Rehber Panda Hukuk Editörü
📅 Mevzuat Güncelliği: 26 Nisan 2026 itibarıyla 1982 Anayasası (2017 ve sonraki değişiklikler dahil), 2949 sayılı AYM Kanunu, 6216 sayılı AYM Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Kanunu esas alınmıştır.
İlgili İçerikler: İYÖS Nedir? | İYUK Pillar | Vergi Hukuku Pillar | İdare Hukuku Pillar
Anayasa Hukuku İYÖS'te Neden Önemli?
Anayasa Hukuku İYÖS'te 9 soru (%7,5) — diğer üç orta-ağır alanla (İYUK, Medeni, Borçlar, Maliye) eş ağırlıkta. Sınavda doğrudan Anayasa maddesi soruları, AYM kararları, devlet organlarının yetkileri sorulur.
Bu pillar'da öğreneceğiniz 8 ana konu:
- 1982 Anayasası temel yapısı ve özellikleri
- Temel haklar ve özgürlükler sistemi
- 2017 anayasa değişikliği — başkanlık (Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi)
- Devlet organları: Yasama (TBMM), Yürütme (Cumhurbaşkanı), Yargı
- Anayasa Mahkemesi (AYM) — yapı, yetkiler
- Bireysel başvuru — şartlar, süreç
- Anayasanın bağlayıcılığı ve denetimi
- İYÖS yüksek frekans soru kalıpları
1. 1982 Anayasası — Temel Yapı
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası 7 Kasım 1982'de halkoyu ile kabul edildi (88 yes oranı). Yapısı:
| Bölüm | İçerik | Madde Sayısı |
|---|---|---|
| Başlangıç | Cumhuriyetin temel ilkeleri (egemenlik, devrim ilkeleri) | — |
| 1. Kısım — Genel Esaslar | Devletin niteliği, devlet biçimi, dil, başkent vb. | md. 1-11 |
| 2. Kısım — Temel Haklar ve Ödevler | 3 grup hak (kişi, sosyal-ekonomik, siyasi) | md. 12-74 |
| 3. Kısım — Cumhuriyetin Temel Organları | Yasama, yürütme, yargı | md. 75-160 |
| 4. Kısım — Mali ve Ekonomik Hükümler | Bütçe, KİT, vergi | md. 161-173 |
| 5-6. Kısımlar | Geçici hükümler, yürürlük | md. 174-177 |
Devletin Temel Nitelikleri (Md. 2 — DEĞİŞTİRİLEMEZ)
- Demokratik
- Lâik
- Sosyal
- Hukuk devleti
- İnsan haklarına saygılı
- Atatürk milliyetçiliğine bağlı
- Cumhuriyet (md. 1) ve devlet biçimi md. 4 ile değiştirme yasağı
2. Temel Haklar ve Özgürlükler
1982 Anayasası temel hakları üç gruba ayırır:
| Hak Grubu | İçeriği | Maddeler |
|---|---|---|
| Kişi Hakları (Negatif) | Yaşam, kişi dokunulmazlığı, özel hayat, konut, basın | md. 17-40 |
| Sosyal-Ekonomik Haklar (Pozitif) | Eğitim, sağlık, çalışma, sosyal güvenlik | md. 41-65 |
| Siyasal Haklar | Seçme/seçilme, parti kurma, dilekçe | md. 66-74 |
Temel Hakların Sınırlanması (Md. 13)
Temel haklar ancak kanunla ve sınırlı şekilde kısıtlanabilir. Md. 13:
- Sınırlama yalnızca Anayasanın ilgili maddesindeki sebeplere bağlı olmalı
- Kanunla yapılmalı (yönetmelik / kararname yetersiz)
- Demokratik toplum düzeninin gereklerine aykırı olmamalı
- Ölçülülük ilkesi'ne uygun olmalı (gerekli, elverişli, orantılı)
- Hakkın özünü zedelememeli
3. 2017 Anayasa Değişikliği — Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi
16 Nisan 2017 referandumuyla kabul edilen değişiklikler 9 Temmuz 2018'de tam yürürlüğe girdi (24 Haziran 2018 seçimleriyle). Ana değişimler:
| Boyut | 2017 Öncesi (Parlamenter) | 2017 Sonrası (Cumhurbaşkanlığı) |
|---|---|---|
| Yürütmenin başı | Başbakan (hükümetin başı) | Cumhurbaşkanı (devletin + yürütmenin başı) |
| Bakanlar Kurulu | VAR (kollektif organ) | YOK — Bakanlar Cumhurbaşkanı'na bağlı |
