Yaptırımlar
Hapis ve adli para cezası, güvenlik tedbirleri, erteleme ve koşullu salıverilme
📋 Yaptırım Nedir?
Suç karşılığında yaptırım olarak cezalar ve güvenlik tedbirleri uygulanır. Kanunda öngörülen cezalar hapis cezaları ile adli para cezalarıdır (TCK md. 45).
1. Hapis Cezaları
| Tür | Özellik |
|---|---|
| Ağırlaştırılmış müebbet | Hükümlünün hayatı boyunca sürer; sıkı güvenlik rejimine göre çektirilir. |
| Müebbet | Hükümlünün hayatı boyunca sürer. |
| Süreli hapis | Kanunda aksi yoksa 1 aydan az, 20 yıldan fazla olamaz. Hükmedilen 1 yıl veya daha az süreli hapis kısa süreli hapistir. |
Kısa süreli hapse seçenek yaptırımlar (TCK md. 50): adli para cezası, zararın giderilmesi, eğitim kurumuna devam, belirli yerlere gitmekten veya belirli etkinliklerden yasaklanma, ehliyet ve ruhsatların geri alınması ve kamuya yararlı bir işte çalıştırma.
2. Adli Para Cezası
Adli para cezası, gün sayısı ile kişinin ekonomik ve diğer şahsi hâlleri gözetilerek belirlenen bir gün karşılığı miktarın çarpılmasıyla hesaplanır. Gün sayısı, kanunda aksi yoksa 5 günden az, 730 günden fazla olamaz (TCK md. 52).
3. Erteleme, HAGB ve Koşullu Salıverilme
- Hapis cezasının ertelenmesi (TCK md. 51): 2 yıl veya daha az süreli hapis ertelenebilir; fiil anında 18 yaşını doldurmamış veya 65 yaşını bitirmiş kişilerde sınır 3 yıldır. Kişinin daha önce kasıtlı bir suçtan 3 aydan fazla hapis cezasına mahkûm edilmemiş olması ve yeniden suç işlemeyeceği kanaati gerekir. Denetim süresi 1-3 yıldır.
- Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (CMK md. 231): 2 yıl veya daha az hapis ya da adli para cezasında uygulanabilir; denetim süresi 5 yıldır.
- Koşullu salıverilme: Hükümlü cezasının kanunda belirtilen bölümünü infaz kurumunda iyi hâlli geçirirse koşullu salıverilebilir. Ağırlaştırılmış müebbette 30 yıl, müebbette 24 yıl; süreli hapiste kural olarak cezanın yarısı aranır, bazı suçlarda bu oran daha yüksektir.
4. Güvenlik Tedbirleri
Belirli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma, eşya ve kazanç müsaderesi, çocuklara ve akıl hastalarına özgü güvenlik tedbirleri, mükerrirlere özgü infaz rejimi ile tüzel kişiler hakkında güvenlik tedbirleri (faaliyet izninin iptali, müsadere) bu grupta yer alır.
⚠️ Sık Karıştırılanlar
- Kısa süreli hapis 1 yıl ve altıdır; erteleme sınırı ise 2 yıldır (18 yaş altı ve 65 yaş üstünde 3 yıl).
- Ertelemede hüküm açıklanır ve infazı ertelenir; HAGB'de hüküm hiç açıklanmaz.
- Tüzel kişilere ceza değil, güvenlik tedbiri uygulanır.
🎯 HMGS'de Çıkabilecek Sorular
- Hapis cezasının türleri ve süreli hapsin sınırları nelerdir?
- Kısa süreli hapis cezası hangi yaptırımlara çevrilebilir?
- Erteleme ile hükmün açıklanmasının geri bırakılması arasındaki farklar nelerdir?
- Koşullu salıverilme için hangi şartlar aranır?