Medeni Usul Hukuku

📋 Medeni Usul Hukuku

Dava türleri, taraflar, ispat ve yargılama aşamaları - HMK (Hukuk Muhakemeleri Kanunu)

🎯 Medeni Usul Hukuku Nedir?

Medeni Usul Hukuku (HMK), özel hukuk uyuşmazlıklarının mahkemelerde nasıl çözüme kavuşturulacağını düzenleyen usul hukuku dalıdır. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu ile düzenlenir. Dava açma, yargılama, ispat ve kanun yolları gibi konuları kapsar.

📊 Dava Türleri

1. Eda (İfa) Davası

Eda davası, davalının bir edimde bulunmasını, bir şey vermesini veya bir şey yapmasını isteme amacıyla açılan davalardır.

• Verme davası: Borçlu tarafından bir şeyin verilmesinin istenmesi (kira bedelinin ödenmesi)
• Yapma davası: Bir işin yapılmasının istenmesi (binanın onarılması)
• Yapmama davası: Bir işin yapılmamasının istenmesi (ağaç dikmeme)

2. Tespit Davası (HMK m. 106)

Tespit davası, bir hukuki ilişkinin varlığının veya yokluğunun belirlenmesini isteme amacıyla açılan davalardır.

• Menfi tespit davası: Bir hakkın veya ilişkinin bulunmadığının tespiti (alacağın bulunmadığının tespiti)
• Müspet tespit davası: Bir hakkın veya ilişkinin varlığının tespiti (mülkiyetin tespiti)

3. İnşai (Yenilik Doğurucu) Dava

İnşai dava, mevcut bir hukuki durumu değiştiren, ortadan kaldıran veya yeni bir hukuki durum yaratan davalardır.

• Boşanma davası: Evlilik birliğini sona erdiren
• Fesih davası: Sözleşmeyi sona erdiren
• İptal davası: Bir hukuki işlemi geçersiz kılan

Dava Türü	Amacı	Örnek
Eda Davası	Edimde bulunma	Alacak davası
Tespit Davası	Hukuki durumu belirleme	Mülkiyetin tespiti
İnşai Dava	Hukuki durumu değiştirme	Boşanma davası

⚖️ Dava Şartları

1. Mahkemenin Görevi (HMK m. 1-4)

Görev, bir uyuşmazlığa hangi mahkemenin bakacağını belirler (Asliye/Sulh/İş/Aile Mahkemesi).

• Asliye Hukuk Mahkemesi: Genel görevli mahkeme
• Sulh Hukuk Mahkemesi: Küçük değerli davalar (2024: 88.380 TL'ye kadar)
• Özel Görevli Mahkemeler: İş, aile, ticaret mahkemeleri

2. Mahkemenin Yetkisi (HMK m. 6-21)

Yetki, uyuşmazlığa hangi yerdeki mahkemenin bakacağını belirler.

• Genel yetki (m. 6): Davalının yerleşim yeri mahkemesi
• Özel yetki (m. 10-21): Dava konusuna göre özel yetki kuralları
• Sözleşmeyle belirlenen yetki (m. 17): Tarafların anlaşarak belirlediği mahkeme

3. Dava Ehliyeti (HMK m. 50-54)

Dava ehliyeti, dava açabilme ve davaya cevap verebilme yetkisidir. Medeni hakları kullanma ehliyetine bağlıdır.

• Tam ehliyetli: Ergin ve kısıtlı olmayan kişiler
• Kısıtlı ehliyetli: Küçükler ve kısıtlılar (yasal temsilci vasıtasıyla)
• Ehliyetsiz: Ayırt etme gücüne sahip olmayan kişiler

4. Husumet (Taraf Ehliyeti)

Husumet, davada taraf olabilme ehliyetidir. Hak ehliyetine bağlıdır.

• Gerçek kişiler ve tüzel kişiler husumet ehliyetine sahiptir
• Hak ehliyeti olmayan varlıklar dava açamaz/açılamaz

🔍 İspat Hukuku

İspat Yükü (HMK m. 190)

"İspat yükü iddia eden taraftadır" - Bir vakıayı iddia eden taraf, o vakıayı ispat etmekle yükümlüdür.