| Başbakan | VAR | YOK — Cumhurbaşkanı yardımcıları var |
| Yasama-Yürütme | Hükümet TBMM'nin güvenoyuyla | Cumhurbaşkanı + TBMM ayrı seçimle, ayrı vekalet |
| Düzenleyici işlem | Tüzük, yönetmelik, KHK (Bakanlar Kurulu) | Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri (CBK), yönetmelik (tüzük kalktı) |
| TBMM milletvekili sayısı | 550 | 600 |
| Seçilme yaşı | 25 | 18 |
Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri (CBK) — Yeni Düzenleyici İşlem
Anayasa md. 104/17: Cumhurbaşkanı, yürütme yetkisine ilişkin konularda kararname çıkarabilir. Sınırları:
- Temel haklar + sosyal-ekonomik haklar CBK ile düzenlenemez (yasallık ilkesi gereği)
- Anayasa kanunla düzenleneceğini öngördüğü konularda CBK çıkarılamaz
- TBMM aynı konuda kanun çıkarırsa CBK hükümsüz olur
4. Devlet Organları — Yasama, Yürütme, Yargı
Yasama: TBMM
- Üye sayısı: 600
- Görev süresi: 5 yıl (2017 sonrası — Cumhurbaşkanı seçimiyle aynı dönem)
- Görevleri: Kanun yapma, bütçe, savaş ilanı, anayasa değişikliği, denetim (soru, gensoru, meclis araştırması)
- Toplantı yeter sayısı: TBMM üye tam sayısının 1/3'ü (200 üye)
- Karar yeter sayısı: Toplantıya katılanların salt çoğunluğu (en az 151 üye)
Yürütme: Cumhurbaşkanı (2017 sonrası)
- Görev süresi: 5 yıl, en fazla 2 dönem (10 yıl üst sınır)
- Aday olma şartları: 40 yaş + yükseköğrenim + Türk vatandaşlığı + milletvekili seçilebilme yeterliliği
- Yetkileri: Yürütme + atama (cumhurbaşkanı yardımcıları, bakanlar, üst düzey kamu görevlileri) + CBK çıkarma + savaş ilanı + uluslararası antlaşma onaylama
- Cezai sorumluluk: Vatana ihanet halinde meclis 3/5 çoğunlukla soruşturma + 2/3 çoğunlukla Yüce Divan'a sevk
Yargı
| Yüksek Yargı Organı | Görev |
|---|---|
| Anayasa Mahkemesi | Kanunların anayasaya uygunluk + bireysel başvuru + Yüce Divan |
| Yargıtay | Adli yargının üst mahkemesi (hukuk + ceza) |
| Danıştay | İdari yargının üst mahkemesi |
| Sayıştay | Kamu mali denetimi (yarı-yargı) |
| Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK) | Yargı bağımsızlığı + hâkim/savcı atama, terfi, disiplin |
5. Anayasa Mahkemesi (AYM)
Yapı
- Üye sayısı: 15 (2017 sonrası 17'den 15'e indirildi)
- Atama: 12 üye Cumhurbaşkanı, 3 üye TBMM tarafından (Sayıştay + Yargıtay + Danıştay'dan)
- Görev süresi: 12 yıl (yeniden seçilemez)
- Yaş sınırı: 65 yaş (zorunlu emeklilik)
AYM'nin 4 Ana Görevi
- Norm denetimi (kanunların anayasaya uygunluk denetimi)
- Soyut norm denetimi (iptal davası — Cumhurbaşkanı, ana muhalefet, TBMM 1/5 üyesi)
- Somut norm denetimi (itiraz yolu — yargılama sırasında mahkeme başvurusu)
- Bireysel başvuru (Anayasa md. 148 — 2010 değişikliği ile)
- Yüce Divan sıfatıyla yargılama (Cumhurbaşkanı, bakanlar, AYM üyeleri vb.)
- Siyasi parti kapatma + mali denetim
Norm Denetimi Süreleri
- Soyut norm denetimi (iptal davası): Kanunun Resmi Gazete'de yayımlandığı tarihten itibaren 60 gün
- Somut norm denetimi (itiraz): Süre yok — yargılama devam ettiği sürece mahkeme başvurabilir
6. Bireysel Başvuru — Detaylı
Anayasa md. 148/3 (2010 değişikliği ile eklendi): "Herkes, Anayasa'da güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, AİHS kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddiasıyla AYM'ye başvurabilir."
