Son Güncelleme: Temmuz 2026 | Yurt dışı hukuk mezunları için çok dilli terminoloji köprüsü.
Mevzuat güncelliği: Bu içerik 2026-07-08 itibariyle yürürlükteki mevzuat (TMK 2002 / 4721, TBK 2011 / 6098, TCK 2004 / 5237, CMK 2004 / 5271, HMK 2011 / 6100, Anayasa 1982 / 2017) esas alınarak hazırlanmıştır. Terimlerin kanuni bağlamı için mevzuat.gov.tr adresini esas alın.
Neden Terminoloji Köprüsü?
Almanya Jura mezunu Schuldverhältnis der, İngiltere LLB mezunu obligation der; Türk hukukunda karşılığı "borç ilişkisi"dir. Yurt dışı hukuk mezununun en büyük engeli bilgi eksikliği değil, akademik Türkçe terimlere yabancılıktır. Bu sözlük, temel Türk hukuk kavramlarını Almanca, İngilizce ve (varsa) Latince karşılıklarıyla eşleştirerek bu köprüyü kurar. İçerik bilgilendirme ve akademik konu anlatımı amaçlıdır; hukuki tavsiye veya mevzuat yorumu değildir.
Bu sözlüğü nasıl kullanmalısınız? Her yeni Türkçe terimi ilk gördüğünüzde kendi eğitim dilinizdeki karşılığıyla birlikte not edin; böylece bildiğiniz kavramı yeni bir etikete bağlarsınız. Türkçe hukuk dilinde çok sayıda Osmanlıca/Arapça kökenli terim bulunur (tasarruf, muvafakat, zilyetlik); bunlar gurbetçi ve uluslararası mezunlar için en zorlayıcı kısımdır. Aşağıdaki tablolar dallara göre gruplanmıştır. Latince sütunu, ortak hukuk mirasından gelen kural ve kavramları (pacta sunt servanda gibi) içerir; bu terimler hem Kıta Avrupası hem Common Law geleneğinde tanıdıktır.
Hızlı Bilgi Tablosu
| Başlık | Bilgi |
|---|---|
| Amaç | STS Hukuk için akademik Türkçe terminoloji köprüsü |
| Diller | Türkçe / Almanca / İngilizce / (varsa) Latince |
| Kapsam | Medeni, borçlar, ceza, anayasa/idare, usul, genel kavramlar |
| Mevzuat bağı | TMK 4721, TBK 6098, TCK 5237, CMK 5271, HMK 6100, Anayasa 1982/2017 |
1. Genel ve Temel Kavramlar
| Türkçe | Almanca | İngilizce | Latince / Not |
|---|---|---|---|
| hukuki işlem | Rechtsgeschäft | legal transaction / act | popüler: tasarruf |
| iyi niyet | guter Glaube | good faith | bona fides (TMK 4721 m. 3) |
| dürüstlük kuralı | Treu und Glauben | principle of good faith | TMK 4721 m. 2 |
| ehliyet | Rechts- und Handlungsfähigkeit | legal capacity | hak ehliyeti + fiil ehliyeti |
| rıza / muvafakat | Einwilligung | consent | Osmanlıca kök: muvafakat |
| ispat yükü | Beweislast | burden of proof | TMK 4721 m. 6 |
2. Medeni Hukuk (TMK 4721)
| Türkçe | Almanca | İngilizce | Not |
|---|---|---|---|
| mülkiyet hakkı | Eigentumsrecht | right of ownership | popüler: temellük |
| zilyetlik | Besitz | possession | fiili hakimiyet |
| ayni hak | dingliches Recht | real right / right in rem | in rem |
| intifa hakkı | Nießbrauch | usufruct | ususfructus |
| velayet | elterliche Sorge | parental custody | küçük çocuk üzerinde |
| vesayet | Vormundschaft | guardianship | kısıtlılara bakım |
| saklı pay | Pflichtteil | reserved / forced share | legitima portio; TMK 4721 m. 506 |
| edinilmiş mallara katılma | Errungenschaftsbeteiligung | participation in acquired property | 2002'den itibaren yasal rejim |
3. Borçlar Hukuku (TBK 6098)
| Türkçe | Almanca | İngilizce | Latince / Not |
|---|---|---|---|
| borç ilişkisi | Schuldverhältnis | obligation | obligatio; popüler: ilzam |
| sözleşme | Vertrag | contract | pactum / contractus |
| sözleşme serbestisi | Vertragsfreiheit | freedom of contract | pacta sunt servanda ilkesiyle ilişkili |
| haksız fiil | unerlaubte Handlung | tort / delict | delictum |
| sebepsiz zenginleşme | ungerechtfertigte Bereicherung | unjust enrichment | condictio |
| temerrüt | Verzug | default / delay | mora |
| ifa | Erfüllung | performance | solutio |
4. Ceza Hukuku (TCK 5237, CMK 5271)
| Türkçe | Almanca | İngilizce | Latince / Not |
|---|---|---|---|
| suç | Straftat | offence / crime | crimen |
| kanunilik ilkesi | Gesetzlichkeitsprinzip | principle of legality | nullum crimen sine lege |
| kast | Vorsatz | intent | dolus |
| taksir | Fahrlässigkeit | negligence | culpa |
| masumiyet karinesi | Unschuldsvermutung | presumption of innocence | in dubio pro reo ile ilişkili |
| iddianame | Anklageschrift | indictment | CMK 5271 kapsamı |
5. Anayasa ve İdare Hukuku (Anayasa 1982/2017)
| Türkçe | Almanca | İngilizce | Not |
|---|---|---|---|
| temel hak ve özgürlükler | Grundrechte | fundamental rights | Anayasa 1982 |
