Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık: KPSS Eğitim Bilimleri Çıkmış Sorular Rehberi

Son Güncelleme: 26 Nisan 2026 | KPSS Eğitim Bilimleri Rehberlik bölümü ÖSYM çıkmış soru analizleri ve MEB Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Yönetmeliği esas alınarak hazırlanmıştır.

İlgili İçerikler: KPSS Rehberi | KPSS Koçluk | KPSS Çıkmış Sorular | Gelişim Psikolojisi

Rehberlik Nedir?

Rehberlik, bireyin kendini tanıması, çevresindeki olanakları fark etmesi ve doğru kararlar alarak kendisini gerçekleştirmesi için verilen profesyonel yardım sürecidir. Bu süreç:

Sistemli ve profesyonel bir yardımdır
Bireyi merkeze alır
Karar verme gücünü bireye bırakır (rehberlik öğüt vermez)
Önleyici (proaktif) niteliktedir
Tüm öğrencilere ulaşmayı amaçlar

Psikolojik Danışmanlık ise bireyin yaşadığı uyum, karar verme ya da gelişimsel sorunlarını profesyonel bir psikolojik danışmanla birebir çalışarak çözmesidir. Rehberlik tüm öğrencilere yöneliktir; psikolojik danışmanlık daha derin ve bireyseldir.

KPSS Eğitim Bilimleri'nde Rehberlik bölümü 8-10 soru ile gelir.

Rehberliğin Temel İlkeleri

İlke	Açıklama
Bireye Saygı	Birey kendine özgü, değerli ve saygıdeğer kabul edilir. Yargılanmaz.
Bireysellik	Her birey eşsizdir; standart çözüm yoktur. İhtiyaca göre özelleştirilir.
Gönüllülük	Birey hizmete kendi isteğiyle başvurmalı; zorlama yapılmaz.
Gizlilik	Görüşme içeriği üçüncü kişilerle paylaşılmaz; etik kuralın temelidir.
Süreklilik	Hizmet tek seferlik değil; süreklilik içinde sürdürülür.
Bilimsellik	Geçerli ve güvenilir kuramsal-uygulama temeli olmalıdır.
Karar Bireye Aittir	Rehber öğüt vermez, karar bireyindir; danışman yalnızca aydınlatır.
Tüm Bireylere Yönelik	Sadece sorunlu öğrenciler için değildir; herkes hizmetten yararlanabilir.
İşbirliği	Aile, öğretmen, idare ve diğer paydaşlarla birlikte yürütülür.
Eğitim-Öğretimin Ayrılmaz Parçası	Okulda eğitsel sürecin tamamlayıcı boyutudur.

Rehberliğin Türleri (3 Temel Tür)

1. Eğitsel Rehberlik

Öğrencilerin okul yaşamına uyum sağlama, etkili öğrenme yöntemleri geliştirme, başarısızlık nedenlerini analiz etme ve akademik başarıyı yükseltme süreçlerine yönelik rehberliktir.

Verimli ders çalışma teknikleri
Sınav kaygısı ile başa çıkma
Okuma alışkanlığı kazandırma
Üst öğretim kurumlarına yönlendirme
Hazırbulunuşluk değerlendirmesi

2. Mesleki Rehberlik

Bireylerin yetenek, ilgi ve değerlerini tanıyarak uygun meslek seçimi ve kariyer planlaması yapmalarına yardımcı olan rehberliktir.

Meslek bilgisi sağlama
İlgi ve yetenek envanterleri uygulama
Kariyer karar verme süreçleri
Üst öğretim kurumu/iş hayatına geçiş

3. Kişisel-Sosyal Rehberlik

Bireyin duygusal, sosyal, ailevi ve kişilerarası sorunlarına yönelik rehberlik hizmetidir. Kendini tanıma, etkili iletişim, çatışma çözme, stres yönetimi gibi konuları kapsar.

