı ise mikro düzeyde (ders/ünite) bir süreçtir. ADDIE, ARCS gibi modeller öğretim tasarımına aittir.

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli ne getirdi?

2024'te yürürlüğe giren modelde 9 ortak değer, beceri temelli yaklaşım, disiplinlerarası bağlantılar, dijital yetkinlik ve "anlam temelli öğrenme" vurgusu öne çıkar. Resmi metni meb.gov.tr üzerinden incelenebilir.

Hazırlık Desteği

Strateji Notu: Program geliştirme bölümü "ezber-ağırlıklı" bir alandır; ancak modelleri ve kuramcıları işlevleriyle birlikte öğrenirseniz yorum sorularında da rahat edersiniz. 6 model + 4 öğe + program türleri tablolarını ezberlemeden testten 8+ doğru çıkarmak çok zordur.