Ağız Hastalıkları ve Radyoloji Kritik 6-8 Soru
Oral Mukoza Hastalıkları
Ders Notları | Konu Anlatımı | Formüller
Oral lezyonlar, ülserler, vezikülobüllöz hastalıklar
Bu Konuda
Alt Konu 6
Tahmini Soru 6-8
Önem Kritik
Oral Mukoza Hastalıkları
Oral lezyonlar, ülserler, vezikülobüllöz hastalıklar
Giriş
Oral mukoza hastalıkları, ağız boşluğunu etkileyen çeşitli patolojileri kapsar. Rekürren aftöz stomatit, viral enfeksiyonlar, vezikülobüllöz hastalıklar ve premalign lezyonlar DUS sınavında en sık sorulan konulardandır. Doğru tanı ve ayırıcı tanı, tedavi başarısı için kritik öneme sahiptir.
Rekürren Aftöz Stomatit (RAS)
RAS Tipleri
| Tip | Boyut | Sayı | İyileşme | Skar |
|---|---|---|---|---|
| Minör (Mikulicz) | <5mm (genellikle 2-4mm) | 1-5 adet | 7-14 gün | Yok |
| Majör (Sutton) | >1cm (bazen 3cm) | 1-3 adet | Haftalar - aylar | Var |
| Herpetiform | 1-3mm (çok küçük) | 10-100+ adet | 7-10 gün | Yok |
DUS İpucu: RAS en sık nonkeratinize mukozada (bukkal, labial, dil ventral, ağız tabanı) görülür. Keratinize mukoza (sert damak, yapışık dişeti) herpetik enfeksiyonu düşündürür!
RAS Tedavisi
Topikal Tedavi
- Kortikosteroidler (triamsinolon, betametazon)
- Amlexanox %5 (Aphthasol)
- Klorheksidin gargara
- Anestezik jel (lidokain)
Sistemik Tedavi (Şiddetli)
- Kolşisin
- Dapson
- Pentoksifilin
- Talidomid (son çare)
Viral Enfeksiyonlar
Herpes Simpleks Virus (HSV)
| Özellik | Primer Herpetik Gingivostomatit | Rekürren Herpes Labialis |
|---|---|---|
| Etken | HSV-1 (ilk temas) | HSV-1 (reaktivasyon) |
| Yaş | 6 ay - 5 yaş (çocuklar) | Herhangi bir yaş |
| Lokalizasyon | Tüm oral mukoza + dişeti | Vermilyon sınırı (dudak) |
| Sistemik bulgular | Ateş, halsizlik, LAP | Minimal/yok |
| Lezyon | Yaygın veziküller → ülserler | Küme veziküller → krust |
| Prodrom | Yok | Yanma, karıncalanma (24-48 saat önce) |
HSV Tedavisi
- Asiklovir: 200mg 5x/gün 5-7 gün (primer için 400mg)
- Valasiklovir: 500mg 2x/gün 5 gün (daha iyi biyoyararlanım)
- Topikal: Asiklovir krem (prodrom döneminde başlanmalı)
- Destek: Analjezik, sıvı alımı, oral hijyen
Varicella Zoster Virus (VZV)
Suçiçeği (Primer)
- Yaygın veziküler döküntü
- Farklı evrelerde lezyonlar
- Oral lezyonlar nadir
Herpes Zoster (Reaktivasyon)
- Dermatomal dağılım
- Unilateral lezyonlar
- Orta hattı geçmez
- Şiddetli ağrı
- Postherpetik nöralji riski
Hand-Foot-Mouth Hastalığı
- Etken: Coxsackie A16, Enterovirus 71
- Yaş: <5 yaş çocuklar
- Klinik: Oral veziküller + el ve ayaklarda döküntü
- Tedavi: Semptomatik (kendi kendine iyileşir)
Vezikülobüllöz Hastalıklar
Pemfigus Vulgaris vs Pemfigoid Karşılaştırması
| Özellik | Pemfigus Vulgaris | Mukoz Membran Pemfigoid |
|---|---|---|
| Antikor hedefi | Desmoglein 3 (intraepitelyal) | BP180/BP230 (BMZ) |
| Ayrılma düzeyi | Suprabazal (akantoliz) | Subepitelyal |
| Bül | Gevşek, kolayca yırtılır | Gergin, daha dayanıklı |
| Nikolsky testi | Pozitif | Genellikle negatif |
| DIF paterni | Balık ağı (interselüler IgG) | Lineer BMZ |
| Prognoz | Tedavisiz fatal | Daha iyi, skar yapabilir |
| Tedavi | Yüksek doz steroid + immunsupresif | Topikal steroid ± dapson |
DUS İpucu: Pemfigus = akantoliz (Tzanck hücreleri görülür), suprabazal ayrılma, Nikolsky (+). Pemfigoid = subepitelyal ayrılma, Nikolsky genellikle (-). DIF ile kesin tanı konur!