Akran ilişkileri
Aile içi iletişim
Öz-saygı geliştirme
Kriz dönemlerinde destek (kayıp, boşanma, taşınma)

Rehberlik Hizmetleri (Hizmet Alanları)

Hizmet	Açıklama
Psikolojik Danışma	Bireysel/grup yardım. Profesyonel danışmanın bireyle yüz yüze çalışmasıdır. Rehberliğin ÖZ HİZMETİDİR.
Bireyi Tanıma	Test ve test dışı tekniklerle bireyin yetenek, ilgi, değer, kişilik özelliklerini belirleme.
Bilgi Toplama ve Yayma	Eğitim, meslek ve kişisel-sosyal alanlarda gerekli bilgiyi toplama ve bireye sunma.
Yöneltme ve Yerleştirme	Bireyi uygun bir programa, kuruma veya işe yerleştirme.
Oryantasyon (Alıştırma-Uyum)	Yeni bir ortama (okul, sınıf) gelen bireyin uyumunu kolaylaştırma.
İzleme ve Değerlendirme	Verilen hizmet sonrası bireyin durumunu takip etme.
Müşavirlik (Konsültasyon)	Öğretmen, idareci ve aileye uzman olarak bilgi/destek verme. Birey değil, üçüncü kişiyle çalışma.
Çevre ve Aile İlişkileri	Aileyi sürece dahil etme, aile eğitim seminerleri.
Sevk (Yönlendirme)	Okul rehberinin yetkisini aşan durumlarda RAM, hastane, üniversite klinikleri vb. yere yönlendirme.
Araştırma ve Değerlendirme	Sürecin etkililiğini ölçme, ihtiyaç analizi yapma.

Bireyi Tanıma Teknikleri

Test Teknikleri

Zekâ Testleri — Stanford-Binet, WISC-R, WAIS-R
Yetenek Testleri — özel yeteneklerin (sayısal, sözel, mekanik) ölçümü
İlgi Envanterleri — Kuder, Strong, Holland Mesleki İlgi Envanteri
Kişilik Testleri — MMPI, 16PF, Hacettepe Kişilik Envanteri
Tutum Ölçekleri — Likert tipi tutum ölçümleri
Başarı Testleri — standart başarı ölçümleri

Test Dışı Teknikler

Teknik	Açıklama
Gözlem	Bireyin doğal ortamda davranışlarını izleme. Sistematik veya doğal olabilir.
Görüşme	Yapılandırılmış / yarı yapılandırılmış / yapılandırılmamış olabilir.
Anekdot Kayıt	Kısa, dikkat çekici davranışların yorum yapılmadan kayıt edilmesi.
Vaka İncelemesi (Olay Tarihi)	Bir öğrencinin geçmişten bugüne tüm bilgilerinin sistematik incelenmesi.
Otobiyografi	Bireyin kendi yaşam öyküsünü yazılı anlatımı.
Sosyometri	Grup içi ilişkilerin haritasını çıkarma. Sosyogram ile gösterilir.
Kimdir Bu Tekniği	Sınıfa belirli özellikleri taşıyan kişiyi seçtirme (örn. "En çalışkan kim?").
Kime Göre Ben Neyim	Bireye, başkalarının onu nasıl gördüğünü düşündüğünü sorma.
Problem Tarama Listesi	Olası problem alanlarını listeleyerek bireye işaretletme.
Derecelendirme Ölçeği	Davranışların belirli bir ölçek üzerinde değerlendirilmesi.
Drama / Rol Oynama	Bireyin belirli rolleri canlandırarak duygu/düşüncelerini ifade etmesi.

Mesleki Rehberlik Kuramları

1. Frank Parsons (1909) — Mesleki Rehberliğin Babası

Boston'da Mesleki Bürosu'nu kurdu (1908). Üç adım önerdi:

Bireyin kendini tanıması (yetenek, ilgi)
Mesleki bilgi edinme
İkisi arasında akıllıca eşleştirme

"Doğru insan, doğru iş" sloganı ona aittir.

2. Ginzberg ve Arkadaşları (1951) — Gelişimsel Yaklaşımın Öncüsü

Mesleki seçimi geri dönüşü olmayan, gelişimsel ve uzlaşmacı bir süreç olarak tanımlar.

Hayali (Fantezi) Dönem (6-11 yaş) — itfaiyeci, doktor olmak gibi
Geçici (Deneme) Dönem (11-17 yaş) — ilgi, yetenek, değer aşamaları
Gerçekçi Dönem (17 yaş ve sonrası) — keşif, billurlaşma, belirleme

3. Donald Super (1953) — Yaşam Boyu Gelişimsel Yaklaşım

Mesleki gelişimin yaşam boyu sürdüğünü, bireyin benlik kavramının merkezde olduğunu savunur.

