Kazım İncebacak
📅 Son Güncelleme: 20 Nisan 2026 | Türkiye Farmakopesi + TİTCK ruhsatlı ilaç listesi + TEB yayınları + Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı eczacılık terminoloji rehberi.
Yurt dışında eczacılık okuyan bir Türk öğrenci için STS Eczacılık hazırlığının en büyük engellerinden biri Türkçe eczacılık terminolojisidir. Polonya, Macaristan, Ukrayna veya Bulgaristan'da İngilizce/Lehçe/Macarca/Rusça eğitim alan adaylar farmakoloji, farmasötik kimya, klinik eczacılık temellerinin Türkçe karşılıklarını sıfırdan öğrenmelidir.
Bu pillar rehber, Türkçe eczacılık terminolojisini sistematik olarak ele alır: 4 ana bölüm + reçete dili + ticari ilaç isimleri + galenik preparatlar.
1. Neden Önemli?
- STS Eczacılık Türkçe dilinde yapılır. Sınav sorularındaki tıbbi/farmasötik terimler Türkçe — İngilizce karşılıkları bilmek yetmez.
- Reçete okuma pratiği: Türkiye reçetelerinde kısaltmalar + galenik + dozaj Türkçe
- Hasta iletişimi: Hastayla Türkçe konuşarak etkili farmasötik bakım
- TİTCK + TEB + SGK mevzuatı: Türkçe dilinde, teknik terminolojiyle
- EUS köprüsü: Akademik hedefiniz varsa EUS'ta da Türkçe terminoloji kritik
2. Dört Ana Bölüm — Terminoloji Haritası
💊 Farmakoloji Terminolojisi
İlaçların etki mekanizmaları, farmakokinetik, farmakodinamik, reseptör etkileşimleri. Temel terimler:
- Agonist / Antagonist — reseptör etkinliği
- AUC (Area Under Curve / Eğri Altındaki Alan) — maruziyet
- Cmax / Tmax / t1/2 — farmakokinetik parametreler
- Biyoyararlanım (Bioavailability, F) — sistemik dolaşıma ulaşan oran
- Klirens (Clearance, CL) — temizlenme
- Dağılım Hacmi (Volume of Distribution, Vd) — dokuya geçiş
- İlk Geçiş Metabolizması (First-pass) — karaciğer etkisi
- CYP450 — sitokrom P450 enzim ailesi
- Terapötik İndeks — güvenlik aralığı
- Prodrug — aktif metabolite dönüşen ilaç
Detay + kelime kartları: Farmakoloji Kelime Kartları (Leitner sistemi)
🧪 Farmasötik Kimya Terminolojisi
İlaç molekülü tasarımı, yapı-etki ilişkileri, stereokimya:
- SAR (Structure-Activity Relationship) — yapı-etki ilişkisi
- QSAR — nicel yapı-etki
- CADD — bilgisayar destekli ilaç tasarımı
- Enantiyomer — ayna görüntü izomer çifti
- Stereokimya — 3D yapı
- Farmakofor — aktivite için kritik 3D özellik seti
- Biyoizostere — benzer biyolojik etki farklı yapı
- β-Laktam halkası — penisilin/sefalosporin temel
- Glikozit bağı — kardiyak glikozit yapısı
Detay: Farmasötik Kimya Kelime Kartları
⚗️ Farmasötik Teknoloji Terminolojisi
İlaç formülasyonu + dozaj formları + üretim süreçleri:
- Tablet / Kapsül / Enjeksiyon — katı + sıvı dozaj formları
- Süspansiyon / Emülsiyon — disperse sistemler
- Koliform / Suppozituvar / Krem / Jel — özel formülasyonlar
- GMP (Good Manufacturing Practice) — iyi üretim uygulamaları
- Kontrollü salım (Controlled Release) — SR, ER, MR
- Hedefli taşıyıcı sistemler (Drug Delivery Systems)
- Biyoeşdeğerlik — jenerik ilaç karşılaştırma
- Stabilite testleri — raf ömrü
Detay: Farmasötik Teknoloji Kelime Kartları
🏥 Klinik Eczacılık Terminolojisi
Hasta merkezli farmasötik bakım, ilaç uyumu, farmakoterapötik danışmanlık:
- Farmasötik bakım (Pharmaceutical Care)
- İlaç uyumu (Adherence / Compliance)
- TDM (Therapeutic Drug Monitoring) — ilaç düzey takibi
- İlaç etkileşimleri (Drug-Drug Interaction, DDI)
- Advers etki (Adverse Drug Reaction, ADR)
- Farmakovijilans (Pharmacovigilance)
- MTM (Medication Therapy Management)
- Polifarmasi — çoklu ilaç kullanımı (özellikle yaşlı)
- Off-label kullanım — endikasyon dışı
Detay: Klinik Eczacılık Kelime Kartları
3. Türkçe Reçete Dili + Kısaltmalar
Türkiye reçetelerinde yaygın kısaltmalar ve Türkçe ifadeler:
| Kısaltma | Latince/İngilizce | Türkçe Anlam |
|---|---|---|
| qd / od | quaque die / once daily | günde 1 kez |
| bid | bis in die | günde 2 kez |
| tid | ter in die | günde 3 kez |
| qid | quater in die | günde 4 kez |
| prn | pro re nata | gerektiğinde |
| ac | ante cibum | yemeklerden önce |
| pc | post cibum | yemeklerden sonra |
| hs | hora somni | yatmadan önce |
| po | per os | ağızdan (oral) |
| IV / IM / SC | intravenöz / intramüsküler / subkütan | damar içi / kas içi / deri altı |
| supp | suppositorium | fitil |
| tab / kap | tablet / capsule | tablet / kapsül |
Türkçe reçete tipik yazımı: "1 x 1 tab, pc, 10 gün" — günde 1 kez 1 tablet, yemeklerden sonra, 10 gün süreyle.
