Kazım İncebacak
İlgili İçerikler: EB Konuları | EB Kitap Önerileri | Ölçme-Değerlendirme | Program Geliştirme
Son Güncelleme: Nisan 2026 | KPSS 2026 Eğitim Bilimleri soru dağılımına göre güncellenmiştir.
Gelişim Psikolojisi Nedir? KPSS'deki Yeri
Gelişim Psikolojisi; insanın doğumdan ölüme uzanan yaşam sürecinde biyolojik, bilişsel, sosyal ve duygusal açıdan nasıl değiştiğini ve bu değişimlerin hangi kurallara bağlı olduğunu inceleyen psikoloji dalıdır. Temel odağı büyüme, olgunlaşma, öğrenme ve deneyimin bireyi nasıl şekillendirdiğidir.
KPSS Eğitim Bilimleri testinde Gelişim Psikolojisi, Öğrenme Psikolojisi ile birlikte en ağır ünite konumundadır. 2026 KPSS'de toplamda yaklaşık 10 soru bu üniteden gelmektedir. Sıkça karıştırılan teorisyenler, dönem sıralamaları ve kavramlar sınavda doğrudan sorulduğu için karşılaştırmalı çalışmak kritik önem taşır.
KPSS'de Sık Hata: Teorisyenlerin dönemlerini ve kavramlarını birbirine karıştırmak en yaygın hatadır. Bu yazıdaki karşılaştırma tablolarını çalışarak bu hatayı sıfıra indirebilirsiniz.
1. Piaget — Bilişsel Gelişim Kuramı
Jean Piaget'ye göre bilişsel gelişim, çocuğun çevresiyle aktif etkileşim kurarak bilgiyi inşa ettiği bir süreçtir. Gelişim dışarıdan değil içeriden ilerler; sosyal etkileşim ikincil önemdedir.
Piaget'nin Temel Kavramları
| Kavram | Tanım | KPSS Örnek Soru |
|---|---|---|
| Şema | Dünyayı anlamlandırmak için kullanılan zihinsel çerçeve/kalıp | Bebeğin her yuvarlak şeyi "top" sayması |
| Özümleme (Asimilasyon) | Yeni bilgiyi mevcut şemaya dahil etme — şema değişmez | Kediyi görünce "köpek" demek |
| Uyumsama (Akomodasyon) | Yeni bilgiye göre mevcut şemayı değiştirme — şema güncellenir | Kedinin farklı olduğunu anlayıp yeni şema oluşturma |
| Dengeleme (Eşitleme) | Özümleme ve uyumsama arasındaki denge — gelişimin motoru | Bilişsel denge bozulunca yeni şema oluşturma |
| Korunum | Görünüm değişse de miktar/sayı/alan sabit kalır | Su bardağının şeklini değiştirince miktarın aynı kaldığını anlama |
| Benmerkezcilik | Başkasının bakış açısını algılayamamak (İşlem Öncesi'ne özgü) | 3 dağ deneyi — çocuk kendi gördüğünü anlatır |
| Tersine Çevirme (Dönüşümlülük) | İşlemi zihinsel olarak geri alabilme | 3+4=7 biliyor ise 7-4=3'ü de bilir |
| Nesne Sürekliliği | Görünmese de nesnenin var olmaya devam ettiğini kavrama | 8-12. aylarda gelişir, Duyusal-Motor dönem sonu |
Piaget'nin 4 Bilişsel Gelişim Dönemi
| Dönem | Yaş | Temel Özellikler | Anahtar Kavramlar | KPSS Soru Örneği |
|---|---|---|---|---|
| Duyusal-Motor | 0–2 yaş | Dünyayı duyu organları ve motor hareketlerle keşfeder. Soyut düşünce yok. Dil gelişimi yüzeysel. | Nesne sürekliliği (8-12 ay), döngüsel tepkiler, taklit | "Bezi kaldırılınca oyuncağı arayan bebek hangi dönemi yansıtır?" |
| İşlem Öncesi | 2–7 yaş | Sembolik düşünce ve dil gelişir. Benmerkezci bakış. Korunumu kavrayamaz. Animizm (nesnelere ruh atfetme) var. | Benmerkezcilik, animizm, sembolik oyun, sihirli düşünce, korunum yok | "Güneşin uyuduğunu söyleyen çocuk hangi kavramı sergiler?" |
| Somut İşlemler | 7–11 yaş | Mantıksal düşünce somut nesnelerle başlar. Korunum kavranır. Sınıflama, sıralama, tersine çevirme gelişir. Benmerkezcilik azalır. | Korunum, sınıflama, sıralama (dizilim), tersine çevirme, korunumsallık | "Şekli değişen kilonun aynı ağırlıkta olduğunu bilen çocuk hangi dönemdedir?" |
| Soyut İşlemler (Biçimsel) | 11+ yaş | Soyut kavramlarla düşünme. Hipotez kurma ve test etme. Tümdengelimli akıl yürütme. Olasılıkları değerlendirme. | Hipotetik-tümdengelimli düşünme, soyut kavramlar, olası-gerçek ayrımı | "Adaleti sorgulayan ergen hangi dönemdedir?" |
Piaget'de Ezber Tüyosu
D-İ-S-S: Duyusal-Motor → İşlem Öncesi → Somut İşlemler → Soyut İşlemler
Yaşlar: 0-2-7-11+ (İki yedi on bir — 2, 7, 11 kritik sınırlar)
2. Vygotsky — Sosyo-Kültürel Kuram
Lev Vygotsky'ye göre bilişsel gelişim, sosyal etkileşim ve kültürel araçlar aracılığıyla gerçekleşir. Piaget'nin tersine, öğrenme gelişimin önünde gider; yani öğrenme gelişimi çeker. Dil ise düşüncenin aracıdır ve önce sosyal (dışsal) sonra bireysel (içsel) bir işlev kazanır.