Dönem	Yaş	Özellik
Büyüme	0-14	Benlik kavramının oluşumu
Araştırma (Keşif)	15-24	Seçenek araştırma, deneme, geçici tercih
Yerleşme (Kurulma)	25-44	Kariyer kurulması, ilerleme
Sürdürme (Koruma)	45-64	Mevcut konumu koruma, yenileme
Çekilme	65+	Emeklilik, geri çekilme

4. John Holland (1959) — Tipoloji (RIASEC) Yaklaşımı

Holland, hem bireyin kişiliğinin hem de iş çevrelerinin altı tipe ayrılabileceğini savunur. Birey kişilik tipiyle uyumlu çevrede daha başarılı ve mutlu olur.

Tip	İngilizce	Özellik	Meslek Örneği
R	Realistic (Gerçekçi)	El becerisi, alet kullanma	Mühendis, teknisyen, çiftçi
I	Investigative (Araştırmacı)	Analitik, gözlemci	Bilim insanı, doktor, araştırmacı
A	Artistic (Sanatsal)	Yaratıcı, ifade güçlü	Ressam, müzisyen, yazar
S	Social (Sosyal)	Yardımsever, iletişim güçlü	Öğretmen, sosyal hizmet uzmanı, hemşire
E	Enterprising (Girişimci)	Lider, ikna edici	Yönetici, satış temsilcisi, avukat
C	Conventional (Geleneksel)	Düzenli, sistemli	Muhasebeci, sekreter, bankacı

5. Anne Roe (1956) — Kişilik Kuramı

Roe, mesleki seçimde çocukluk yaşantılarının ve aile tutumlarının rolüne dikkat çeker. Aile tutumlarını üç gruba ayırır:

Soğuk-reddedici ailede yetişen çocuk → "insandan uzak" mesleklere yönelir
Sıcak-koruyucu ailede yetişen çocuk → "insanla ilgilenen" mesleklere yönelir
Aşırı talepkar ailede yetişen çocuk → karışık eğilimler gösterir

6. John Krumboltz (1976) — Sosyal Öğrenme Yaklaşımı

Bandura'nın sosyal öğrenme kuramını mesleki gelişime uygular. Mesleki kararı 4 faktör belirler: kalıtım, çevre, öğrenme yaşantıları, görev yaklaşma becerileri.

Psikolojik Danışma Yaklaşımları

Yaklaşım	Kuramcı	Temel Anlayış
Psikoanalitik	Freud	Bilinçaltı çatışmalar, çocukluk yaşantıları, savunma mekanizmaları
Bireysel Psikoloji	Adler	Yaşam stili, üstünlük çabası, sosyal ilgi
Birey Merkezli (Hümanistik)	Carl Rogers	Koşulsuz olumlu kabul, empati, uyum (3 koşul)
Davranışçı	Wolpe, Skinner	Sistematik duyarsızlaştırma, koşullanma teknikleri
Bilişsel	Aaron Beck	Otomatik düşünceler, bilişsel çarpıtmalar
Akılcı-Duygusal Davranış (REBT)	Albert Ellis	A-B-C modeli, akıldışı inançlar
Gerçeklik Terapisi	William Glasser	Sorumluluk, WDEP modeli, ihtiyaçlar
Geştalt	Fritz Perls	Şimdi ve burada, bütünlük, farkındalık

Hizmetin Sunulduğu Yere Göre Rehberlik

Eğitim/Okul Rehberliği — okul psikolojik danışmanlık servisi
Endüstride Rehberlik — kurumsal İK, kariyer geliştirme
Sosyal Yardım Kurumlarında Rehberlik — RAM, SHGM
Aile Rehberliği — aile danışma merkezleri

Türkiye'de Rehberlik Tarihçesi

1950'ler — Test ve rehberlik bürolarının ilk denemeleri
1955 — Ankara Üniversitesi'nde ilk rehberlik dersleri
1965 — 1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanunu'nda rehberlik vurgusu
1970'ler — Üniversitelerde Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik bölümleri
2001 — MEB Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Yönetmeliği
2017 — Yönetmelik güncellemesi (rehber öğretmenden psikolojik danışman terimine geçiş)
2024 — Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nde rehberlik daha entegre yaklaşım

8 Çıkmış Soru Örneği ve Çözümleri

Soru 1 (Tip: Rehberlik İlkesi)

"Bir psikolojik danışman, görüşme bilgilerini öğrencinin sınıf öğretmeniyle paylaşmamıştır. Bu davranış, rehberliğin hangi temel ilkesine uygun olduğunu gösterir?"

Doğru cevap: Gizlilik İlkesi
Açıklama: Rehberliğin etik temelini oluşturan ilke, görüşme içeriğinin üçüncü kişilerle paylaşılmamasıdır. Sadece bireyin kendisini veya çevresini risk altına alan durumlar (intihar, istismar) istisna olabilir.

