Türk Borçlar Hukuku (TBK 6098): Genel ve Özel Hükümler Derinlemesine (2026)

Türk Borçlar Hukuku, özel hukukun temel alt dalıdır. 6098 sayılı TBK (2011) eski 1926 tarihli 818 sayılı BK'nın yerini alarak sözleşme hukuku, haksız fiil, sebepsiz zenginleşme ve özel borç ilişkilerini modern bir kodifikasyonla yeniden düzenlemiştir. İsviçre OR ve Alman BGB geleneğine yakındır. STS Hukuk'ta Ticaret ile birlikte yüksek ağırlıkta sorulan kritik dal.

TBK Sistematiği

1. Genel Hükümler (m. 1-206) — Sözleşme, haksız fiil, sebepsiz zenginleşme, borç ilişkisinin genel kuralları
2. Özel Borç İlişkileri (m. 207-649) — Satım, kira, hizmet, istisna, vekalet, kefalet, vb.

Birinci Kısım: Genel Hükümler

1. Borç İlişkisinin Kaynakları (m. 1-82)

a. Sözleşmeden Doğan Borçlar (m. 1-48)

• Sözleşmenin kurulması: öneri + kabul
• İrade beyanları: açık + örtülü, yazılı + sözlü
• Sözleşme serbestisi ilkesi (pacta sunt servanda)
• Şekil şartları: ısviçre sistemine göre genel şekil serbestisi; istisnalar (tapu satımı, vakıf kurma)
• Temsil: doğrudan + dolaylı temsil, vekalet
• Sözleşme hükümsüzlüğü: butlan + iptal edilebilirlik

b. Haksız Fiillerden Doğan Borçlar (m. 49-76)

• TBK m. 49: "Kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren, bu zararı gidermekle yükümlüdür"
• Haksız fiil unsurları: fiil + hukuka aykırılık + kusur + zarar + illiyet bağı
• Özel sorumluluk halleri: çalıştıran sorumluluğu (m. 66), hayvan sahibinin sorumluluğu (m. 67), yapı malikinin sorumluluğu (m. 69)
• Tehlike sorumluluğu (kusursuz sorumluluk): motorlu araç, çevre, nükleer

c. Sebepsiz Zenginleşmeden Doğan Borçlar (m. 77-82)

• Sebepsiz zenginleşme koşulları: zenginleşme + yoksullaşma + illiyet + sebep yokluğu
• Geri verme borcu kapsamı

2. Borç İlişkisinin Hükümleri (m. 83-126)

• İfa: borç konusu, yer, zaman, ifa teklifi
• İfa imkansızlığı — baştaki + sonraki, kusurlu + kusursuz
• Borçlunun temerrüdü (m. 117-119)
• Alacaklının temerrüdü (m. 106-108)
• Sözleşmeden dönme + fesih

3. Borç İlişkisinin Sona Ermesi (m. 131-145)

• İfa ile sona erme
• İbra, takas, yenileme
• Borcun imkansızlaşması
• Zamanaşımı (m. 146-161) — genel 10 yıl; bazı alacaklar için 5, 2, 1 yıl

4. Borç İlişkisinde Özel Durumlar (m. 162-206)

• Müteselsil borçluluk (m. 162-169)
• Şarta bağlı borçlar
• Pey akçesi + cezai şart (m. 178-182)
• Alacağın devri (m. 183-194)
• Borcun devri (m. 195-201)

İkinci Kısım: Özel Borç İlişkileri (m. 207-649)

Ana Tipler

Satım Sözleşmesi (m. 207-281)

• Taşınır + taşınmaz satım
• Ayıplı mal (m. 219-231)
• Zapttan doğan sorumluluk (m. 214-218)
• Özel satım türleri: satım ilanı, taksitli satım, sipariş üzerine satım

Kira Sözleşmesi (m. 299-378)

• Genel kira (m. 299-338)
• Konut + çatılı işyeri kirası (m. 339-356) — kiracı koruma, kira bedeli tespiti
• Ürün kirası
• Yasal kira artışı sınırları (TÜFE, ÜFE)

Hizmet Sözleşmesi (m. 393-469)

• İş sözleşmesi ile İş Kanunu ilişkisi (İş Kanunu öncelikli)
• Özel hizmet sözleşmeleri (hizmet sözleşmesi genel hükümleri)

İstisna Sözleşmesi (m. 470-486)

• İnşaat + eser sözleşmeleri
• Ayıplı eser + geç teslim

Vekalet Sözleşmesi (m. 502-514)

• Avukat-müvekkil ilişkisi (TBK + Avukatlık Kanunu)
• Sadakat + özen yükümü
• Azil + istifa

Diğer Tipler

• Bağışlama (m. 285-298)
• Ariyet + karz (m. 379-392)
• Yayım sözleşmesi (m. 487-501)
• Saklama (m. 561-580)
• Kefalet (m. 581-603) — özellikle konut kredisi kefaleti
• Komisyon (m. 532-546)
• Simsarlık (m. 520-525)
• Adi şirket (m. 620-645)

Yurt Dışı Mezun İçin Karşılaştırma

Almanya BGB Paraleli

• BGB §§ 241-304 (Schuldverhältnis) ≈ TBK m. 83-126
• BGB §§ 823-853 (Haksız fiil) ≈ TBK m. 49-76
• BGB §§ 433-514 (Satım) ≈ TBK m. 207-281
• BGB §§ 535-580a (Kira) ≈ TBK m. 299-378

İsviçre OR Paraleli

Türk TBK, İsviçre OR (Obligationenrecht) temelinden çok etkilenmiştir. Hemen hemen birebir paraleldir.

Common Law Farkları

• Consideration yok: Türk hukukunda sözleşme için ivaz zorunlu değil; açık irade beyanı + hukuki sebep yeterli
• Tort sistemi farklı: Türkiye genel haksız fiil hükmü (TBK m. 49); ABD'de ayrı tort tipleri (negligence, trespass, battery)
• Strict liability (kusursuz sorumluluk): Türk hukukunda sınırlı; Common Law'da genişletilmiş product liability

Uygulamada Kritik Konular

Kira Hukuku — Konut + Çatılı İşyeri

2012'den beri büyük hukuki tartışmalara konu. Yargıtay 3. HD kararları yoğun. TÜFE sınırı, tahliye davaları, mülk sahibinin hakları.

Zamanaşımı Savunmalar

Pratikte çok kullanılan savunma. 10 yıl (genel), 5 yıl (kira + ücret), 2 yıl (taşıma + haksız fiil bazı haller), 1 yıl (dava özel haller).

Yargıtay İBK (İçtihadı Birleştirme Kararları)

• Kira tespit davasında TÜFE uygulaması
• Ayıplı malda seçimlik haklar
• Kefaletle eşin onayı şartı

Önerilen Kaynaklar

• Kemal Oğuzman / Turgut Öz — Borçlar Hukuku Genel Hükümler Cilt I-II (klasik)
• Ahmet M. Kılıçoğlu — Borçlar Hukuku Genel Hükümler
• Fikret Eren — Borçlar Hukuku Genel Hükümler
• Turgut Öz — Borçlar Hukuku Özel Hükümler
• mevzuat.gov.tr — TBK güncel metni

İlgili yazılar: Medeni Hukuk Pillar | Aile Hukuku Alt