Vygotsky'nin Temel Kavramları
| Kavram | Tanım | Eğitimdeki Karşılığı |
|---|---|---|
| Yakınsal Gelişim Alanı (ZPD) | Çocuğun yalnız başına yapabileceği ile yetişkin yardımıyla yapabileceği arasındaki mesafe | Öğretmen, öğrencinin ZPD'sine uygun görev vermelidir |
| İskele Kurma (Scaffolding) | Yetişkinin başlangıçta sağladığı destek, öğrenci bağımsızlaştıkça azaltılır | İpucu verme → azaltma → bağımsız çalışma |
| İçselleştirme | Sosyal süreçlerin bireysel/zihinsel süreçlere dönüşmesi | Çocuğun yüksek sesle çalışmaktan sessiz düşünmeye geçişi |
| Özel Konuşma (Benmerkezci Dil) | Çocuğun kendine yüksek sesle konuşması — bilişsel düzenleme aracı | Piaget'den fark: Bu dil işlevseldir, yokolmaz — içselleşir |
| Daha Bilgili Başkası (MKO) | Öğretmen, ebeveyn veya daha deneyimli akran | İşbirlikli öğrenmede akran yardımı da MKO işlevi görür |
| Kültürel Araçlar | Dil, sayı sistemi, yazı, semboller vb. | Bu araçlar zihinsel gelişimi şekillendirir |
Piaget mi Vygotsky mi? — KPSS'de En Çok Sorulan Karşılaştırma
| Özellik | Piaget | Vygotsky |
|---|---|---|
| Gelişim–Öğrenme İlişkisi | Gelişim, öğrenmeden önce gelir (hazırbulunuşluk şart) | Öğrenme, gelişimi çeker ve hızlandırır |
| Sosyal Etkileşim | İkincil önem — birey kendi inşa eder | Birincil önem — sosyal etkileşim gelişimin kaynağıdır |
| Dilin Rolü | Düşünce dilden önce gelir; dil düşünceyi ifade eder | Dil ve düşünce iç içe geçer; dil düşünceyi şekillendirir |
| Özel Konuşma | Benmerkezcilik belirtisi — zamanla kaybolur | Öz düzenleme aracı — içselleşir, kaybolmaz |
| Öğretmenin Rolü | Keşfetmeye ortam hazırlar, müdahale etmez | Aktif rehber — iskele kurar, ZPD'ye göre yönlendirir |
| Dönem/Evre | Evrensel 4 dönem — yaşa bağlı sıra değişmez | Kesin dönem yok — kültür ve etkileşime göre değişir |
| Eğitime Etkisi | Keşfederek öğrenme, hazırbulunuşluğa saygı | İşbirlikli öğrenme, akran desteği, iskele tekniği |
3. Erikson — Psikososyal Gelişim Kuramı
Erik Erikson'a göre kişilik, yaşam boyu devam eden ve her biri bir psikososyal kriz içeren 8 dönemde şekillenir. Her dönemin olumlu çözümü sağlıklı kişilik gelişimini destekler; olumsuz çözüm ise bir sonraki dönemleri olumsuz etkiler. Erikson; Freud'un aksine gelişimin ergenlikle bitmediğini ve yaşlılığa kadar sürdüğünü savunur.