Bireysel Başvuru Şartları (4)
- Mağdur sıfatı — Başvurucu kendi hakkından söz etmeli (üçüncü kişi adına başvuru kural olarak yok)
- Olağan kanun yollarının tüketilmesi — Yargıtay/Danıştay kararı kesinleşmiş olmalı
- 30 gün süre — Olağan kanun yolunun tüketildiği veya en son işlemin tebliğinden itibaren
- Anayasal temel hak ihlali iddiası — Ekonomik kayıp tek başına yetmez; anayasal hak ihlali olmalı
Başvurulamayacak Konular
- Yargı yolu açık olan konular (önce mahkemeye gitmek lazım)
- Ekonomik haklar (mülkiyet hariç)
- Hukuki düzenlemelerin kendisi (kanun, KHK, CBK)
- Bilimsel-akademik özgürlük gibi geniş kavramlar
Bireysel Başvuru Sonuçları
- İhlal varsa AYM ihlal olduğunu tespit eder + tazminat veya yeniden yargılama emredebilir
- Karar bağlayıcıdır
- Yıllık 50.000+ başvuru gelir; çoğu kabul edilemez bulunur (genelde %10 altında ihlal kararı verilir)
7. Anayasa Değişikliği
Anayasa md. 175 — değişiklik usulü:
- Teklif: TBMM üye tam sayısının 1/3'ü (200 üye)
- Görüşme: 2 defa görüşme zorunlu
- Kabul oyu:
- 3/5'in altında (60% altı) → Reddedilmiş sayılır
- 3/5 ile 2/3 arası → Cumhurbaşkanı isterse halkoyuna sunabilir
- 2/3 (400+) → Cumhurbaşkanı yayımlar veya halkoyuna sunabilir
- Değiştirilemez maddeler: Md. 1 (Cumhuriyet), md. 2 (devletin nitelikleri), md. 3 (devletin bütünlüğü) — değişiklik teklifi bile yapılamaz
8. İYÖS Anayasa Hukuku Yüksek Frekans Soru Kalıpları
- Devletin temel nitelikleri (md. 2 — değiştirilemez)
- Temel hakların sınırlanması (md. 13 — kanunla, ölçülülük, öz)
- 2017 değişikliği — Cumhurbaşkanı yetkileri (CBK, atama, savaş ilanı)
- AYM bireysel başvuru şartları (mağdur, kanun yolu tüketme, 30 gün)
- Norm denetimi süreleri (soyut 60 gün, somut süresiz)
- Anayasa değişiklik nisapları (3/5, 2/3, halkoyu)
- Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi sınırları (temel hak, kanunla düzenlenecek konular)
- TBMM toplantı/karar yeter sayıları (1/3 ve salt çoğunluk)
- AYM üye sayısı + görev süresi (15 üye, 12 yıl, 65 yaş)
9. SBF/İİBF Mezunu İçin 6 Haftalık Anayasa Hukuku Çalışma Planı
| Hafta | Konu |
|---|---|
| 1 | 1982 Anayasası temel yapısı + Devletin nitelikleri (md. 1-11) |
| 2 | Temel haklar + sınırlanma (md. 12-74) |
| 3 | Yasama (TBMM) — yapı, görevler, denetim |
| 4 | Yürütme (Cumhurbaşkanı + 2017 değişikliği) + CBK |
| 5 | Yargı + AYM yapısı + 4 görevi |
| 6 | Bireysel başvuru detaylı + Anayasa değişikliği usulü + soru pratiği |
10. Akademik Kaynaklar
- Kemal Gözler — Anayasa Hukuku Dersleri (en kapsamlı + en güncel)
- Ergun Özbudun — Türk Anayasa Hukuku (klasik akademik referans)
- Mustafa Erdoğan — Anayasa Hukuku
- Bülent Tanör / Necmi Yüzbaşıoğlu — 1982 Anayasasına Göre Türk Anayasa Hukuku
- İbrahim Kaboğlu — Anayasa Hukuku Dersleri
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
2017 anayasa değişikliği İYÖS'te ne kadar ağırlıklı?
Çok ağırlıklı. 2017 sonrası Anayasa düzeni adayların çoğu için yeni öğrenme; sınavda Cumhurbaşkanı yetkileri, CBK, Bakanlar Kurulu'nun kalkması, başbakanlık dönemi sona ermesi gibi konular kalıp şekilde sorulur. 9 Anayasa sorusunun en az 2-3'ü 2017 değişikliği etrafındadır.
