Maksillofasiyal Travma

Dental travma ve yüz kırıklarının tanı ve tedavisi

DUS'ta Önemi: Maksillofasiyal travma, özellikle dental travma sınıflaması, avülsiyon tedavisi ve Le Fort kırıkları açısından DUS'ta sıkça soru gelen önemli bir konudur. Splintleme süreleri ve saklama ortamları ezberlenmelidir.

Dental Travma Sınıflaması (Andreasen)

1. Sert Doku ve Pulpa Yaralanmaları

Yaralanma Tipi	Tanım	Tedavi
Mine Çatlağı (İnfraction)	Mine yüzeyinde madde kaybı olmadan çatlak	Takip, gerekirse silanla örtme
Mine Kırığı	Sadece mineyi içeren kırık	Düzeltme veya kompozit restorasyon
Komplike Olmayan Kuron Kırığı	Mine-dentin kırığı, pulpa sağlam	Kalsiyum hidroksit + kompozit
Komplike Kuron Kırığı	Pulpa açığa çıkmış kırık	Pulpa kapaklaması / Pulpotomi / Kanal tedavisi
Kuron-Kök Kırığı	Mine-dentin-sement içeren kırık	Parça çıkarma + restorasyon veya çekim
Kök Kırığı	Sadece kök içeren kırık	Repozisyon + Splintleme (4 ay)

2. Periodontal Doku Yaralanmaları (Lüksasyon)

Lüksasyon Tipi	Klinik Bulgu	Radyografik Bulgu	Splint Süresi
Konkuzyon	Perküsyonda hassasiyet, mobilite yok	Normal	Splint gerekmez
Sublüksasyon	Artmış mobilite, yer değiştirme yok	Normal veya hafif genişleme	2 hafta esnek splint
Ekstrüziv Lüksasyon	Diş kısmi olarak soketten çıkmış	PDL aralığı apikal genişlemiş	2 hafta esnek splint
Lateral Lüksasyon	Palatinal/labial yönde yer değiştirme	PDL aralığı genişlemiş, apikal kırık olabilir	4 hafta esnek splint
İntrüziv Lüksasyon	Diş alveol içine gömülmüş	PDL aralığı kaybolmuş	4 hafta esnek splint (cerrahi repozisyon sonrası)
Avülsiyon	Diş soketten tamamen çıkmış	Boş soket	2 hafta esnek splint

⚠️ Önemli: Lüksasyon tedavisinde ESNEK (semi-rigid) splint kullanılır. Rijid splint ankiloz riskini artırır! Tek istisna: Alveol kırığı eşlik ediyorsa RİJİD splint (4 hafta).

Avülsiyon Tedavisi

Saklama Ortamları (En İyiden Kötüye)

🥇

HBSS

Hank's Balanced Salt Solution

24 saate kadar

🥈

Süt

Yağsız, pastörize

6 saate kadar

🥉

Tükürük / Ağız Vestibülü

Hasta kooperasyonu gerekir

1-2 saate kadar

4️⃣

Serum Fizyolojik

Klinik ortamda

1 saate kadar

🚫 Kullanılmaması Gerekenler: Musluk suyu (hipotonik), alkol, antiseptik solüsyonlar (PDL hücrelerini öldürür)

Avülse Dişin Replantasyon Protokolü

Ağız Dışı Süre	Tedavi Protokolü	Prognoz
< 60 dakika (Kuru)	Serum fizyolojikle yıka → Replante → Esnek splint 2 hafta → Kanal tedavisi 7-10 gün sonra	İyi (PDL hücreleri canlı)
> 60 dakika (Kuru)	Kök yüzeyini nazikçe temizle → Replante → Rijid splint 4 hafta → Kanal tedavisi hemen	Kötü (Ankiloz ve rezorpsiyon beklenir)
HBSS/Sütte saklanan	Replante → Esnek splint 2 hafta → Kanal tedavisi 7-10 gün sonra	Çok iyi
Açık apeksli diş	Replante → Esnek splint 2 hafta → Revaskülarizasyon bekle	Pulpa revaskülarizasyonu mümkün

Kök Kırıkları

Kırık Seviyesine Göre Tedavi

Kırık Lokalizasyonu	Tedavi	Splint Süresi
Apikal 1/3	Genellikle tedavi gerekmez, takip	Gerekirse 4 hafta
Orta 1/3	Repozisyon + Splintleme	4 ay (en uzun süre)
Servikal 1/3	Prognozu en kötü, çekim gerekebilir	4 ay veya çekim

Kök Kırığı İyileşme Tipleri

Sert Doku İyileşmesi

Kalsifiye doku ile birleşme (en iyi)

Bağ Dokusu İyileşmesi

PDL benzeri doku ile birleşme

Kemik-Bağ Dokusu İyileşmesi

Kombine iyileşme

Granülasyon Dokusu

İyileşme başarısız (enfeksiyon)

Maksillofasiyal Kırıklar - Le Fort Sınıflaması

Le Fort I (Guérin Kırığı)

