Türk Aile Hukuku: Evlilik + Boşanma + Velayet + Mal Rejimleri (2026)

Türk Aile Hukuku, Türk toplum yaşamının en çok konuşulan ve pratikte en yoğun uygulanan hukuk dallarından biridir. 4721 sayılı TMK (2002) aile hukukunu temelden yenilemiş — özellikle kadın-erkek eşitliği, mal rejimi ve boşanma hükümleri modernleştirilmiştir. Boşanma davaları, mal paylaşımı, velayet anlaşmazlıkları Türk avukatlık pratiğinde çok yaygın.

Aile Hukukunun Sistematiği

1. Evlenme (m. 124-160)
2. Eşlerin Hakları + Yükümlülükleri (m. 185-201)
3. Mal Rejimleri (m. 202-281)
4. Boşanma + Ayrılık (m. 161-184)
5. Hısımlık + Soybağı (m. 282-331)
6. Evlat Edinme (m. 305-320)
7. Velayet (m. 335-351)
8. Nafaka (m. 364-366)
9. Vesayet (m. 396-494) — küçükler + kısıtlılar

1. Evlenme

Şartlar

• Yaş: 17 (istisnai hallerde 16 — TMK m. 124)
• Ayırt etme gücü
• Yasal temsilci onayı (küçük adaylar)
• Evlenme engellerinin bulunmaması (hısımlık, bekleme süresi, zihinsel rahatsızlık)

Evlenme Engelleri

• Hısımlık: kan, kayın, evlat edinme
• Mevcut evlilik: poligami yasağı
• Bekleme süresi: kadın için önceki evliliğin sona ermesinden 300 gün
• Akıl hastalığı: evlenme engelli hale getiren

Evlenmenin Sonuçları

• Eşler arasında eşitlik (TMK m. 185)
• Oturma yerinin birlikte tayini
• Ortak temsil (birlikte veya ayrı ayrı)
• Mal rejimi uygulaması başlar

2. Mal Rejimleri (KRİTİK — 2002 Reformu)

Yasal Rejim: Edinilmiş Mallara Katılma (m. 218-241)

2002 TMK ile yasal rejim olarak kabul edildi (eski TMK'da "mal ayrılığı" idi).

Malların Sınıflandırılması

• Kişisel Mal: Evlilik öncesi edinilen + kişisel kullanım + bağış/miras yoluyla kazanılan
• Edinilmiş Mal: Evlilik sırasında karşılıksız (iş geliri, tasarruf, elde edilen kazanç) edinilen

Rejimin Sona Ermesi (Boşanma/Ölüm)

• Katılma alacağı hesaplanır
• Eşlerin edinilmiş mallarının değerinin yarısı diğerine aittir
• Kişisel mallar her eşe kalır
• Değer artış payı (m. 229)
• Denkleştirme (m. 230)

Diğer Rejimler (Sözleşmeli)

• Mal Ayrılığı: Her eş kendi malına sahip
• Paylaşmalı Mal Ayrılığı
• Mal Ortaklığı: Genel veya sınırlı

3. Boşanma Sebepleri

Özel Boşanma Sebepleri (m. 161-165)

• Zina (m. 161)
• Hayata kast, kötü muamele veya pek kötü muamele (m. 162)
• Suç işleme veya haysiyetsiz hayat sürme (m. 163)
• Terk (m. 164) — 6 ay süreyle ortak konuttan ayrılma
• Akıl hastalığı (m. 165) — 3 yıl süreyle iyileşmeme

Genel Boşanma Sebebi (m. 166)

• Evlilik birliğinin temelden sarsılması — en çok başvurulan sebep
• İspat: taraflardan hiçbirinin tek taraflı kusurlu olmaması gerekmez
• Geçimsizlik, anlaşmazlıklar, güvensizlik

Anlaşmalı Boşanma (m. 166/3)

• Evlilik en az 1 yıl sürmüş
• Eşler ortak başvuru yapar
• Hâkim huzurunda her iki eş dinlenir
• Bütün hususlar (mal, nafaka, velayet) anlaşılmış olmalı
• En hızlı boşanma türü

4. Boşanmanın Sonuçları

Nafaka

• Tedbir nafakası (dava süresince)
• İştirak nafakası (çocuk için, velayet sahibi olmayan eş öder)
• Yoksulluk nafakası (boşanma sonrası ekonomik durumu bozulan eş)

Maddi + Manevi Tazminat

• Kusurlu eşten istenir
• Beklenen menfaatler + manevi zarar

Velayet

• Hakim çocuğun yüksek yararı ilkesiyle karar verir
• Anne/baba tek velayet veya ortak velayet
• İştirak nafakası + kişisel ilişki kurma hakkı

5. Evlat Edinme (m. 305-320)

• Küçüklerin evlat edinilmesi: 5 yaş altı kolaylaştırıcı
• Ergin kişilerin evlat edinilmesi: özel şartlar
• Eşler birlikte evlat edinir (tekli istisnai)
• Yaş farkı: 18 yaş daha büyük olma zorunluluğu
• Bakım ve gözetim: 1 yıl süreyle

6. Velayet (m. 335-351)

• Velayet: Küçüğün bakım + eğitim + temsil hakkı
• Evlilik içinde: Ortak velayet (her iki eş)
• Boşanma sonrası: Hakim kararıyla tek veya ortak
• Velayetin kaldırılması: Özel haller (kötü muamele, kusurlu davranış)

Yurt Dışı Mezun İçin Özel Dikkat

Gurbetçi Hukukçular İçin

• Almanya'daki evlilikleri Türkiye'de tanıma süreci
• Karma (Türk-Alman) evliliklerde MÖHUK uygulamaları
• Velayet davasında çift vatandaş çocuklar (Lahey Çocuk Kaçırma Sözleşmesi)

Common Law Mezunu İçin

• ABD "community property" vs Türk edinilmiş mallara katılma (kısmen paralel ama farklı)
• Evlilik sözleşmesi (prenuptial agreement) tanınır ama sıkı şartlarda
• "No-fault divorce" Türk genel sebebin (evlilik birliğinin sarsılması) karşılığı

Pratik Uygulama

• Aile hukuku davaları aile mahkemelerinde görülür (özel ihtisas mahkemesi)
• Mal paylaşımı ayrı dava olarak açılır (boşanma sonrası)
• Velayet + nafaka boşanma ile birlikte görülür
• Yargıtay 2. Hukuk Dairesi aile hukuku uzmanı

Önerilen Kaynaklar

• Turgut Akıntürk / Derya Ateş — Türk Medeni Hukuku: Aile Hukuku
• Ahmet Kılıçoğlu — Aile Hukuku Ders Kitabı
• Bilge Öztan — Aile Hukuku
• mevzuat.gov.tr — TMK Aile Hukuku güncel metni

İlgili yazılar: Medeni Hukuk Pillar | Borçlar Hukuku