Oral Tanı ve Muayene

Sistemik hastalıkların oral bulguları, tanı yöntemleri

Giriş

Oral tanı, ağız boşluğunun sistematik muayenesi ve sistemik hastalıkların oral bulgularının değerlendirilmesini kapsar. Birçok sistemik hastalığın ilk bulguları ağızda ortaya çıkabilir. DUS sınavında özellikle diyabet, kan hastalıkları ve otoimmün hastalıkların oral bulguları sıklıkla sorulmaktadır.

Oral Muayene

Sistematik Oral Muayene Sırası

Ekstraoral muayene: Yüz simetrisi, lenf nodları, TME, tükürük bezleri
Dudaklar: Vermilyon sınırı, kommisürler
Bukkal mukoza: Her iki yanak iç yüzeyi, Stensen kanalı
Dil: Dorsum, lateral kenarlar, ventral yüzey
Ağız tabanı: Wharton kanalları, sublingual karunkül
Sert ve yumuşak damak
Gingiva ve alveoler kret
Orofarinks: Tonsiller, uvula
Dişler ve oklüzyon

Lenf Nodu Muayenesi

Lenf Nodu	Drene Ettiği Bölge
Submental	Alt dudak, dil ucu, anterior ağız tabanı, mandibular kesiciler
Submandibular	Dudaklar, yanak, burun, anterior dil, ağız tabanı, gingiva
Üst jugular (Jugulodigastrik)	Posterior dil, tonsil, farinks - En sık palpe edilen!
Preauriküler	Konjunktiva, göz kapağı, temporal bölge

Lenf Nodu Değerlendirmesi

İnflamatuar	Yumuşak, ağrılı, hareketli, <1cm
Malign	Sert, ağrısız, fikse, >1cm, düzensiz

Sistemik Hastalıkların Oral Bulguları

Diabetes Mellitus

Diyabetin Oral Komplikasyonları

Periodontal

Artmış periodontal hastalık şiddeti
Gingivitis ve periodontitis
Periodontal apse
Alveolar kemik kaybı

Oral

Kserostomi (ağız kuruluğu)
Oral kandida enfeksiyonu
Burning mouth sendromu
Tat alma bozuklukları
Yara iyileşmesinde gecikme

Diyabet-Periodontitis: Çift yönlü ilişki! Periodontitis glisemik kontrolü bozar, diyabet periodontitis şiddetini artırır.

Kan Hastalıkları

Hastalık	Oral Bulgular
Demir eksikliği anemisi	Glossit, atrofik dil, angular keilit, disfaji (Plummer-Vinson sendromu)
Pernisiyöz anemi (B12)	Hunter glossiti (kırmızı, parlak, düz dil), yanma hissi
Lösemi	Gingival hiperplazi (özellikle AML-M4/M5), kanama, enfeksiyon, ülserler
Trombositopeni	Peteşi, ekimoz, spontan kanama
Hemofili	Uzamış kanama, hematom, hemartros
Polisitemia vera	Koyu kırmızı mukoza, gingival kanama

DUS İpucu: Akut lösemilerde (özellikle AML-M4 ve M5) gingival hiperplazi karakteristiktir. Lösemik infiltrasyon nedeniyle görülür. Kronik lösemilerde bu bulgu daha nadir!

Otoimmün Hastalıklar

Sjögren Sendromu

Kserostomi (ağız kuruluğu)
Kseroftalmi (göz kuruluğu)
Parotis büyümesi
Artmış çürük insidansı
Oral kandida riski
SS-A ve SS-B antikorları

Sistemik Lupus Eritematozus

Oral ülserler (%30-45)
Diskoid lezyonlar
Kelebek döküntüsü (yüzde)
Fotosensitivite
ANA ve anti-dsDNA pozitif

Romatoid Artrit

TME tutulumu
Sekonder Sjögren
Periodontitis ilişkisi
RF ve anti-CCP pozitif

Skleroderma

Mikrostomi (ağız açıklığı azalması)
PDL genişlemesi
Dil hareketinde kısıtlanma
Telanjiektazi

Gastrointestinal Hastalıklar

Hastalık	Oral Bulgular
Crohn Hastalığı	Kaldırım taşı görünümü, lineer ülserler, dudak şişliği, angular keilit
Çölyak Hastalığı	Mine defektleri, RAS, atrofik glossit, gecikmiş diş sürmesi
GÖRH	Dental erozyon (palatinal yüzeylerde), yanma hissi
Bulimia Nervoza	Perimoliz (palatal erozyon), parotis hipertrofisi, keilit

