Devletler Özel Hukuku (MÖHUK) Pillar Rehberi: Kanunlar İhtilafı + Yabancı Unsurlu (2026)

Devletler Özel Hukuku (MÖHUK), yabancı unsurlu hukuki ilişkilerin hangi devletin hukukuyla çözüleceğini belirler. 5718 sayılı MÖHUK (2007), 2675 sayılı eski MÖHUK'un yerini alarak modern bir kodifikasyon sundu. Yurt dışı hukuk mezunları için en doğal alan — çok ülke hukuku bilmeleri avantaj. STS Hukuk'ta 5 soru ağırlık ama uygulama pratiğinde büyük öneme sahip.

MÖHUK Nedir?

Yabancı unsur içeren (ör. yabancı uyruklu taraf + yabancı ülkede yapılan sözleşme + yabancı ülkede doğan olay) hukuki ilişkiler için:

• Hangi ülkenin hukuku uygulanacak? (Kanunlar ihtilafı)
• Hangi ülkenin mahkemesi yetkili? (Yetki kuralları)
• Yabancı mahkeme kararları Türkiye'de tanınır mı? (Tanıma ve tenfiz)

MÖHUK Sistematiği

1. Genel Hükümler (m. 1-8) — Kanunlar ihtilafı temel kuralları
2. Ehliyet + Hısımlık (m. 9-24) — Kişisel + aile hukuku
3. Eşya Hukuku (m. 21-22)
4. Borç İlişkileri (m. 24-39) — Sözleşmeler, haksız fiil
5. Miras (m. 20)
6. Milletlerarası Usul Hukuku (m. 40-59) — Yetki + tanıma + tenfiz

1. Genel İlkeler

Bağlanma Noktaları (Connection Points)

MÖHUK'un temel mantığı: Her hukuki ilişki için bir "bağlanma noktası" belirlenir ve o noktanın hukukuna başvurulur:

• Tabiiyet (Vatandaşlık) — kişisel statü (ehliyet, evlenme, miras)
• İkametgâh / Mutad Mesken — bazı davalarda (evlilik birliği)
• Malın Bulunduğu Yer — eşya hukuku
• Sözleşmenin Yapıldığı Yer / Hukuk Seçimi — borç ilişkileri
• Haksız Fiilin Yapıldığı Yer — haksız fiil

Kamu Düzeni İstisnası (m. 5)

• Yabancı hukuk Türk kamu düzenine aykırıysa uygulanmaz
• Örnek: çok eşliliğe izin veren hukuk, köleliği tanıyan hukuk

Atıf (Renvoi)

• Yabancı hukuk kendi kanunlar ihtilafı kurallarıyla başka hukuka yollarsa
• MÖHUK'ta genellikle kabul edilmez (doğrudan maddi hüküm uygulanır)

2. Kişisel Statü

Ehliyet (m. 9-11)

• Kişinin milli hukuku uygulanır (vatandaşlığı)
• Çifte vatandaşlık durumunda etkili vatandaşlık
• Vatansız için ikametgâh hukuku

Evlenme + Boşanma (m. 12-14)

• Evlenme şartları: Her eşin milli hukuku
• Evlenme şekli: Yapıldığı yer hukuku
• Boşanma: Ortak milli hukuk; yoksa ortak mutad mesken; yoksa Türk hukuku (merdivenli bağlanma)

Evlat Edinme + Velayet (m. 18-19)

• Evlat edinme: tarafların milli hukukuna bakılır
• Velayet: çocuğun mutad meskeni hukuku

Miras (m. 20)

• Taşınır mallar: Ölen kişinin milli hukuku
• Taşınmaz mallar: Malın bulunduğu yer hukuku
• Hukuk seçimi sınırlı (taşınmaz için her zaman bulunduğu yer hukuku)

3. Eşya Hukuku (m. 21-22)

• Taşınır + taşınmaz: Malın bulunduğu yer hukuku (lex rei sitae)
• Türk tapu siciline kayıtlı taşınmazlar: Türk hukuku

4. Borç İlişkileri

Sözleşmeler (m. 24)

