Son Güncelleme: 13 Mayıs 2026 | Kuramlar: Piaget, Erikson, Bowlby, Vygotsky | Kaynaklar: APA, TPD, WHO, AAP
📋 Hızlı Bakış
- Konu: Çocuk psikolojisi — 0-12 yaş
- Kuramsal Temel: Piaget bilişsel, Erikson psikososyal, Bowlby bağlanma
- Hedef Kitle: Veli + pedagog + öğretmen
- İlgili: Ergen Psikolojisi (13-18)
Yaş Bazlı Gelişim — 4 Dönem
🍼 0-3 Yaş (Bebek + Erken Çocukluk)
Piaget: Duyumotor dönem. Dünyayı duyularla keşfeder.
Erikson: Güven vs güvensizlik (0-1) → Özerklik vs utanç (1-3)
Bowlby: Bağlanma yıllar — güvenli bağlanma için tutarlı bakım kritik
- 0-6 ay: Anne-baba sesi tanıma, ilk gülümseme
- 6-12 ay: Yabancı kaygısı, oturma, emekleme
- 1-2 yaş: İlk kelimeler, yürüme, "hayır" kullanımı
- 2-3 yaş: Tuvalet eğitimi, kelime patlaması, paralel oyun
Yaygın Sorunlar: Bağlanma sorunları, uyku düzensizliği, dil gecikmesi, otizm spektrum belirtileri (gözle değerlendirilmesi).
👧 3-6 Yaş (Okul Öncesi)
Piaget: İşlem öncesi — sembolik düşünce, hayal gücü patlaması, ben-merkezli
Erikson: Girişkenlik vs suçluluk — keşif vs sınır arayışı
- Sembolik oyun (oyuncak bebekle "rol oyna")
- Akran ilişkileri başlangıcı
- Empati ilk tomurcuklar
- Anlatı (story) becerisi
- Cinsel kimlik farkındalığı
Yaygın Sorunlar: Akran çatışması, "ben yaparım" inatlaşma, yatak ıslatma (5+ yaşa kadar normal), korkular (karanlık, hayvan), saldırgan davranış.
🎒 6-9 Yaş (İlkokul 1-3)
Piaget: Somut işlemler — mantıksal düşünme başlar, korunum kavrar
Erikson: Çalışkanlık vs aşağılık — öğrenme + üretkenlik dönemi
- Okula uyum (1. sınıf en kritik)
- Okuma-yazma + matematik temeli
- Arkadaş grupları + akran kabul ihtiyacı
- Kurallar + adalet duygusu
- Öz-değer akademik başarıya bağlı
Yaygın Sorunlar: Okul kaygısı/fobisi, akran zorbalığı, DEHB belirtileri belirginleşir, öğrenme güçlüğü (disleksi) ortaya çıkar, ayrılma kaygısı uzayan.
🧒 9-12 Yaş (İlkokul 4 + Ortaokul Başlangıcı)
Piaget: Somut işlemler ileri — soyutlama başlangıcı
Erikson: Çalışkanlık devam, kimlik araştırma erken işaretleri
- Akran ilişkileri MERKEZE GEÇER
- Sosyal medya + akıllı telefon ilk teması (kritik)
- Beden imajı erken farkındalık
- Erken ergenlik fiziksel değişim başlangıcı (özellikle kızlarda)
- Akademik baskı artışı (LGS yolculuğu)
Yaygın Sorunlar: Akran baskısı, sosyal medya etkileri, beden imajı kaygısı, akademik kaygı (LGS), erken ergenlik uyumu, sınır koyma çatışmaları.
Sık Karşılaşılan Çocukluk Sorunları
- Ayrılma Kaygısı: Anaokulu / okul ilk gün — 6 yaşa kadar normal
- Korkular: Karanlık, hayvan, hayali yaratık (yaş uygun, geçici)
- Akran zorbalığı: Hem mağdur hem fail için lisanslı destek
- DEHB: Detaylı rehber: DEHB
- Öğrenme güçlüğü: Disleksi, diskalkuli — erken müdahale önemli
- Otizm spektrum: Erken tanı + müdahale belirleyici
- Bağlanma sorunları: Boşanma, kayıp, travmatik olay
- Davranış bozuklukları: Saldırganlık, kural ihlali, opposisyonel
Aile İçin 8 Genel İlke
- Güvenli bağlanma: Tutarlı, sıcak, duyarlı bakım (0-2 yaş kritik)
- Yaş uygun beklenti: 3 yaşında saatlerce oturmayı bekleme
- Tutarlı sınır + sıcaklık: Demokratik tutum (Baumrind 4 tipi)
- Aktif dinleme: Çocuğun duygusunu kabul
- Model olma: Çocuk söyleneni değil yapılanı taklit eder
- Ekran sınırı: AAP önerisi — 2 yaş altı yok, 2-5 yaş günde 1 saat üst
- Oyun zamanı: Günde 1+ saat yetişkinle aktif oyun
- Profesyonel destek: Endişeniz 2+ haftadır sürerse uzman
Ne Zaman Uzman?
- 2 yaşa kadar 25 kelimeden az
- 3 yaşa kadar cümle kurmuyor
- Göz teması kurmuyor / sosyal etkileşim eksikliği (otizm taraması)
- Tekrarlayan agresif davranış
- Okuldan kaçma / okul fobisi (4+ hafta)
- Yaşa uygun olmayan korkular (panik atak benzeri)
- Yatak ıslatma 6 yaş sonrası devam
- İntihar/zarar verme imaları (acil — 182)
Uzman Bulma
- Aile hekimi → çocuk-ergen psikiyatristi yönlendirme
- RAM (Rehberlik ve Araştırma Merkezi) — okul yaşı çocuklar için
- Devlet hastane Çocuk-Ergen Ruh Sağlığı poliklinik (MHRS)
- Üniversite hastanesi pediatrik gelişim merkezleri
- TPD üye dizini: psikolog.org.tr