🧠 Öğrenme Psikolojisi
Davranışçı, bilişsel ve yapılandırmacı öğrenme kuramları ve öğrenme süreçleri.
🎯 Öğrenme Nedir?
Öğrenme: Yaşantı ürünü olarak meydana gelen kalıcı davranış değişikliğidir.
- Yaşantı ürünü olmalı (olgunlaşma değil)
- Kalıcı olmalı (geçici değişimler değil)
- Davranışta değişiklik gözlemlenmeli
🔔 Klasik Koşullanma - Ivan Pavlov
Pavlov'un köpeklerle yaptığı deneyde, nötr uyarıcı (zil sesi) koşullu uyarıcıya dönüşerek koşullu tepki (salya akıtma) oluşturmuştur.
| Kavram | Açıklama | Örnek |
|---|---|---|
| Koşulsuz Uyarıcı (UK) | Doğal olarak tepki oluşturan | Et tozu |
| Koşulsuz Tepki (UT) | UK'ye verilen doğal tepki | Salya akıtma |
| Koşullu Uyarıcı (KU) | UK ile eşleştirilerek tepki oluşturan | Zil sesi |
| Koşullu Tepki (KT) | KU'ye verilen öğrenilmiş tepki | Zile salya akıtma |
Klasik Koşullanmada Süreçler:
- Genelleme: Benzer uyarıcılara aynı tepkiyi verme
- Ayırt Etme: Farklı uyarıcılara farklı tepki verme
- Sönme: KU'nun UK ile eşleştirilmemesi sonucu KT'nin azalması
- Kendiliğinden Geri Gelme: Sönmüş tepkinin tekrar ortaya çıkması
🎲 Edimsel Koşullanma - B.F. Skinner
Skinner'a göre davranışlar sonuçlarına göre öğrenilir. Pekiştirme ve ceza öğrenmede temel rol oynar.
| Tür | İşlem | Sonuç | Örnek |
|---|---|---|---|
| Olumlu Pekiştirme | Hoş uyarıcı ekleme | Davranış artar | Başarı için ödül |
| Olumsuz Pekiştirme | Hoş olmayan uyarıcıyı kaldırma | Davranış artar | Ödev yapınca TV izin |
| Tip 1 Ceza | Hoş olmayan uyarıcı ekleme | Davranış azalır | Kötü not için azarlama |
| Tip 2 Ceza | Hoş uyarıcıyı kaldırma | Davranış azalır | Teneffüs hakkı alma |
Pekiştirme Programları:
- Sürekli Pekiştirme: Her doğru davranış pekiştirilir (hızlı öğrenme, hızlı sönme)
- Aralıklı Pekiştirme: Bazen pekiştirilir (yavaş öğrenme, yavaş sönme)
- Sabit Oranlı: Belirli sayıda davranışta bir
- Değişken Oranlı: Değişken sayıda davranışta bir (en dirençli)
- Sabit Aralıklı: Belirli zaman aralıklarında
- Değişken Aralıklı: Değişken zaman aralıklarında
👥 Sosyal Öğrenme Kuramı - Albert Bandura
Bandura'ya göre insanlar gözlem yoluyla öğrenebilirler. Ünlü Bobo bebek deneyi ile saldırganlığın model alınarak öğrenildiğini göstermiştir.
Gözlem Yoluyla Öğrenmenin Aşamaları:
- Dikkat: Modelin davranışına dikkat etme
- Bellekte Tutma: Davranışı zihinde kodlama
- Motor Olarak Yeniden Üretme: Davranışı taklit etme
- Motivasyon: Davranışı sergileme isteği
🧩 Bilişsel Öğrenme Kuramları
| Kuramcı | Kuram | Ana Fikir |
|---|---|---|
| Jerome Bruner | Buluş Yoluyla Öğrenme |
• Öğrenci aktif keşfeder • Spiral müfredat • İşlemsel, imgesel, sembolik temsil |
| David Ausubel | Anlamlı Öğrenme |
• Ön bilgilerle ilişkilendirme • Kavram haritaları • Örgütleyiciler (advance organizers) |
| Robert Gagné | Öğrenme Hiyerarşisi |
• 8 öğrenme türü • Öğretim olayları (9 adım) • Basit → karmaşık |
🏗️ Yapılandırmacılık (Constructivism)
Temel İlkeler:
- Öğrenci bilgiyi aktif olarak yapılandırır
- Öğretmen rehber rolündedir
- Ön bilgiler önemlidir
- Sosyal etkileşim öğrenmeyi destekler
- Gerçek yaşam problemleri kullanılır
- Çoklu bakış açıları önerilir
MEB 2018 Öğretim Programları: Yapılandırmacı yaklaşım temel alınmıştır.
📝 MEB-EKYS Sınavında Çıkabilecek Sorular
Sıkça Sorulan Kavramlar:
- Klasik ve edimsel koşullanma arasındaki farklar
- Pekiştirme türleri ve örnekler
- Pekiştirme programları ve özellikleri
- Bandura'nın sosyal öğrenme kuramı aşamaları
- Anlamlı öğrenme ve ezberci öğrenme farkı
- Yapılandırmacılıkta öğretmen ve öğrenci rolleri
Örnek Soru Tipleri:
- "Öğretmen her 5 doğru cevaptan sonra puan veriyor. Bu hangi pekiştirme programıdır?"
- "Çocuk köpeğe zarar verince azarlandı ve davranış azaldı. Bu hangi süreçtir?"
- "Öğrenciler bilgiyi kendi deneyimleriyle yapılandırmalıdır. Bu ifade hangi yaklaşımla ilgilidir?"
⚠️ Sık Karıştırılan Kavramlar
- Olumsuz pekiştirme ≠ Ceza: Olumsuz pekiştirme davranışı artırır, ceza azaltır
- Klasik vs Edimsel: Klasikte tepki istemsiz, edimselde davranış bilinçli
- Sönme vs Unutma: Sönme pekiştirme kesilmesiyle, unutma kullanılmamakla olur
📚 MEB Kaynak: 2018 öğretim programları yapılandırmacı yaklaşımı temel alır. Öğrenci merkezli, etkin katılımlı öğrenme ortamları oluşturulması önerilir.