| # | Dönem Adı | Yaş | Psikososyal Kriz | Olumlu Çözüm | Olumsuz Çözüm | Temel İlişki |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Bebeklik | 0–18 ay | Güven — Güvensizlik | Umut, temel güven duygusu | Korku, şüphecilik | Anne / Bakıcı |
| 2 | Erken Çocukluk | 18 ay–3 yaş | Özerklik — Utanma ve Kuşku | İrade, bağımsızlık | Utanç, kuşku | Ebeveynler |
| 3 | Oyun Çağı (Okul Öncesi) | 3–6 yaş | Girişkenlik — Suçluluk | Amaç, inisiyatif | Suçluluk duygusu | Aile |
| 4 | Okul Çağı | 6–12 yaş | Çalışkanlık — Aşağılık Duygusu | Yeterlilik, üretkenlik | Yetersizlik, aşağılık | Okul, öğretmen |
| 5 | Ergenlik | 12–18 yaş | Kimlik — Rol Karmaşası | Sadakat, kimlik kazanımı | Kimlik karmaşası | Akranlar, rol modeller |
| 6 | Genç Yetişkinlik | 18–40 yaş | Yakınlık — Yalnızlık (Yalıtılmışlık) | Aşk, derin ilişkiler | Yalnızlık, izolasyon | Arkadaşlar, eşler |
| 7 | Orta Yetişkinlik | 40–65 yaş | Üretkenlik — Durgunluk | Kaygı, gelecek nesle katkı | Durgunluk, bencillik | Ev ve iş arkadaşları |
| 8 | Yaşlılık | 65+ yaş | Benlik Bütünlüğü — Umutsuzluk | Bilgelik, yaşamı kabul | Pişmanlık, umutsuzluk | İnsanlık |
Erikson'da KPSS Tuzağı
Okul çağı (6-12) döneminde olumlu çözüm "Çalışkanlık"tır; olumsuz çözüm "Aşağılık duygusu"'dur. "Yetersizlik" veya "Küçüklük" diye yanlış yazılan seçeneklere dikkat edin. Ayrıca 4. dönemde temel ilişki okul ve öğretmendir — bu sınav sorusunda sık çıkar.
4. Kohlberg — Ahlak Gelişimi Kuramı
Lawrence Kohlberg, Piaget'nin ahlak gelişimi çalışmalarını ilerletmiş ve ahlaki düşüncenin 3 düzey × 2 evre = 6 evreden oluştuğunu öne sürmüştür. Evrensel sıra vardır; atlama olmaz. Ahlaki gelişim bilişsel gelişimle paralel seyreder.
| Düzey | Evre | Evre Adı | Ahlaki Muhakeme | Yaş Aralığı | Örnek Düşünce |
|---|---|---|---|---|---|
| Gelenek Öncesi (Preconventional) |
1 | Ceza ve İtaat | Cezadan kaçınmak için kurallara uyar | 4–10 yaş | "Yakalanırsam vururlar, yapmam" |
| 2 | Bireysel Çıkar / Araçsal Amaç | Kendi çıkarını gözetir, karşılıklı alışveriş ahlakı | 4–10 yaş | "Bana yardım ederse ben de yaparım" | |
| Geleneksel (Conventional) |
3 | İyi Çocuk / Kişilerarası Uyum | Başkalarının onayını kazanmak için iyi olmak | 10–13 yaş | "Herkes benim iyi biri olduğumu düşünmeli" |
| 4 | Yasa ve Düzen | Toplumsal düzen ve yasalara saygı, görev bilinci | 13–16 yaş | "Yasa yasadır, uyulmalı" | |
| Gelenek Sonrası (Postconventional) |
5 | Sosyal Sözleşme / Bireysel Haklar | Yasalar tartışılabilir; toplumsal sözleşme esas | Yetişkinlik | "Haksız yasa değiştirilebilir" |
| 6 | Evrensel Etik İlkeler | Adalet, insan hakları — soyut evrensel ilkeler rehber | Yetişkinlik (az kişi) | "İnsan onuru her şeyin üzerinde" |
Kohlberg'de Ezber Tüyosu
C-G-S = Ceza → Çıkar → İyi Çocuk → Düzen → Sözleşme → Evrensel İlkeler
Düzey başları: Gelenek ÖNCESİ = Ceza/Çıkar, Geleneksel = Onay/Düzen, Gelenek SONRASI = Sözleşme/Evrensel
5. Büyük Karşılaştırma Tablosu: Piaget, Vygotsky, Erikson, Kohlberg
| Özellik | Piaget | Vygotsky | Erikson | Kohlberg |
