Sözcükte Anlam
Ders Notları | Konu Anlatımı | Formüller
Gerçek, yan, mecaz, terim anlam; sözcükler arası ilişkiler ve anlam olayları
📋 Alt Konular
💡 Önemli Noktalar
- ★ Gerçek anlam: Sözcüğün ilk akla gelen temel anlamıdır
- ★ Yan anlam: Temel anlama bağlı olarak kazanılan yeni anlamdır
- ★ Mecaz anlam: Benzetme veya ilgi yoluyla kazanılan anlamdır
- ★ Terim anlam: Belirli bir bilim dalına özgü anlamdır
- ★ DGS'de sözcükte anlam soruları oldukça sık çıkmaktadır
📖 Konu Anlatımı
Sözcükte Anlam Nedir?
Sözcükte anlam, bir sözcüğün cümle içindeki kullanımına göre kazandığı anlamı ifade eder. Sözcükler, kullanıldıkları bağlama göre farklı anlamlar kazanabilir. DGS sınavında sözcükte anlam konusu, Türkçe bölümünün en temel ve en çok soru gelen konularından biridir.
📌 DGS İpucu
Sözcükte anlam konusundan her yıl ortalama 5-7 soru çıkmaktadır. Özellikle mecaz anlam ve sözcükler arası anlam ilişkileri sorularına dikkat edilmelidir.
1. Gerçek (Temel) Anlam
Gerçek anlam, bir sözcüğün akla gelen ilk, en yaygın ve sözlükteki temel anlamıdır. Sözcüğün somut, herkes tarafından kabul edilen asıl anlamıdır.
📝 Örnekler
- Ağaç: "Bahçedeki ağaç çok büyümüş." → Bitki anlamında (gerçek anlam)
- Göz: "Gözlerin çok güzel." → Görme organı anlamında (gerçek anlam)
- Baş: "Başım çok ağrıyor." → Vücudun üst kısmı anlamında (gerçek anlam)
- El: "Ellerini yıka." → Uzuv anlamında (gerçek anlam)
2. Yan Anlam
Yan anlam, sözcüğün temel anlamıyla bağlantılı olarak, benzerlik veya yakınlık ilişkisiyle kazandığı yeni anlamdır. Gerçek anlamdan türemiş, somutluk özelliğini koruyan anlamdır.
📝 Örnekler
- Göz: "Masanın gözü bozulmuş." → Çekmece anlamında (yan anlam)
- Baş: "Sayfanın başına yaz." → Üst kısmı anlamında (yan anlam)
- Ağız: "Şişenin ağzı açık kalmış." → Açıklık anlamında (yan anlam)
- Dil: "Ayakkabının dili kopmuş." → Parça anlamında (yan anlam)
- Burun: "Geminin burnu hasarlı." → Ön kısmı anlamında (yan anlam)
⚠️ Önemli Fark
Yan anlam, gerçek anlamla şekil benzerliği veya işlev benzerliği taşır. Sözcük hâlâ somut bir nesneyi ifade eder. Mecaz anlamda ise sözcük soyut bir anlam kazanır.
3. Mecaz Anlam
Mecaz anlam, sözcüğün gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak, benzetme, kişileştirme veya ilgi kurma yoluyla kazandığı yeni, soyut anlamdır.
📝 Örnekler
- Ağız: "Çok ağır konuşuyorsun." → Kırıcı, sert anlamında (mecaz)
- Baş: "İşin başına geçti." → Yönetim, sorumluluk anlamında (mecaz)
- El: "Bu işe el attı." → Girişmek anlamında (mecaz)
- Göz: "Beni gözden çıkardılar." → Önem vermemek anlamında (mecaz)
- Ayak: "Kötü insanlarla ayak uyduruyor." → Uymak anlamında (mecaz)
- Yüz: "Bana yüz vermedi." → İlgi göstermemek anlamında (mecaz)
4. Terim Anlam
Terim anlam, bir sözcüğün belirli bir bilim, sanat veya meslek dalında kazandığı özel anlamdır. Terimler, o alanın uzmanları tarafından belirlenen ve o alanda özel bir kavramı ifade eden sözcüklerdir.
