Türkçe Eczacılık Terminolojisi Sözlüğü

🌐 Adverse Drug Reaction

Advers ilaç reaksiyonu. Farmakovijilans ana konusu.

Noradrenalin/adrenalin tarafından uyarılan reseptör. α1, α2, β1, β2, β3 alt tipleri var.

🌐 Agonist

Reseptöre bağlanıp aktive eden ve fizyolojik yanıt oluşturan ilaç.

Doğru ilaç, doğru doz, doğru süre, doğru hasta, en düşük maliyet.

🌐 Antagonist

Reseptöre bağlanıp agonist etkisini bloke eden, kendi başına yanıt oluşturmayan ilaç.

🌐 Antimicrobial Stewardship Program

Antibiyotik yönetim programı. Akılcı antibiyotik kullanımı, direnç önleme.

🌐 Area Under Curve

Plazma konsantrasyon-zaman eğrisinin altındaki alan. Toplam ilaç maruziyetini gösterir.

Yaşlılarda uygunsuz ilaç listesi. Geriatrik farmasötik bakımda referans.

🌐 Bioequivalence

İki ürünün farmakokinetik benzerliği. AUC ve Cmax %80-125 CI.

Benzer biyolojik etki gösteren farklı kimyasal yapılar. Örnek: fluor H yerine.

🌐 Bioavailability

Sistemik dolaşıma ulaşan ilaç oranı. IV için F=1, oral F<1.

Vazodilatör peptid. ACE inhibisyonu → bradikinin birikimi → kuru öksürük.

🌐 Computer-Aided Drug Design

Bilgisayar destekli ilaç tasarımı. Docking, moleküler dinamik, sanal tarama.

🌐 Maximum Concentration

İlacın plazmada ulaştığı en yüksek konsantrasyon.

🌐 Sitokrom P450

İlaç metabolizmasında en önemli enzim ailesi. CYP3A4 ilaçların %50+ metabolize eder.

🌐 Volume of Distribution

İlacın dağıldığı varsayımsal hacim. Düşük Vd = plazmada kalıyor, yüksek Vd = dokuya geçiyor.

🌐 Disintegration

Tabletin parçalanma süresi. Normal tablet 15 dk, enterik 2 saat mide asidinde.

🌐 Dissolution

Katı dozaj formundan ilacın çözünme hızı. USP Apparatus I (basket), II (paddle).

🌐 Excipient

Yardımcı madde. Dolgu, bağlayıcı, parçalayıcı, kaydırıcı.

Birbirinin ayna görüntüsü olan molekülsel çiftler. Aynı fiziksel özellik, farklı biyolojik aktivite.

Midede çözünmeyen, ince bağırsakta çözünen kaplama. Aspirin, omeprazol.

Biyolojik aktivite için gerekli kimyasal özelliklerin 3D düzenlemesi.

Genetik varyasyonun ilaç yanıtına etkisi. CYP2D6, TPMT, DPYD polimorfizmleri kritik.

🌐 Pharmaceutical Care

Hastanın ilaç tedavisinden maksimum fayda sağlanması için eczacı hizmeti.

🌐 Friability

Tabletin aşınmaya dayanıklılığı. USP <1% kabul sınırı.

Şeker + aglikon yapısı. Kardiyak glikozitler (digoksin), saponinler.

🌐 Good Manufacturing Practice

İyi Üretim Uygulamaları. İlaç kalite standardı.

Toz partikülleri birleştirerek granül oluşturma süreci. Islak veya kuru.

🌐 International Council for Harmonisation

İlaç düzenleyici kuruluşların küresel uyum organı. Kalite kılavuzları yayınlar.

🌐 Medication Reconciliation

Hastanın tüm ilaçlarının tespit edilmesi ve tedavinin uyumlu hale getirilmesi.

🌐 First-pass Metabolism

Oral ilacın sistemik dolaşıma ulaşmadan karaciğerde metabolize olması. Oral biyoyararlanımı azaltır.

🌐 Clearance

Birim zamanda ilaçtan temizlenen plazma hacmi. CL = Doz / AUC.

🌐 Competitive Inhibition

İnhibitörün substrat ile aynı aktif bölge için yarıştığı enzim inhibisyon tipi. Km artar, Vmax değişmez.

Lipid çift tabakalı küresel nanotaşıyıcı. İlaç hedefleme.

🌐 Medication Therapy Management

İlaç tedavisi yönetimi. Kronik hastalarda eczacı destekli optimizasyon.

Amid bağı (-CO-NH-). Protein ve peptid ilaçlarda.

5+ ilaç birlikte kullanımı. Yaşlılarda ilaç etkileşim ve yan etki riski yüksek.

Vücutta aktif hale dönüşen inaktif ilaç.

🌐 Quantitative SAR

Nicel yapı-etki ilişkisi. Molekül özellikleri → aktivite tahmini.

EKG QT aralığı uzaması → torsades de pointes riski. Sotalol, haloperidol, metadon.

Sürekli agonist varlığında reseptör sayısının azalması — tolerans gelişimi.

🌐 Structure-Activity Relationship

Moleküler yapı ile biyolojik aktivite arasındaki ilişki analizi.

Aşırı serotonerjik etki — mental + otonomik + nöromüsküler triad. SSRI+MAOI kritik.

🌐 Subjective Objective Assessment Plan

Klinik eczacı hasta değerlendirme formatı. Subjektif + objektif + değerlendirme + plan.

🌐 Kararlı Durum

İlaç giriş ve çıkışının eşitlendiği denge konsantrasyonu. 4-5 × t1/2 sonrası ulaşılır.

Moleküllerin 3D yapı çalışması. Enantiyomerler (R/S), diastereomerler.

🌐 Therapeutic Drug Monitoring

Terapötik ilaç izlemi. Dar terapötik indeksli ilaçlarda zorunlu.

🌐 Therapeutic Index

Toksik doz / terapötik doz oranı. Yüksek TI = güvenli.

🌐 Half-life

Plazma konsantrasyonunun yarıya inmesi için geçen süre.

Penisilin, sefalosporin ve karbapenem antibiyotiklerin ortak yapısı. Hücre duvarı sentezini bloke eder.