|---|---|---|---|---|
| Odak Alanı | Bilişsel gelişim | Sosyo-kültürel gelişim | Psikososyal kişilik | Ahlak gelişimi |
| Gelişimin Kaynağı | Bireyin aktif inşası | Toplum ve kültür | Psikososyal krizler | Bilişsel-ahlaki düşünme |
| Dönem/Evre Sayısı | 4 dönem | Kesin dönem yok | 8 dönem | 6 evre (3 düzey) |
| Gelişim Süresi | Çocukluk–ergenlik (11+ yaşta tamamlanır) | Yaşam boyu (teorik) | Yaşam boyu (8 dönem) | Ergenlik–yetişkinlik |
| Sosyal Etkileşim | İkincil | Birincil (motor güç) | Önemli (ilişkiler belirleyici) | Orta düzeyde |
| Eğitimdeki Temel Etkisi | Keşfederek öğrenme, hazırbulunuşluk | İşbirlikli öğrenme, iskele | Güvenli sınıf ortamı | Adalet tartışmaları, etik eğitim |
| Kritik Kavram | Şema, korunum, dengeleme | ZPD, iskele kurma | Psikososyal kriz, kimlik | Ahlaki muhakeme, evre |
| Dile Yaklaşım | Düşünce → dil | Dil ↔ düşünce (iç içe) | Dili özellikle incelemez | Dili özellikle incelemez |
| Teorik Köken | Yapılandırmacılık | Sosyal yapılandırmacılık | Psikanalitik (Neo-Freudyen) | Bilişsel ahlak teorisi |
6. KPSS'de En Çok Sorulan 5 Gelişim Psikolojisi Konusu
| # | Konu | Sınavda Nasıl Sorulur? | Dikkat Edilecek Nokta |
|---|---|---|---|
| 1 | Piaget Dönemleri | Davranış → dönem eşleştirmesi | Korunum, benmerkezcilik, nesne sürekliliği hangi dönemde? |
| 2 | ZPD ve İskele Kurma | Senaryo → Vygotsky kavramı ile eşleştirme | ZPD ile hazırbulunuşluğu karıştırmamak (ikincisi Piaget) |
| 3 | Erikson'un 8 Dönemi | Yaş / kriz → dönem adı veya erdem eşleştirmesi | Okul çağı = Çalışkanlık vs Aşağılık (Yetersizlik değil!) |
| 4 | Kohlberg Düzeyleri | Düşünce → düzey/evre eşleştirmesi | Gelenek Öncesi = Ceza/Çıkar; Geleneksel = Onay/Düzen |
| 5 | Piaget vs Vygotsky Karşılaştırması | "Hangisi X görüşünü savunur?" şeklinde doğrudan soruluyor | Özel konuşma: Piaget'de kaybolur, Vygotsky'de içselleşir |
7. Hızlı Ezber Teknikleri — Görsel Hafıza Kartları
Piaget'nin 4 Dönemini Ezberlemek
Anımsatıcı: "Duyusal İnsan Somut Soyutlama Yapar"
Duyusal-Motor (0-2) → İşlem Öncesi (2-7) → Somut İşlemler (7-11) → Soyut İşlemler (11+)
Kritik yaşlar: 2 — 7 — 11
Erikson'un 8 Dönemini Ezberlemek
Olumlu Çözümlerin Zinciri (Erdemler)
Umut (Güven) → İrade (Özerklik) → Amaç (Girişkenlik) → Yeterlilik (Çalışkanlık) → Sadakat (Kimlik) → Aşk (Yakınlık) → Kaygı/Bakım (Üretkenlik) → Bilgelik (Bütünlük)
Kohlberg'in 3 Düzeyini Ezberlemek
Motivasyon Zinciri: Ceza → Onay → İlke
Gelenek Öncesi: Cezadan kork / Çıkar gör
Geleneksel: Onay al / Yasaya uy
Gelenek Sonrası: Sözleşmeye bağlı kal / Evrensel ilkeyi izle
İpucu: Motivasyon "dışarıdan içeriye" doğru gider.
Piaget vs Vygotsky: 2 Kelimelik Özet
Piaget
"Birey inşa eder"
Gelişim → Öğrenme
Keşfettir, müdahale etme
Vygotsky
"Toplum inşa eder"
Öğrenme → Gelişim
Rehberlik et, iskele kur
KPSS Gelişim Psikolojisi Çalışırken 5 Pratik Strateji
- Teorisyen kartları yapın: Her teorisyen için ayrı kart — kuram adı, dönem sayısı, kritik kavramlar. Günde 10 kez tekrar edin.