📝 Örnekler
| Sözcük | Alan | Terim Anlamı |
|---|---|---|
| Kök | Matematik | Bir sayının belirli dereceden kökü |
| Kök | Dil Bilgisi | Sözcüğün anlam taşıyan en küçük parçası |
| Çekim | Fizik | Kütleçekim kuvveti |
| Çekim | Dil Bilgisi | Sözcüklerin ek alarak biçim değiştirmesi |
| Açı | Geometri | İki doğrunun kesişmesiyle oluşan bölge |
| Yüklem | Dil Bilgisi | Cümlenin temel öğesi |
5. Sözcükler Arası Anlam İlişkileri
5.1. Eş Anlamlı (Anlamdaş) Sözcükler
Yazılışları farklı, anlamları aynı olan sözcüklerdir.
- okul – mektep
- kalem – yazgaç
- güzel – hoş
- yoksul – fakir
- görev – vazife
- kara – siyah
5.2. Zıt (Karşıt) Anlamlı Sözcükler
Anlamca birbirine karşıt olan sözcüklerdir.
- güzel – çirkin
- uzun – kısa
- sıcak – soğuk
- gelmek – gitmek
- gece – gündüz
- zengin – fakir
5.3. Sesteş (Eş Sesli) Sözcükler
Yazılışları ve okunuşları aynı, anlamları farklı sözcüklerdir.
- yüz: sayı / çehre / yüzmek eylemi
- kır: kırmak / saç rengi / tarla
- bağ: üzüm bahçesi / bağlamak eylemi
- yaz: mevsim / yazmak eylemi
- dolu: boş olmayan / hava olayı
5.4. Yakın Anlamlı Sözcükler
Anlamları birbirine yakın olmakla birlikte tam olarak aynı olmayan sözcüklerdir.
- korkmak – ürkmek – çekinmek
- kızmak – öfkelenmek – sinirlenmek
- sevmek – beğenmek – hoşlanmak
- bakmak – seyretmek – izlemek
6. Somut ve Soyut Anlam
Somut Anlam
Beş duyu organıyla algılanabilen, elle tutulup gözle görülebilen varlıkları karşılayan anlamdır.
Örnekler: masa, kalem, ağaç, su, taş
Soyut Anlam
Beş duyu organıyla algılanamayan, düşünce ve duygularla ilgili kavramları karşılayan anlamdır.
Örnekler: sevgi, korku, mutluluk, özlem, umut
7. Nicel ve Nitel Anlam
Nicel Anlam
Sayılabilen, ölçülebilen, azalıp çoğalabilen varlık ve kavramları ifade eder.
"İki kitap aldım." (sayı bildiriyor)
"Çok para harcadı." (miktar bildiriyor)
Nitel Anlam
Varlığın nasıl olduğunu, niteliğini, özelliğini bildiren anlamdır.
"Güzel bir ev aldı." (nasıllık bildiriyor)
"Zeki bir öğrenci." (özellik bildiriyor)
🎯 DGS Sınav Stratejisi
- Sözcüğün cümle içindeki kullanımına dikkat edin
- Gerçek/yan/mecaz anlam ayrımını iyi öğrenin
- Sözcükler arası ilişkilerde sesteş/eş anlamlı karışıklığına düşmeyin
- Terim anlamda hangi alana ait olduğunu belirleyin
- Somut/soyut ayrımında beş duyu kuralını uygulayın
Çözümlü Örnek Sorular
Soru 1:
"Masanın gözüne kitapları yerleştirdi."
Bu cümlede altı çizili sözcük hangi anlamda kullanılmıştır?
A) Gerçek anlam B) Yan anlam C) Mecaz anlam D) Terim anlam
Cevabı Gör
Cevap: B) Yan anlam
"Göz" sözcüğü burada çekmece anlamında kullanılmıştır. Görme organı olan göz ile masanın gözü arasında şekil benzerliği vardır. Sözcük hâlâ somut bir varlığı karşıladığı için yan anlamdadır.