Deliller (HMK m. 193-234)

Delil Türü	Açıklama	HMK Madde
Yazılı Deliller	Senet, belge, kayıt	m. 199-223
Tanık	Tanık beyanı	m. 240-266
Bilirkişi	Uzmanlık gereken konularda	m. 266-281
Keşif	Mahkemenin yerinde inceleme	m. 286-291
Yemin	Karşı tarafın yemini, kesin yemin	m. 225-239

Senet Türleri

• Resmi senet (m. 207): Yetkili memur veya kişi tarafından düzenlenir, kesin delildir
• Özel senet (m. 220): Taraflar arasında düzenlenir, imzanın doğruluğu kabul edilmelidir
• Adi senet (m. 223): İmzasız belge, imzasız fatura

📝 Yargılama Aşamaları

1. Dava Dilekçesi (HMK m. 119)

Davacının taleplerini ve bunların dayanağını içeren dilekçe. İçermesi gereken unsurlar:

• Mahkemenin adı
• Tarafların kimlik bilgileri
• Davanın konusu ve değeri
• İddia ve sebepleri
• Deliller

2. Cevap Dilekçesi (HMK m. 129)

Davalının dava dilekçesine verdiği cevap. 2 hafta içinde verilir.

3. Duruşma (HMK m. 137-151)

• Ön inceleme: Dava şartlarının kontrolü
• Tahkikat: Delillerin toplanması ve değerlendirilmesi
• Söz hakkı: Tarafların sözlü açıklama yapması

4. Hüküm (HMK m. 289-305)

Mahkemenin davanın sonucunda verdiği karardır. Hüküm içermesi gerekenler:

• Mahkemenin adı ve hâkim adları
• Tarafların kimlik bilgileri
• Hüküm tarihi ve numarası
• Hüküm sonucu ve gerekçesi

🔄 Kanun Yolları

1. İstinaf (HMK m. 341-360)

İstinaf, ilk derece mahkemesi kararlarına karşı başvurulan kanun yoludur. Bölge Adliye Mahkemesi'ne yapılır.

• Süre: Hükmün tebliğinden itibaren 2 hafta
• Makam: Bölge Adliye Mahkemesi (BAM)
• İnceleme: Hem hukuki hem de maddi olaylar yeniden incelenir

2. Temyiz (HMK m. 361-377)

Temyiz, Bölge Adliye Mahkemesi kararlarına karşı Yargıtay'a yapılan başvurudur.

• Süre: Kararın tebliğinden itibaren 2 hafta
• Makam: Yargıtay
• İnceleme: Sadece hukuki yönden incelenir, maddi olaylar incelenmez
• Sınır: Belirli değer üstündeki davalar temyiz edilebilir

3. Karar Düzeltme (HMK m. 378-381)

Karar düzeltme, Yargıtay kararlarına karşı yine Yargıtay'a yapılan olağanüstü kanun yoludur.

• Süre: Kararın tebliğinden itibaren 15 gün
• Sebep: Kanuna aykırılık, çelişki, eksik inceleme

Olağanüstü Kanun Yolları

• Yargılamanın yenilenmesi (HMK m. 375): Kesinleşmiş karara karşı
• Kanun yararına bozma: Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı tarafından

Kanun Yolu	Süre	Makam	İnceleme
İstinaf	2 hafta	BAM	Hukuki + Maddi
Temyiz	2 hafta	Yargıtay	Sadece Hukuki
Karar Düzeltme	15 gün	Yargıtay	Yargıtay kararı

🎯 HMGS'de Çıkabilecek Sorular

• Eda, tespit ve inşai davalar arasındaki farklar
• Dava şartları: Görev, yetki, dava ehliyeti
• İspat yükü kime aittir?
• Delil türleri ve özellikleri
• Resmi senet ile özel senet arasındaki farklar
• İstinaf ve temyiz arasındaki farklar
• Kanun yolları süresi (2 hafta, 15 gün)
• Dava dilekçesinde bulunması gereken unsurlar
• Genel yetki kuralı (davalının yerleşim yeri)
• Sulh Hukuk Mahkemesi'nin görev sınırı

💡 Sınav Stratejisi:
Medeni Usul Hukuku HMGS'de 4-5 soru ile önemli bir yer tutar. HMK'nın temel maddelerini (dava şartları, ispat, kanun yolları) mutlaka öğrenin. Dava türlerini, delil türlerini ve kanun yolu sürelerini karıştırmayın. HMK m. 6, 106, 190, 341, 361 gibi temel maddeleri ezberleyin.