Horizontal kırık hattı
Apertura piriformis alt kenarı
Pterigoid plakların alt seviyesi
"Yüzen damak" bulgusu
Üst çene mobilitesi

Le Fort II (Piramidal Kırık)

Piramit şeklinde kırık hattı
Nazomaksiller bölge
Orbita tabanı
Pterigoid plakların orta seviyesi
"Dish face" deformitesi

Le Fort III (Kraniyofasiyal Ayrılma)

Kraniyal tabandan tam ayrılma
Nasofrontal sutur
Frontomalar sutur
Pterigoid plakların üst seviyesi
BOS kaçağı riski

Klinik İpucu: Le Fort kırıklarında her zaman daha yüksek seviye kırıklar da eşlik edebilir. Le Fort III varsa, Le Fort I ve II de olabilir!

Mandibula Kırıkları

Kırık Lokalizasyonlarına Göre Sıklık

Bölge	Sıklık	Özellik
Kondil	~36%	En sık, çene ucu travmasında
Angulus	~20%	Gömülü 3. molar zayıflatır
Korpus	~21%	Mental foramen bölgesi
Simfiz/Parasimfiz	~14%	Direkt travma
Ramus	~3%	En az, kas koruması
Alveol	~3%	Dental travma eşlik eder
Koronoid	~2%	Zigoma koruması

Favourable vs Unfavourable Kırık

✅ Favourable (Olumlu)

Kas çekişi kırık parçalarını bir arada tutar. Horizontal: Aşağıdan yukarıya doğru. Vertikal: İçten dışa doğru.

❌ Unfavourable (Olumsuz)

Kas çekişi parçaları ayırır. Horizontal: Yukarıdan aşağıya doğru. Vertikal: Dıştan içe doğru.

Tedavi Prensipleri

Fiksasyon Yöntemleri

Yöntem	Tanım	Endikasyon
Kapalı Redüksiyon	MMF (Maksillo-mandibular fiksasyon) - Arch bar, IMF vidaları	Minimal deplaseli kırıklar, çocuk hastalar
Açık Redüksiyon	ORIF (Plak-vida fiksasyonu)	Deplaseli kırıklar, multipl kırıklar

Champy İdeal Osteosentez Hatları

Simfiz: Alt border'a 2 plak veya tek kalın plak
Korpus: Alveol altı ve alt border'a 2 plak
Angulus: Eksternal oblik çizgi boyunca tek plak yeterli (tension band)
Kondil: Subkondilar bölgede 2 plak veya lag vida

Zigomatik Kırıklar

Tetrapod (Tripod) Kırığı

Zigomatik kompleks 4 noktadan ayrılır:

1. Zigomatikofrontal sutur

2. Zigomatikomaksiller sutur

3. Zigomatikotemporal sutur (ark)

4. Orbita tabanı

Klinik Bulgular

Yanak düzleşmesi
Periorbital ekimoz ve ödem
Subkonjonktival kanama
Diplopi (orbita tabanı kırığında)
Parestezi (infraorbital sinir)
Ağız açıklığında kısıtlama (koronoid impingement)
Malar yükseklik kaybı

Splintleme Tekniği

Esnek (Semi-rigid) Splint

Kompozit + Ortodontik tel (0.4mm)
Fizyolojik mobilite sağlar
PDL iyileşmesini destekler
Ankiloz riskini azaltır
Tüm lüksasyonlarda tercih

Rijid Splint

Kalın tel veya fiber splint
Tam immobilizasyon
Ankiloz riski yüksek
SADECE:
Alveol kırığı + dental travma
>60 dk kuru kalan avülse diş

Splintleme Süreleri Özet

Yaralanma	Süre	Tip
Sublüksasyon	2 hafta	Esnek
Ekstrüziv lüksasyon	2 hafta	Esnek
Avülsiyon	2 hafta	Esnek
Lateral lüksasyon	4 hafta	Esnek
İntrüziv lüksasyon	4 hafta	Esnek
Alveol kırığı	4 hafta	Rijid
Kök kırığı (orta-servikal 1/3)	4 ay	Esnek

DUS Sınavında Çıkabilecek Sorular

Avülse dişin en iyi saklama ortamı nedir? → HBSS
Lateral lüksasyonda splint süresi? → 4 hafta esnek
Kök kırığında en uzun splint süresi? → 4 ay (orta 1/3)
Le Fort II kırığının karakteristiği? → Piramidal kırık, "dish face"
En sık mandibula kırığı lokalizasyonu? → Kondil (%36)
Favourable kırıkta kas çekişi yönü? → Parçaları bir araya getirir
Angulus kırığında Champy plak yerleşimi? → Eksternal oblik çizgi boyunca
Zigomatik tetrapod kırığında ayrılan suturlar? → ZF, ZM, ZT, orbita tabanı
Rijid splint ne zaman kullanılır? → Alveol kırığı eşlik ediyorsa
Açık apeksli avülse dişte ne beklenir? → Revaskülarizasyon

Maksillofasiyal Travma

Bu Konuda