Soru 2:
"Bu konuda artık gözden düştü."
Bu cümlede "göz" sözcüğü hangi anlamda kullanılmıştır?
A) Gerçek anlam B) Yan anlam C) Mecaz anlam D) Terim anlam
Cevabı Gör
Cevap: C) Mecaz anlam
"Gözden düşmek" deyimi, değerini kaybetmek, önemini yitirmek anlamında kullanılmaktadır. Göz sözcüğü burada görme organı anlamından tamamen uzaklaşmış, soyut bir anlam kazanmıştır.
Soru 3:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "kır" sözcüğü sesteş anlamda kullanılmamıştır?
A) Kırlarda piknik yaptık.
B) Elindeki dalı kır.
C) Saçları kır olmuş.
D) Kır atlar ovada koşuyordu.
Cevabı Gör
Cevap: D) Kır atlar ovada koşuyordu.
A'da kır: açık arazi, B'de kır: kırmak eylemi, C'de kır: beyaza çalan saç rengi - bunların hepsi sesteş.
D seçeneğinde ise "kır" sözcüğü C'deki gibi renk (gri-beyaz karışımı) anlamında kullanılmıştır, yani sesteş değil C ile aynı anlamdadır.
Anlam Bilgisi Konuları
Sözcükte Anlam Hakkında
Sözcükte Anlam, DGS sınavının Sözel bölümünde karşınıza çıkacak önemli konulardan biridir. Gerçek, yan, mecaz, terim anlam; sözcükler arası ilişkiler ve anlam olayları Bu konudan sınavda ortalama 5-7 soru gelmektedir.
Sözcükte Anlam konusunu tam olarak kavrayabilmek için toplam 9 alt başlığı (Gerçek Anlam, Yan Anlam, Mecaz Anlam ve diğerleri) detaylı şekilde çalışmanız gerekmektedir.
Bu konu kritik önem taşımaktadır ve DGS başarınız için mutlaka tam olarak kavranması gereken konular arasındadır.
ÖSYM formatina Uygun İçerik
Bu konu anlatımı, ÖSYM DGS sınav sistemine uygun olarak hazırlanmıştır. İçerikler güncel müfredat ve sınav formatina göre düzenlenmiştir.
❓ Sıkça Sorulan Sorular
Sözcükte Anlam konusu nedir?
Sözcükte Anlam, DGS Sözel bölümünün önemli konularından biridir. Gerçek, yan, mecaz, terim anlam; sözcükler arası ilişkiler ve anlam olayları Bu konudan sınavda ortalama 5-7 soru gelmektedir.
DGS'de Sözcükte Anlam konusundan kaç soru çıkar?
DGS sınavında Sözcükte Anlam konusundan genellikle 5-7 soru çıkmaktadır. Bu konu kritik öneme sahiptir.
Sözcükte Anlam konusunun alt başlıkları nelerdir?
Sözcükte Anlam konusunun 9 alt başlığı vardır: Gerçek Anlam, Yan Anlam, Mecaz Anlam, Terim Anlam, Eş Anlamlı Sözcükler, Zıt Anlamlı Sözcükler, Sesteş Sözcükler, Somut-Soyut Anlam, Nicel-Nitel Anlam.
DGS için Sözcükte Anlam konusunu nasıl çalışmalıyım?
Sözcükte Anlam konusunu etkili çalışmak için önce temel kavramları öğrenin, ardından bol soru çözün. Düzenli tekrar ve farklı soru tipleri ile pratik yapmanız DGS başarınızı artıracaktır.
Sözcükte Anlam Konusunda Zorlanıyor musun?
Birebir koçluk desteği ile Sözcükte Anlam konusunu tamamen kavra, DGS sorularını kolayca çöz. Uzman eğitmenlerimiz seninle birlikte çalışacak!
0531 333 98 33 • Ücretsiz ilk görüşme