Eritema Multiforme
Klinik Özellikler
- En sık tetikleyici: HSV enfeksiyonu (%70), ilaçlar
- Hedef lezyon: Deride konsantrik halkalar ("target lesion")
- Oral: Yaygın ülserler, hemorajik dudak krusları karakteristik
- Seyir: Akut başlangıç, 2-4 hafta sürer
- Stevens-Johnson: EM'nin şiddetli formu (>%10 vücut yüzeyi)
Beyaz Lezyonlar
Oral Lichen Planus
Klinik Tipler
| Tip | Görünüm | Semptom |
|---|---|---|
| Retiküler | Wickham çizgileri (beyaz ağ deseni) | Asemptomatik |
| Papüler | Küçük beyaz papüller | Asemptomatik |
| Plak | Düzensiz beyaz plaklar | Minimal |
| Atrofik | İnce, kırmızı, atrofik | Ağrılı |
| Eroziv | Ülserler, eritem | Çok ağrılı |
| Büllöz | Bül formasyonu | Ağrılı |
OLP Özellikleri
- En sık lokalizasyon: Bukkal mukoza (bilateral, simetrik)
- Histopatoloji: "Saw-tooth" rete çıkıntıları, bazal hücre dejenerasyonu, band-benzeri lenfositik infiltrat
- 6P: Purple, Polygonal, Pruritic, Planar, Papules (dermal)
- Malign transformasyon: %1-2 (özellikle eroziv tipte)
- Tedavi: Topikal steroid, kalsinörin inhibitörleri
Oral Kandida Enfeksiyonları
Psödomembranöz (Pamukçuk)
- Beyaz plaklar (kazınabilir)
- Altında eritematöz alan
- Bebek, yaşlı, immunsuprese
Eritematöz (Atrofik)
- Kırmızı, atrofik alanlar
- Protez stomatiti ile birlikte
- Yanma hissi
Kronik Hiperplastik
- Kazınamayan beyaz plaklar
- Kommisür bölgesi
- Malign transformasyon riski ↑
Angular Keilit
- Dudak köşelerinde çatlak
- Dikey okluzyon kaybı ile ilişkili
- Kandida + S. aureus
Premalign ve Malign Lezyonlar
Lökoplaki
Tanım ve Özellikler
- Tanım: Başka bir hastalığa atfedilemeyen, kazınamayan beyaz lezyon
- Risk faktörleri: Sigara, alkol, HPV, betel çiğneme
- Malign transformasyon: %3-5 (ortalama)
- Yüksek riskli lokalizasyonlar: Dil lateral kenarı, ağız tabanı
Klinik Tipler (Riskli → Düşük)
- Verrüköz lökoplaki: Papiller/verrüköz yüzey (%70+ transformasyon)
- Nodüler/benekli: Kırmızı + beyaz karışık (%40-50)
- Homojen: Düz, beyaz plak (%3-5)
Eritroplaki
En Yüksek Malign Potansiyel!
- Görünüm: Kırmızı, kadifemsi, düz veya hafif çökük plak
- Malign transformasyon: %50+ (çok yüksek!)
- Histopatoloji: Çoğunda displazi veya karsinoma in situ
- Yaklaşım: Mutlaka biyopsi + cerrahi eksizyon
DUS İpucu: Malign transformasyon riski: Eritroplaki > Verrüköz lökoplaki > Nodüler lökoplaki > Homojen lökoplaki. Eritroplaki görüldüğünde mutlaka biyopsi alınmalı!
Oral Skuamöz Hücreli Karsinom
Risk Faktörleri ve Klinik
Risk Faktörleri
- Sigara (en önemli)
- Alkol (sinerjik etki)
- HPV 16/18
- Betel quid
- UV maruziyeti (dudak)
En Sık Lokalizasyonlar
- Dil lateral kenarı (%40-50)
- Ağız tabanı
- Alt dudak (UV ilişkili)
- Yumuşak damak
Klinik Bulgular
- İyileşmeyen ülser (>3 hafta)
- Sert, kaldırılmış kenarlı lezyon
- İndüre taban
- Ağrı (ileri evrelerde)
- Servikal lenfadenopati
DUS Sınavında Çıkabilecek Sorular
- RAS en sık hangi mukozada görülür? → Nonkeratinize mukoza
- Majör RAS'ın özelliği nedir? → >1cm, skar bırakır, haftalarca sürer
- Nikolsky testi hangi hastalıkta pozitiftir? → Pemfigus vulgaris
- Pemfigus'ta antikor hedefi nedir? → Desmoglein 3
- Wickham çizgileri hangi hastalıkta görülür? → Oral lichen planus
- Oral kandidanın kazınabilen tipi hangisidir? → Psödomembranöz (pamukçuk)
- En yüksek malign potansiyelli oral lezyon hangisidir? → Eritroplaki
- Oral SCC en sık hangi bölgede görülür? → Dil lateral kenarı
- HSV reaktivasyonunun prodromu nedir? → Yanma, karıncalanma (24-48 saat önce)
- Eritema multiforme'nin en sık tetikleyicisi nedir? → HSV enfeksiyonu
💡 Önemli Noktalar
- ✓ RAS tipleri ve tedavisi
- ✓ Herpes simpleks enfeksiyonu
- ✓ Pemfigus vs pemfigoid
- ✓ Lökoplaki ve eritroplaki
Alt Konular
- Rekürren Aftöz Stomatit
- Viral Enfeksiyonlar
- Vezikülobüllöz Hastalıklar
- Beyaz Lezyonlar
- Pigmente Lezyonlar
- Premalign Lezyonlar