Türk İş Hukuku Rehberi: 4857 İş Kanunu + Sendikalar + Sosyal Güvenlik (2026)

Türk İş Hukuku, işçi-işveren ilişkisini düzenleyen özel bir hukuk dalıdır. 4857 sayılı İş Kanunu (2003), temel kodifikasyondur. 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu (2012) sendikal hakları düzenler. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu (2006) sosyal güvenliği kapsar. STS Hukuk'ta 10 soru ağırlıkta.

İş Hukukunun Temel Kaynakları

1. Anayasa m. 48-55 — çalışma hakkı, sendika hakkı, grev hakkı
2. 4857 İş Kanunu — temel + genel
3. 6356 STİSK — sendikalar + toplu sözleşme + grev
4. 5510 SSGSS — sosyal güvenlik + sağlık
5. 854 Deniz İş K., 5953 Basın İş K. — özel iş sözleşmeleri
6. 6331 İş Sağlığı + Güvenliği Kanunu
7. TBK m. 393-469 — iş sözleşmesi genel hükümler

1. İş Sözleşmesi

Tanım ve Unsurlar

• İş: bir kimsenin emeğini başkasının emrine tabi kılarak ücret karşılığında çalışması
• Unsurlar: iş görme + ücret + bağımlılık ilişkisi (subordination)
• Yazılı şekil şartı yok, ancak belirli tip sözleşmelerde zorunlu (belirli süreli, çağrı üzerine)

Türleri

• Belirsiz süreli (kural) — iş güvencesi yüksek
• Belirli süreli — işin niteliği gerektiriyorsa veya objektif sebep
• Kısmi süreli (part-time)
• Deneme süresi — 2 aya kadar, yazılı şart
• Takım sözleşmesi
• Çağrı üzerine çalışma
• Uzaktan çalışma (2020'den sonra yaygınlaştı)

2. İşçi Hakları

Ücret

• Asgari ücret — Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı belirler (yıllık)
• Ödeme şekli: banka aracılığı zorunlu (5+ işçi)
• Geciken ücrette faiz + ihtar + fesih hakkı
• Fazla çalışma ücreti (%50+)

Çalışma Süresi

• Haftalık 45 saat (kural)
• Günlük 11 saat sınırı
• Fazla çalışma: yıllık 270 saat sınırı
• Gece çalışması: 7.5 saat sınırı

Dinlenme ve Tatil

• Günlük ara dinlenme (4 saatte 15 dk; 4-7.5 saatte 30 dk; 7.5+ saatte 1 saat)
• Haftalık tatil (7 gün içinde en az 24 saat)
• Genel tatil + bayram — ücretli
• Yıllık izin:
  • 1-5 yıl hizmet: 14 gün
  • 5-15 yıl: 20 gün
  • 15+ yıl: 26 gün

3. İş Sözleşmesinin Sona Ermesi (KRİTİK)

Fesih Türleri

• Süreli fesih — ihbar süresine uyularak
• Derhal fesih (haklı nedenle) — ihbarsız

İhbar Süreleri (m. 17)

İş Güvencesi (m. 18-22)

• Kapsamı: 30+ işçi çalıştıran işyerinde 6+ ay hizmet eden işçi
• Geçerli neden: Yetersizlik + davranış + işletmesel gereklilik
• İşe iade davası — 1 ay süre
• İşveren haksız fesihte: kıdem + ihbar + 4-8 aylık ücret + boşta geçen 4 aylık ücret

Haklı Nedenle Fesih (m. 24-25)

• İşçi tarafından: sağlık nedenleri, ahlaka aykırı davranış, zorlayıcı sebep
• İşveren tarafından: sağlık, ahlaka aykırı davranış, zorlayıcı sebep, tutukluluk, devamsızlık

4. Kıdem Tazminatı + İhbar Tazminatı

Kıdem Tazminatı

• 1475 sayılı eski İş Kanunu m. 14 (hâlâ yürürlükte)
• Hak ediliş: 1+ yıl hizmet + haklı fesih (işveren tarafından haklı sebep olsa bile bazı hallerde)
• Hesaplama: son brüt ücret × 30 gün × hizmet yılı
• Tavan: Yıllık belirlenir (2025: ~41.828 ₺/ay)

İhbar Tazminatı

• İhbar süresine uyulmadan feshedilmişse ödenir
• Hesaplama: ihbar süresi × günlük ücret

5. Sendikalar + Toplu Sözleşme (6356 STİSK)

Sendika Hakkı

• Anayasa m. 51
• İşçi + işveren sendikaları
• Kurma + katılma + ayrılma özgürlüğü

Toplu İş Sözleşmesi (TİS)

• Sendika ↔ işveren/işveren sendikası arası
• Ücret + çalışma koşulları belirlenir
• İşyeri + işletme + grup TİS
• Yetki tespiti (Bakanlık)

Grev Hakkı

• Anayasa m. 54 + 6356 STİSK
• Yasal grev koşulları: TİS müzakeresi + arabulucu + oylama
• Bazı sektörlerde yasak (sağlık, elektrik, savunma)
• Lokavt — işveren cephesi

6. Sosyal Güvenlik (5510 SSGSS)

Kapsam

• 4/a: İşçi statüsü (ücretli)
• 4/b: Bağımsız çalışan (Bağ-Kur eski)
• 4/c: Kamu memuru

Sigorta Türleri

• İş kazası + meslek hastalığı
• Hastalık + analık
• Malullük + yaşlılık + ölüm
• İşsizlik sigortası (4447 s.k.)
• Genel sağlık sigortası

7. İş Sağlığı ve Güvenliği (6331 İSG)

• Tüm işyerleri kapsamda
• İşveren yükümlülükleri: risk değerlendirme, eğitim, işyeri hekimi + güvenlik uzmanı
• İş kazası bildirimi + tazminat

İş Davaları

İş Mahkemesi

• İşçi-işveren uyuşmazlıkları
• İşe iade, kıdem, ihbar, ücret davaları
• Arabuluculuk zorunlu ön şart (2018'den itibaren — işçi alacakları + işe iade)

SGK İtiraz Davaları

• SGK işlemleri (kayıtsızlık, prim)
• İş mahkemesinde görülür

Yurt Dışı Mezun İçin Farklılıklar

Alman ArbG / BGB

• Arbeitsgericht paraleli
• Kündigungsschutz (feshe karşı koruma) — Türk iş güvencesi benzer
• Betriebsrat (işyeri temsilcisi) — Türkiye'de sınırlı

ABD "At-Will Employment"

• ABD'de kural — işveren istediği zaman kovabilir (bazı istisnalarla)
• Türkiye'de iş güvencesi yüksek — büyük farklılık
• Yurt dışı mezun ABD profili için Türk sistemi çok koruyucu görünür

Pratik Uygulama

• Kıdem tavanı yıllık değişir — güncel hesaplama için kontrol
• İşe iade davaları Yargıtay 9. HD (2023 sonrası bazı değişiklikler)
• Arabuluculuk zorunlu ön şart — atlama davayı reddedilir
• Mobbing (psikolojik taciz) — TBK m. 417 dayanağı, Yargıtay içtihadı gelişiyor

Önerilen Kaynaklar

• Sarper Süzek — İş Hukuku (klasik)
• Nuri Çelik / Kadir Arıcı — İş Hukuku Dersleri
• Cevdet İlhan Günay — İş Hukuku: Yeni İş Yasaları
• mevzuat.gov.tr — 4857 + 6356 + 5510 güncel metinler

İlgili yazılar: Medeni Hukuk Pillar