- Senaryo çözme alıştırması: "Öğretmen ipucu azaltıyor" → iskele → Vygotsky. Senaryo → teorisyen eşleştirmesinde hız kazanın.
- Karşılaştırma tablosunu ezberleyin: Bu yazıdaki "Büyük Karşılaştırma Tablosu"nu elle yeniden yazın. Motor öğrenme kalıcılığı artırır.
- Çıkmış soruları soru türüne göre ayrıştırın: "Dönem eşleştirmesi" mi, "kavram tanımı" mı, "Piaget-Vygotsky karşılaştırması" mı? Her türe ayrı çalışın.
- Erikson'ı okul bağlamına oturtun: 4. dönem (okul çağı) öğretmen sınavında sık soruluyor çünkü öğretmenin rolü bu dönemde kritiktir.
KPSS Gelişim Psikolojisi için Koçluk Desteği
Eğitim Bilimleri'nde Sizi Zorluyor mu?
Gelişim Psikolojisi, Öğrenme Kuramları, Program Geliştirme ve Ölçme-Değerlendirme — KPSS Eğitim Bilimleri'nin 4 ağır ünitesi. Bireysel koçlukta bu ünitelere odaklanarak 80 soruda 60+ net hedefleyen bir programa katılabilirsiniz.
- Teorisyenleri karıştırıyorsanız: Haftalık tekrar planı + flashcard sistemi
- Senaryo sorularında takılıyorsanız: Soru tipi analizi + çözüm kalıpları
- Son 3 ayda hazırlık yapıyorsanız: Sprint planı ile kritik konulara odaklanma
WhatsApp: 0531 333 9833 | KPSS Koçluk Paketleri →
Sık Sorulan Sorular (SSS)
Piaget'nin "korunum" kavramı hangi dönemde gelişir?
Korunum, Somut İşlemler döneminde (7-11 yaş) gelişir. Bu dönemden önce (İşlem Öncesi) çocuk, suyun geniş bardaktan ince bardağa aktarılınca çoğaldığını sanır. KPSS'de "korunum sorularına doğru cevap veren çocuk hangi dönemdedir?" şeklinde sorulur.
Vygotsky'nin ZPD'si Piaget'nin hazırbulunuşluğundan nasıl ayrılır?
Piaget'de hazırbulunuşluk, çocuğun o bilişsel dönemde olup olmadığına bakar — dışarıdan destek olsa da biyolojik olgunlaşma şarttır. Vygotsky'nin ZPD'si ise çocuğun şu anda yapamadığı ama yetişkin rehberliğiyle yapabileceği alana odaklanır ve öğretme ile bu boşluğun doldurulmasını savunur.
Erikson'da kaç dönem vardır ve yaşlılıkta son dönem nedir?
Erikson'da 8 dönem vardır ve son dönem 65+ yaş (Yaşlılık)'tır. Bu dönemdeki kriz "Benlik Bütünlüğü — Umutsuzluk"tur. Olumlu çözümde birey yaşamını anlam dolu bulur; olumsuz çözümde derin pişmanlık ve umutsuzluk hisseder.
Kohlberg'in Gelenek Sonrası düzeyi herkes tarafından ulaşılır mı?
Hayır. Kohlberg'e göre çoğu yetişkin 3. veya 4. evrede kalır. 5. evre (Sosyal Sözleşme) ve özellikle 6. evre (Evrensel Etik İlkeler) oldukça az kişi tarafından ulaşılan üst düzey ahlaki gelişimi temsil eder.
Piaget ile Vygotsky özel konuşma hakkında ne düşünür?
Bu karşılaştırma KPSS'de sık sorulan bir sorudur. Piaget özel konuşmanın (self-talk) benmerkezcilik belirtisi olduğunu ve çocuk sosyalleştikçe kaybolduğunu savunur. Vygotsky ise özel konuşmanın bir öz düzenleme aracı olduğunu ve zamanla kaybolmadığını, içselleşerek içsel konuşmaya (sessiz düşünme) dönüştüğünü söyler.
KPSS'de Gelişim Psikolojisi'nden kaç soru çıkar?
2026 KPSS Eğitim Bilimleri testinde Gelişim Psikolojisi'nden yaklaşık 8-10 soru çıkmaktadır. Piaget ve Erikson her sınav döneminde sorulan teorisyenlerdir; Vygotsky ve Kohlberg senaryo tipi sorularda daha sık yer alır.