4. Türkiye'de Kullanılan Ticari İlaç İsimleri
Yurt dışında tanıdığınız ticari markalar Türkiye pazarında farklı isimlerle olabilir. Örnekler:
| Etken Madde | Türkiye Markası | Avrupa/ABD Markası |
|---|---|---|
| Parasetamol | Parol, Minoset, Tamol | Panadol (UK), Tylenol (ABD), Doliprane (FR) |
| İbuprofen | Brufen, İbufen, Nurofen | Advil, Motrin |
| Deksketoprofen | Arveles, Deksalgin | Ketesse (Avrupa) |
| Amoksisilin + Klavulanat | Amoklavin, Klamoks, Klavunat | Augmentin |
| Omeprazol | Losec, Omezol, Lomac | Prilosec (ABD) |
| Atorvastatin | Lipitor, Atorel, Ator | Lipitor (ABD) |
| Metformin | Glucophage, Gluformin, Metfull | Glucophage |
| Levotiroksin | Euthyrox, Tefor, Levotiron | Synthroid (ABD) |
| Salbutamol | Ventolin | Ventolin (global) |
Tam liste için TİTCK ruhsatlı ilaçlar veritabanı: titck.gov.tr. Rehber Panda gelişmekte olan "Türkiye İlaç İsimleri" interaktif veritabanı yurt dışı mezunu için eşsiz kaynak.
5. Galenik Preparatlar — Türkiye'de Hâlâ Aktif
Birçok Batı Avrupa ülkesinde galenik preparatlar azalırken Türkiye eczanelerinde hâlâ günlük pratik. Temel terimler:
- Infusion (İnfüzyon): Sıcak suda bekletme (papatya çayı)
- Dekoksiyon: Kaynama ile ekstrakte (ağaç kabuğu)
- Tinktür: Alkol bazlı bitkisel çözelti
- Ekstraksiyon: Aktif bileşen çıkarma
- Merhem (Unguentum): Yarı katı topikal preparat
- Krem: Su-yağ emülsiyonu
- Jel: Yarı katı yapı, su bazlı
- Pastil (Pastille): Ağızda eriyen katı form
- Şurup: Şekerli çözelti
- Süspansiyon: Katı partikül sıvıda dispersiyon
- Supozituvar (Suppozituvar): Rektal fitil
- Ovül: Vajinal preparatlar
6. Rehber Panda İnteraktif Sözlük
Rehber Panda'nın Türkçe Eczacılık Terminolojisi Sözlüğü:
- 50+ terim, 4 alan (farmakoloji, farmasötik kimya, farmasötik teknoloji, klinik eczacılık)
- Türkçe + İngilizce + örnek kullanım
- Zorluk seviyesi filtresi (1-3)
- Alan bazlı arama + filtreleme
- Leitner kelime kartlarıyla pratik
- Tamamen ücretsiz, kayıt gerekmez
7. Türkçe Terminoloji Öğrenme Stratejisi
- Günlük 30 dk adanmış zaman: 3-6 ay sonunda 300+ terim
- Leitner sistemi: Spaced repetition ile uzun süreli hafıza
- Alan önceliklendirme: STS öncesi farmakoloji + farmasötik kimya ağırlıklı
- Reçete okuma pratiği: Türk reçetelerinden örnekler (anonimleştirilmiş)
- Türk eczacılık ders kitapları: Temel bilimler Türkçe kaynaklarını inceleme
- YouTube + podcast: Türk eczacılık kanalları (eczacı vlog, farmasötik dersler)
- Topluluk desteği: Türk + yurt dışı mezunu eczacı toplulukları (dayanışma + sorular)
8. STS Eczacılık Sınav Odaklı Hazırlık
STS Eczacılık'ta en sık geçen terminoloji konuları:
- Farmakokinetik parametreler + formüller (AUC, CL, Vd, t1/2)
- Farmakodinamik + reseptör etkileşimleri
- İlaç metabolizması (Faz I + Faz II, CYP450)
- Farmasötik teknoloji dozaj formları + kontrollü salım
- Farmasötik kimya SAR + stereokimya
- Farmakognozi bitkisel aktif maddeler
- Klinik eczacılık uyum + farmakovijilans
- Eczacılık deontolojisi (Türkiye meslek etiği)
Sonuç: Terminoloji Stratejik Yatırım
Türkçe eczacılık terminolojisini öğrenmek:
- STS Eczacılık başarısı için zorunlu
- Türkiye eczacılık pratiğine adaptasyonun temeli
- Hastayla etkili iletişim + mesleki güvenilirlik
- EUS + akademik kariyer için kritik
- Rehber Panda kaynakları (sözlük + kelime kartları + bloglar) tamamen ücretsiz
İlgili: İnteraktif Eczacılık Sözlüğü · STS Eczacılık Ana Rehberi · STS + EUS Funnel
⚠️ Bilgilendirme: Bu rehber akademik hazırlık amaçlıdır; klinik tedavi, ilaç dozajı, hasta bakımı önerisi niteliği taşımaz. Kesin ilaç bilgisi için Türkiye Farmakopesi + TİTCK onaylı prospektüs + yetkili hekim/uzman eczacı. Son güncelleme: 2026-04-20.