Soru 2 (Tip: Hizmet Türü Eşleştirme)

"Bir psikolojik danışman, otizm spektrum bozukluğu tanılı bir öğrenci için sınıf öğretmeniyle özel görüşme yaparak ona stratejiler önermiştir. Bu hangi hizmettir?"

Doğru cevap: Müşavirlik (Konsültasyon)
Açıklama: Müşavirlik, danışmanın birey değil, bireyle ilgilenen üçüncü kişiyle (öğretmen, aile, idare) çalışmasıdır. Burada doğrudan öğrenciyle değil, öğretmenle yapılan profesyonel bilgilendirmedir.

Soru 3 (Tip: Holland — RIASEC)

"Bir öğrenci, alet kullanmayı, mekanik problemleri çözmeyi ve fiziksel aktiviteleri çok seviyor. Holland'ın tipolojisine göre hangi tipe en yakındır?"

Doğru cevap: Realistic (Gerçekçi) Tip
Açıklama: Realistic tip somut görevleri, alet kullanmayı ve fiziksel etkinlikleri seven, mühendislik-teknik mesleklere uyum sağlayan kişilik tipidir.

Soru 4 (Tip: Super — Mesleki Gelişim Dönemi)

"Yeni mezun olmuş, çeşitli stajları deneyen, hala kendine uygun mesleği arayan 22 yaşındaki bir birey, Super'in mesleki gelişim kuramında hangi dönemdedir?"

Doğru cevap: Araştırma (Keşif) Dönemi
Açıklama: Super'in modelinde 15-24 yaş "araştırma" dönemidir; birey çeşitli seçenekleri keşfederek geçici tercihlerde bulunur, denemeler yapar.

Soru 5 (Tip: Test Dışı Teknik)

"Sınıf öğretmeni, sınıfındaki sosyal ilişki örüntüsünü çıkarmak için her öğrenciye 'birlikte oturmak istediğin üç arkadaşının adını yazınız' demiştir. Bu teknik hangisidir?"

Doğru cevap: Sosyometri
Açıklama: Sosyometri, grup içi tercih ve reddetme örüntüsünün haritalanması tekniğidir. Sosyogram ile gösterilir, lider/izole/ikili ilişkileri tespit eder.

Soru 6 (Tip: Rehberlik Türü)

"Bir öğretmen, 9. sınıf öğrencileri için verimli ders çalışma teknikleri semineri düzenlemiştir. Bu hangi rehberlik türüne girer?"

Doğru cevap: Eğitsel Rehberlik
Açıklama: Verimli ders çalışma, akademik başarı, sınav kaygısı, hazırbulunuşluk eğitsel rehberliğin kapsamındadır.

Soru 7 (Tip: Psikolojik Danışma Yaklaşımı)

"Bir danışman, danışanına sürekli yargılayıcı bir tavırla yaklaşmamış, koşulsuz olumlu kabul ve empatik anlayış göstermiştir. Bu hangi yaklaşıma uygundur?"

Doğru cevap: Birey Merkezli (Rogers)
Açıklama: Carl Rogers'ın hümanistik yaklaşımının üç temel koşulu vardır: koşulsuz olumlu kabul, empati ve uyum (saydamlık).

Soru 8 (Tip: Mesleki Rehberlik Tarihi)

"Mesleki rehberliğin babası kabul edilen, 'doğru insan, doğru iş' yaklaşımını geliştiren psikolog kimdir?"

Doğru cevap: Frank Parsons
Açıklama: Frank Parsons 1908'de Boston'da Mesleki Bürosu'nu kurdu ve mesleki rehberliğin kurucusu kabul edilir. Bireyi tanıma + meslek bilgisi + ikisinin akıllıca eşleştirilmesi şeklindeki üç adımlı modeli ile bilinir.