Tükürük Bezi Hastalıkları

Tükürük Bezi Enfeksiyonları

Tip	Etken	Özellikler
Akut Bakteriyel Sialadenit	S. aureus en sık	Parotis şişliği, pürülan akıntı, ağrı, ateş
Viral Parotit (Kabakulak)	Paramyxovirus	Bilateral parotis şişliği, ağrı, orkitis riski
Kronik Sklerozan Sialadenit	Kuttner tümörü	Submandibular bez, sert kitle, tümör benzeri

Sialolitiazis (Tükürük Taşı)

Önemli Bilgiler

En sık: Submandibular bez (%80-90)
Neden SM en sık? Wharton kanalı uzun, dik, mukoid sekresyon
Klinik: Yemek yerken şişlik ve ağrı (yemek koliği)
Tanı: Palpasyon, okluzal radyografi, sialografi, USG
Tedavi: Küçük taş: Kanal masajı, sialogoglar
Büyük taş: Cerrahi çıkarım, litotripsi

Kserostomi Nedenleri

İlaçlar (En Sık)

Antikolinerjikler
Antidepresanlar
Antihistaminikler
Antihipertansifler
Diüretikler

Sistemik Nedenler

Sjögren sendromu
Diyabet
Radyoterapi
HIV/AIDS
Dehidratasyon

Orofasiyal Ağrı

Ağrı Sınıflaması

Ağrı Tipi	Özellikler	Örnekler
Odontojenik	Lokalize, provokatif, dişle ilişkili	Pulpitis, periodontal apse, çatlak diş
Non-odontojenik	Yaygın, atipik dağılım	TMD, nöralji, sinüzit, kardiyak
Nöropatik	Yanıcı, elektrik çarpması gibi	Trigeminal nöralji, postherpetik
Psikojenik	Organik neden yok, stresle ilişkili	Atipik odontalji, burning mouth

Trigeminal Nöralji

Tic Douloureux

Karakteristik: Şiddetli, anlık, elektrik şoku benzeri ağrı
Süre: Saniyeler - dakikalar
Tetikleyiciler: Dokunma, çiğneme, konuşma, soğuk hava
En sık tutulan dal: V2 (maksiller) > V3 (mandibular) > V1 (oftalmik)
Trigger zone: Nasolabial sulkus, dudak köşesi
Tedavi: Karbamazepin (ilk seçenek), gabapentin, MVD cerrahisi

Burning Mouth Sendromu (BMS)

Özellikler

Demografik: Postmenopozal kadınlarda sık
Klinik: Kronik yanma hissi, normal mukoza görünümü
Lokalizasyon: Dil ucu ve lateral kenarlar en sık
Patern: Sabah minimal, akşama doğru artan ağrı
Ayırıcı tanı: Kandida, vitamin eksikliği, diyabet, allerji
Tedavi: Klonazepam topikal, alfa-lipoik asit, kognitif terapi

Yansıyan Ağrı

Kardiyak	Miyokard iskemisi → Sol mandibula ve boyun ağrısı
Sinüzit	Maksiller sinüzit → Üst premolar/molar bölgesi ağrısı
Baş ağrıları	Cluster, migren → Yüz ve diş ağrısı

DUS İpucu: Akut miyokard enfarktüsü sol mandibulaya yansıyan ağrı yapabilir! Diş ağrısı şikayeti ile gelen hastalarda kardiyak köken akılda tutulmalı, özellikle risk faktörü olan hastalarda.

DUS Sınavında Çıkabilecek Sorular

Löseminin tipik oral bulgusu nedir? → Gingival hiperplazi (özellikle AML-M4/M5)
Hunter glossiti hangi hastalıkta görülür? → Pernisiyöz anemi (B12 eksikliği)
Sjögren sendromunda hangi antikorlar pozitiftir? → SS-A (Ro) ve SS-B (La)
Tükürük taşı en sık hangi bezde görülür? → Submandibular bez (%80-90)
Trigeminal nöraljide ilk seçenek ilaç hangisidir? → Karbamazepin
Diyabet-periodontitis ilişkisi nasıldır? → Çift yönlü (biri diğerini kötüleştirir)
Burning mouth sendromu kimlerde sık görülür? → Postmenopozal kadınlar
Skleroderma'nın tipik oral bulgusu nedir? → Mikrostomi
Crohn hastalığının oral bulgusu nedir? → Kaldırım taşı görünümü, lineer ülserler
Malign lenf nodu özellikleri nelerdir? → Sert, ağrısız, fikse, >1cm

Oral Tanı ve Muayene

Bu Konuda