Kazım İncebacak
📅 Son Güncelleme: 20 Nisan 2026 | Sağlık Bakanlığı Reçete ve İlaç Kullanım Kılavuzu + TEB Reçete Okuma Rehberi + Türkiye Farmakopesi.
Türkiye'de reçete okuma + yorumlama eczacının temel mesleki becerisidir. Yurt dışında İngilizce/Lehçe/Macarca eczacılık okuyan Türk mezunları için Türkçe reçete dili ve Türkiye'ye özgü kısaltmalar + notasyonlar yeni bir öğrenme alanıdır. Bu rehber 40+ kısaltma + dozaj + sıklık + uygulama yolu + reçete renk kodunu sistematik sunar.
1. Türkiye Reçete Temel Yapısı
Türkiye'de reçeteler yasal bir belgedir ve şunları içerir:
- Hekim kimlik + uzmanlık + diploma + kurum bilgisi
- Hasta adı + TCK + protokol no
- Tanı (ICD-10 kodu)
- İlaç adı (etken madde + ticari ad + dozaj)
- Kullanım talimatı (miktar + sıklık + süre)
- Reçete tarihi + renk kodu
- Hekim imzası + mühür
- E-Reçete barkodu (MEDULA sistemi)
2. Sıklık Kısaltmaları (Latince + Türkçe)
| Kısaltma | Latince Açılım | Türkçe Anlam | Örnek |
|---|---|---|---|
| qd / od | quaque die / once daily | günde 1 kez | 1 x 1 |
| bid | bis in die | günde 2 kez | 2 x 1 |
| tid | ter in die | günde 3 kez | 3 x 1 |
| qid | quater in die | günde 4 kez | 4 x 1 |
| q4h / q6h / q8h | quaque 4/6/8 hora | 4/6/8 saatte bir | Her 6 saatte 1 |
| qod | quaque altera die | gün aşırı | — |
| prn | pro re nata | gerektiğinde | Ağrıda 1 |
| stat | statim | derhal / acil | — |
| hs | hora somni | yatmadan önce | 1 tab hs |
3. Zaman / Yemek İlişkisi
| Kısaltma | Latince | Türkçe Anlam |
|---|---|---|
| ac | ante cibum | yemeklerden önce |
| pc | post cibum | yemeklerden sonra |
| cc | cum cibo | yemek ile birlikte |
| tok karnına | — | yemekten sonra |
| aç karnına | — | yemekten önce, boş mide |
| am / pm | ante/post meridiem | sabah / öğleden sonra |
4. Uygulama Yolu (Route) Kısaltmaları
| Kısaltma | Latince / İngilizce | Türkçe |
|---|---|---|
| po | per os | ağızdan (oral) |
| IV | intravenöz | damar içi |
| IM | intramüsküler | kas içi |
| SC / SQ | subkütan | deri altı |
| ID | intradermal | deri içi (PPD testi vb.) |
| top | topikal | deriye |
| inh | inhalation | inhale / nebülizasyon |
| pr | per rectum | rektal (suppozituvar) |
| pv | per vaginam | vajinal (ovül) |
| od / os / ou | oculus dexter/sinister/uterque | sağ göz / sol göz / her iki göz |
| ad / as / au | auris dexter/sinister/uterque | sağ/sol/her iki kulak |
| NG / NGT | nasogastric | nazogastrik tüp |
5. Dozaj Formu Kısaltmaları
| Kısaltma | Açılım | Örnek Ürün |
|---|---|---|
| tab | tablet | Parol 500 mg tab |
| kap | kapsül | Omeprazol 20 mg kap |
| sup | suppozituvar (fitil) | Paraseta sup |
| ovül | vajinal fitil | Canesten ovül |
| amp | ampul | Vitamin B12 amp IM |
| fl | flakon | Sefazolin 1 g fl IV |
| şrp | şurup | Ventolin şrp |
| pom | pomad (merhem) | Hydrocortisone pom |
| krm | krem | Bepanthen krm |
| jel | jel | Voltaren jel |
| sol | solüsyon | SF sol IV |
| susp | süspansiyon | Amoklavin susp |
6. Miktar / Dozaj Birimleri
| Kısaltma | Açılım | Bağlam |
|---|---|---|
| mg | miligram | katı ilaç dozajı |
| g | gram | yüksek doz + galenik |
| mcg / μg | mikrogram | levotiroksin, digoksin |
| mL | mililitre | sıvı formlar |
| IU / ünite | international unit | insülin, heparin |
| gtt | guttae (damla) | göz/kulak damlası |
| puff | — | inhaler (Ventolin 2 puff) |
| ÖK | ölçü kaşığı (5 mL) | pediatrik sıvı |
| YK | yemek kaşığı (15 mL) | sıvı dozaj |
7. Türkiye Reçete Renk Kodları (Kritik)
Türkiye'de reçeteler ilaç sınıfına göre 5 renk kategorisinde düzenlenir:
| Renk | Kategori | Örnek |
|---|---|---|
| ⚪ Beyaz | Normal reçeteli ilaçlar | Antibiyotik, antihipertansif, statin |
| 🔴 Kırmızı | UR (uyuşturucu maddeler) — Ek-A | Morfin, fentanil, metadon |
| 🟢 Yeşil | Psikotrop maddeler — Ek-C2 | Zolpidem, tramadol, pregabalin |
| 🟠 Turuncu | Özel kontrol altındaki ilaçlar — Ek-C1 | Alprazolam, diazepam, klonazepam |
| 🟣 Mor | Psikotrop — Ek-C3 (farklı kategori) | Bazı antipsikotikler |
Yasal yükümlülük: Eczacı renk kodlu reçetelerin kaydını tutmalı; Kırmızı reçete + Ek-A ilaçlar için kopya saklama + TİTCK bildirim şart. Yanlış saklama + eksik kayıt disiplin + cezai sorumluluk.