Çalışma Stratejisi (60 Günlük Plan)

Hafta	Konu	Hedef
1	Tanım, ilkeler, türler	Konu anlatımı + 60 soru
2	10 hizmet alanı + müşavirlik	50 soru
3	Bireyi tanıma — test/test dışı	60 soru
4-5	Mesleki rehberlik kuramcıları (Parsons, Ginzberg, Super, Holland, Roe)	80 soru
6	8 psikolojik danışma yaklaşımı	50 soru
7-8	Çıkmış sorular taraması + denemeler	Haftalık deneme

Sıkça Yapılan Hatalar

Rehberlik = öğüt vermek sanmak — Rehberlik öğüt vermez; karar bireye aittir.
Müşavirlikle psikolojik danışmayı karıştırmak — Müşavirlikte üçüncü kişi (öğretmen, aile) ile çalışılır; danışmada birey ile.
Holland tiplerini karıştırmak — RIASEC sırasını ve her tipin meslek karşılığını ezberleyin.
Super ile Ginzberg dönemlerini karıştırmak — Ginzberg 3 dönem (fantezi-deneme-gerçekçi); Super 5 dönem (büyüme-keşif-yerleşme-koruma-çekilme).
Sosyometri ile sosyogram aynı şey sanmak — Sosyometri tekniktir, sosyogram onun grafiksel gösterimidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Rehberlik bölümünden kaç soru çıkar?

KPSS Eğitim Bilimleri'nde Rehberlik ve Özel Eğitim birlikte 10 soru ile gelir; bunun 8-10 tanesi rehberlik bölümünden olabilir.

Rehberlik ile psikolojik danışma arasındaki fark nedir?

Rehberlik tüm öğrencilere yönelik, önleyici ve geniş kapsamlıdır. Psikolojik danışma daha derin, bireysel ve sorun odaklıdır. Psikolojik danışma rehberliğin öz hizmetidir.

Mesleki rehberliğin babası kimdir?

Frank Parsons (1908). Boston'da Mesleki Bürosu'nu kurdu, "doğru insan doğru iş" yaklaşımını geliştirdi.

RIASEC ne demek?

John Holland'ın altı kişilik-meslek tipinin baş harfleridir: Realistic, Investigative, Artistic, Social, Enterprising, Conventional. Türkçesi: Gerçekçi, Araştırmacı, Sanatsal, Sosyal, Girişimci, Geleneksel.

Müşavirlik ile danışmanlık aynı mıdır?

Hayır. Müşavirlikte (konsültasyon) profesyonel danışman, başka biriyle (öğretmen, aile, idare) bireyin yararı için görüşür. Danışmanlıkta doğrudan birey ile çalışılır.

Gizlilik ilkesinin istisnası var mı?

Evet. Bireyin kendisini veya başkasını ciddi şekilde tehlikeye atması (intihar düşüncesi, istismar bildirimi) durumunda gizlilik etik ve yasal olarak kırılabilir.

Birey merkezli yaklaşımın 3 koşulu nedir?

Carl Rogers'a göre: koşulsuz olumlu kabul, empatik anlayış, uyum (saydamlık). Bu üç koşul olmadan terapi etkili olmaz.

Sosyometri nasıl uygulanır?

Öğrencilere belirli kriterler verilir ("birlikte oturmak istediğin", "grup çalışması yapmak istediğin"), öğrenciler 1-3 isim yazar. Sonuçlar sosyogramla görselleştirilir; lider, izole, popüler tipler tespit edilir.

RAM nedir?

Rehberlik ve Araştırma Merkezi. MEB'e bağlı, illerde özel eğitim, rehberlik tarama, mesleki rehberlik destek hizmeti veren kurumdur. Okullardan gelen öğrenciler için sevk merkezidir.

Anekdot kayıt nedir?

Bireyin günlük yaşamda dikkat çeken bir davranışının, yorum yapılmadan, gözlendiği gibi yazılı olarak kaydedilmesidir. Sadece olgulara yer verilir, yorum sonra ayrı bölümde belirtilir.

Süper'in kuramında benlik kavramı neden önemli?

Super'e göre meslek seçimi bireyin benlik kavramını gerçekleştirmenin bir yoludur. Birey kendini nasıl algılıyorsa onunla uyumlu meslek arar; benlik gelişimine paralel meslek tercihleri değişir.

Türkiye'de rehberlik ne zaman zorunlu hale geldi?

1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanunu (1973) rehberliği eğitim sisteminin ayrılmaz parçası olarak tanımlar. 2001 ve 2017 Yönetmelikleri kurumsal yapıyı detaylandırır. Resmi metinler için mevzuat.gov.tr incelenebilir.

Hazırlık Desteği

Strateji Notu: Rehberlik bölümü ezbere dayalı görünür; ancak özünde "kavram-örnek eşleştirme" yapan bir bölümdür. Her hizmet alanı, her teknik ve her kuramcıyı bir somut sınıf örneğiyle ezberleyin. ÖSYM bu bölümü genelde "vakaya bakıp doğru kavramı bulma" tarzında sorar — saf tanım sorusu nadirdir.