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile yönetmelik farkı?
CBK: Cumhurbaşkanı tarafından çıkarılır, Anayasa md. 104/17 dayanağıyla, yürütme yetkisine ilişkin konularda. Kanun gücünde değildir; TBMM aynı konuda kanun çıkarırsa CBK hükümsüz kalır. Yönetmelik: Bakanlıklar/kamu kurumları tarafından kanunun uygulanmasını göstermek için çıkarılır; kanunlara aykırı olamaz, dar yorumlanır. CBK > yönetmelik hiyerarşisinde.
Bireysel başvuru süresi neden 30 gün?
Anayasa md. 148/3 ve 6216 sayılı Kanun'da bireysel başvuru için süre 30 gün olarak öngörülmüştür. Olağan kanun yolu tüketildikten sonra (örneğin Yargıtay temyiz kararı tebliğinden) 30 gün içinde AYM'ye başvuru yapılmalıdır. Süre kesin; geçtikten sonra başvuru kabul edilmez.
Anayasanın değiştirilemez maddeleri hangileri?
Md. 4 uyarınca md. 1 (devlet biçimi — Cumhuriyet), md. 2 (devletin nitelikleri — demokratik, lâik, sosyal hukuk devleti vb.), ve md. 3 (devletin bütünlüğü — bayrak, marş, başkent, dil) değiştirilemez hükümlerdir. Bu maddeler için değişiklik teklifi dahi getirilemez.
AYM kaç üye, nasıl atanır?
2017 sonrası AYM 15 üyelidir (önceden 17 idi). Üyelerin 12'si Cumhurbaşkanı, 3'ü TBMM tarafından atanır. TBMM üyeleri Sayıştay (2 üye) ve baro başkanlarının önerdiği avukatlar (1 üye) arasından seçer. Görev süresi 12 yıl, tek dönem; 65 yaş zorunlu emeklilik.
Soyut norm denetimi kim açabilir?
Anayasa md. 150'ye göre kanunun anayasaya aykırılığı iptal davası açma yetkisi: (1) Cumhurbaşkanı, (2) Anamuhalefet partisi grubu, (3) TBMM üye tam sayısının 1/5'i (en az 120 milletvekili). Bu üç merci dışında bireysel başvuruyla soyut norm denetimi yapılamaz. Süre: kanunun Resmi Gazete'de yayımlandığı tarihten itibaren 60 gün.
Temel hakların sınırlanmasında ölçülülük ilkesi nedir?
Md. 13'ün özünden çıkan ölçülülük ilkesi 3 alt kriter taşır: (1) Elverişlilik — sınırlama amacı gerçekleştirmeye uygun olmalı, (2) Gereklilik — daha hafif sınırlama yöntemi varsa onu seçmeli, (3) Orantılılık — sınırlamanın yararı + zararı dengeli olmalı. AYM bireysel başvuru kararlarında ölçülülük testi uygulanır.
Anayasa hukuku için en pratik çalışma yöntemi?
3 katmanlı: (1) Anayasa metnini açık tut — özellikle md. 1-13 (genel esaslar) + md. 104 (Cumhurbaşkanı) + md. 148-153 (AYM) ezbere yakın bilinmeli, (2) 2017 değişiklik tablosu — eski/yeni sistem karşılaştırma masada, (3) Güncel AYM bireysel başvuru kararları — Anayasa Mahkemesi web sitesinden son 12 ay önemli kararları takip et. Sınav günü güncel referans verecek soru gelebilir.
Anayasa Hukuku İçin Pillar Koçluk
Anayasa Hukuku İYÖS'ün 9 soruluk omurga konusu — 2017 değişikliği sonrası yeni sistem öğrenme + AYM bireysel başvuru güncelliği şart. Rehber Panda İYÖS Koçluğu, 6 haftalık Anayasa Hukuku planı + 2017 değişikliği özel modülü + güncel AYM kararları takibi sunar.
📌 Detaylı bilgi: İYÖS Koçluk | Karar Testi
Bu içerik İYÖS sınav hazırlık amaçlı akademik rehberdir; anayasal hak konularında yetkili anayasa hukuku avukatı veya akademisyen ile görüşünüz. Anayasa metni resmi referans için anayasa.gov.tr; AYM bireysel başvuru kararları için anayasa.gov.tr/tr/karar arama. Son güncelleme: 26 Nisan 2026.