• Hukuk seçimi serbestisi — taraflar hangi ülkenin hukukunu seçerlerse (sınırlı istisnalar)
• Hukuk seçimi yoksa: en sıkı bağlantılı hukuk (karakteristik edim yerine göre)
• CISG (Viyana Satım Sözleşmesi) Türkiye 2011'den beri taraf — uluslararası ticari satımlarda uygulanır

Haksız Fiil (m. 34)

• Haksız fiilin yapıldığı yer hukuku
• Tarafların ortak mutad meskeni daha sıkı bağlantıysa o hukuk

Sebepsiz Zenginleşme (m. 39)

• Hukuki ilişkinin tabi olduğu hukuk

5. Milletlerarası Yetki

Türk Mahkemelerinin Yetkisi (m. 40-46)

• Yabancı davalıya karşı Türkiye'de dava — kanuni yetki kuralları
• Sözleşmede yetki kayıtları (ne zaman geçerli?)
• Münhasır yetki (exclusive jurisdiction) alanları

Kesin Yetkisizlik

• Türkiye'de taşınmazla ilgili — Türk mahkemesi münhasır yetkili
• Türk tapu siciline kayıtlı işlemler

6. Yabancı Mahkeme Kararlarının Tanınması + Tenfizi (m. 50-59)

Tanıma

• Yabancı mahkeme kararının Türkiye'de hukuki etkisi
• Örn: yabancı boşanma kararının Türkiye'de tanınması

Tenfiz

• Yabancı kararın icra gücü kazanması
• Ticari + tazminat + nafaka kararları

Şartlar (m. 54)

1. Karşılıklılık — karşı devletin Türk kararlarını tanıması
2. Kesinleşmiş karar
3. Münhasır yetki ihlali yok — Türk mahkemelerinin kesin yetkili olmaması
4. Kamu düzeni — Türk kamu düzenine aykırılık yok
5. Savunma hakkı — davalıya adil savunma imkânı verilmiş

Başvuru

• Aile mahkemesi (boşanma, velayet) veya asliye hukuk mahkemesi
• Dilekçe + orijinal karar + apostil + yeminli tercüme

Pratik Uygulama Alanları

Yabancı Boşanma Kararının Tanınması

• Gurbetçi Türkler — Almanya'daki boşanmayı Türkiye'de tanıtma
• Aile mahkemesinde tanıma davası
• Apostil + yeminli tercüme + Türk mahkemesi kararı

Yabancı Miras Davası

• Yurt dışında vefat eden Türk vatandaşı
• Taşınır mallar için vatandaşlık hukuku, taşınmaz için bulunduğu yer hukuku

Uluslararası Ticari Tahkim

• ICC, LCIA, ICSID kararlarının Türkiye'de tenfizi
• New York Sözleşmesi (1958) çerçevesinde
• Türkiye bu sözleşmenin tarafıdır

Yurt Dışı Mezun İçin Doğal Alan

Yurt dışı hukuk mezunu için MÖHUK en doğal ve avantajlı alandır:

• Çok ülke hukuku bilgisi avantaj
• Yabancı dil yabancı kararları + dokümanları okuyabilme
• Karşılaştırmalı hukuk perspektifi — MÖHUK'un temeli
• Kültürel köprü — yabancı müvekkillerle iletişim
• AB Hukuku + Uluslararası Antlaşmalar bilgisi

Kariyer Fırsatları

• Uluslararası hukuk firmaları
• Gurbetçi Türklerin aile + miras davaları (yoğun pazar)
• Uluslararası ticari tahkim avukatlığı
• Akademik kariyer (MÖHUK uzmanı az)

Önerilen Kaynaklar

• Aysel Çelikel / B. Bahadır Erdem — Milletlerarası Özel Hukuk
• Nuray Ekşi — Türk Mahkemelerinin Milletlerarası Yetkisi
• Cemal Şanlı / Emre Esen / İnci Ataman-Figanmeşe — Milletlerarası Özel Hukuk
• mevzuat.gov.tr — MÖHUK 5718 güncel metin

İlgili yazılar: Medeni Hukuk Pillar | Uluslararası Hukuk Yolu