8. Örnek Reçete Okuma
Tipik bir Türkiye reçetesi:
Hasta: Ahmet Yılmaz, TCK: 12345678901 Tanı: J45.0 - Astım 1) Ventolin inhaler (salbutamol 100 mcg/puff) 2 puff prn + atak yokken 4 x 1 puff — 1 kutu 2) Symbicort Turbuhaler 160/4.5 mcg 2 x 1 puff inh — 1 kutu 3) Prednol tab 16 mg 1 x 1 po pc — 5 gün (tapering: 2.gün 12 mg, 3.gün 8 mg, 4.gün 4 mg, 5.gün 4 mg) Dr. M. Kaya Göğüs Hastalıkları Uzmanı
Eczacı yorumu:
- Ventolin: Gerektiğinde 2 puff (akut atak) + günde 4 kez 1 puff (kontrol)
- Symbicort: Günde 2 kez inhale, tek kutu yeterli
- Prednol: Günde 1 kez oral yemekten sonra, 5 günlük azaltma programı (taper)
- Hasta eğitimi: Inhaler kullanım tekniği + ağız yıkama (aft riski) + taper uyumu kritik
9. E-Reçete + MEDULA
Türkiye'de 2012'den beri e-reçete sistemi aktif. Eczacı sorumlulukları:
- Hastanın TCK + reçete barkodu ile MEDULA sorgusu
- SGK kapsamı + geri ödeme uygunluk kontrolü
- İlaç verilmesi + MEDULA onayı
- Aylık reçete kapatma + SGK fatura
- İtiraz/düzeltme prosedürü
10. Yurt Dışı Mezunu İçin Farklı Noktalar
- AB ülkelerinde Latince kısaltmalar benzer — Türkiye'de "pc / ac / qd / prn" aynı anlamda
- "Tok karnına / aç karnına" terimleri Türkiye'de yaygın, başka ülkelerde nadir
- Türkiye reçete renk kodları Türkiye'ye özgü — AB ülkelerinde farklı sistem
- E-reçete + MEDULA Türkiye'ye özgü
- Türkiye ticari ilaç isimleri pazara özel (jenerik etken madde uluslararası aynı)
11. Reçete Okuma Öğrenme Yolu
- Bu rehberdeki kısaltmaları ezberleyin (40+ terim)
- Rehber Panda İnteraktif Sözlük + Kelime Kartları
- Türkçe eczacılık ders kitaplarından 10+ örnek reçete çözme
- Staj dönemi / eczane gözlemi (mümkünse)
- TEB yayınlarından güncel reçete düzenlemeleri takibi
- Yakın gelecekte: Rehber Panda Reçete Okuma Simülatörü (planlamada)
Sonuç: Reçete Dili Temel Mesleki Beceri
Türkçe reçete dili, Türkiye eczacılık pratiğinin temel ögesidir. Yurt dışı eczacılık mezunu olarak:
- 40+ kısaltma + sıklık + uygulama yolu + form + miktar terminolojisi
- Türkiye'ye özgü renk kodları + e-Reçete + MEDULA
- STS Eczacılık hazırlığı + Türkiye pratiği adaptasyonu için kritik
- Rehber Panda kaynakları tamamen ücretsiz
İlgili: Türkçe Eczacılık Terminolojisi Pillar · İnteraktif Sözlük · STS Eczacılık Ana
⚠️ Bilgilendirme: Bu rehber akademik + mesleki hazırlık amaçlıdır; klinik tedavi önerisi değildir. Reçete yorumlama sorumluluğu eczacıya aittir. Kesin ilaç bilgisi için Türkiye Farmakopesi + TİTCK prospektüsü + yetkili hekim/uzman eczacı. Son güncelleme: 2026-04-20.