| kuvvetler ayrılığı | Gewaltenteilung | separation of powers | yasama-yürütme-yargı |
| idari işlem | Verwaltungsakt | administrative act | idarenin tek taraflı tasarrufu |
| iptal davası | Anfechtungsklage | action for annulment | idari yargı |
| hukuk devleti | Rechtsstaat | rule of law | temel ilke |
6. Yargı Teşkilatı ve Usul (HMK 6100)
| Türkçe | Almanca | İngilizce | Not |
|---|---|---|---|
| Yargıtay | Kassationshof | Court of Cassation | adli yargı yüksek mahkemesi |
| Danıştay | Staatsrat | Council of State | idari yargı yüksek mahkemesi |
| Anayasa Mahkemesi | Verfassungsgericht | Constitutional Court | AYM |
| dava ehliyeti | Prozessfähigkeit | capacity to sue | HMK 6100 |
| delil | Beweismittel | evidence | ispat aracı |
7. Ticaret Hukuku (TTK 6102)
| Türkçe | Almanca | İngilizce | Not |
|---|---|---|---|
| tacir | Kaufmann | merchant / trader | TTK 6102 kapsamı |
| ticari işletme | Handelsunternehmen | commercial enterprise | esnaf ayrımı önemli |
| anonim şirket | Aktiengesellschaft (AG) | joint-stock company | sermaye şirketi |
| limited şirket | GmbH | limited liability company | sermaye şirketi |
| kıymetli evrak | Wertpapier | negotiable instrument | bono, poliçe, çek |
| iflas | Insolvenz / Konkurs | bankruptcy / insolvency | icra-iflas hukuku |
8. İcra-İflas ve Sık Karşılaşılan Diğer Terimler
| Türkçe | Almanca | İngilizce | Not |
|---|---|---|---|
| icra takibi | Zwangsvollstreckung | enforcement / execution | icra-iflas hukuku |
| haciz | Pfändung | attachment / seizure | malvarlığına el koyma |
| zamanaşımı | Verjährung | statute of limitations / prescription | praescriptio |
| hak düşürücü süre | Ausschlussfrist | preclusive period | zamanaşımından farklı |
| temyiz | Revision | appeal on points of law | Yargıtay aşaması |
| istinaf | Berufung | appeal | bölge adliye mahkemesi |
Bu tablodaki temyiz ve istinaf ayrımı yurt dışı mezunlar için sık karışan bir noktadır: istinaf ilk derece kararının hem maddi hem hukuki yönden yeniden incelendiği aşamayı, temyiz ise esas olarak hukuki denetimi ifade eder. Kavramları kendi eğitim dilinizdeki karşılıklarıyla değil, Türk yargı sisteminin işleyişindeki yerleriyle birlikte öğrenin.
Kavramın Sistem Farkına Dikkat
Bir terimin karşılığını bilmek, kavramın iki sistemde birebir aynı işlediği anlamına gelmez. Sözlüğü kullanırken bu ayrımı gözden kaçırmayın; aksi hâlde "yanlış dost" (false friend) tuzağına düşersiniz.
- Aynı isim, farklı ayrıntı: Alman Besitz ile Türk zilyetlik kavramsal olarak örtüşür, ancak koruma ve dava ayrıntıları farklılık gösterebilir. Türk hükmünü kendi bağlamında öğrenin.
- Common Law kavramları: Trust, consideration, equity gibi kavramların Türk hukukunda birebir karşılığı yoktur; bunları çevirmek yerine Türk sistemindeki en yakın kurumla ilişkilendirin.
- Model kolu farkı: Fransız Code civil ile Türk (İsviçre-Alman kökenli) medeni hukuku aynı Civil Law ailesinden olsa da bazı çözümlerde ayrılır. Terim yakınlığı, çözüm aynılığı demek değildir.
- Güncel sürüm bağlamı: Terimin dayandığı kanun sürümünü (TMK 4721, TBK 6098 vb.) daima not edin; eski kavram kalıpları güncel çözümü yanlış gösterebilir.
Kelime kartı örneği: Ön yüz — "borç ilişkisi". Arka yüz — "Schuldverhältnis / obligation; TBK 6098 bağlamı; alacaklı ile borçlu arasındaki hukuki bağ; popüler kök: ilzam." Bu formatta her terim için tek kart, hem yabancı köprüyü hem Türk bağlamı hem de kanun kaynağını bir arada tutar.
Terminoloji Çalışma Yöntemi (Adım Adım)
- 1Kendi dilinizden köprü kurun
Almanca/İngilizce karşılığı bildiğiniz her kavramın Türkçe etiketini not edin. Bilgiyi değil, ismi öğreniyorsunuz.
- 2Osmanlıca kökenli terimlere ayrı liste açın
Tasarruf, muvafakat, zilyetlik, temellük gibi terimler en yeni kısımdır; bunları öncelikli tekrar edin.
- 3Terimi madde bağlamında öğrenin
Örneğin "dürüstlük kuralı" terimini TMK 4721 m. 2 ile birlikte hatırlayın; bağlam kalıcılığı artırır.
- 4Aralıklı tekrar uygulayın
1 gün, 3 gün, 1 hafta, 1 ay aralıklarıyla kelime kartlarını gözden geçirin.
- 5Terimi soru içinde tanıyın
Deneme sorularında terimin geçtiği bağlamı fark etmek, sözlükten ezberlemekten daha güçlüdür.
Terminoloji ile Deneme Çözümü Arasındaki Bağ
Terminoloji ezberi kendi başına bir amaç değildir; asıl değeri, soruları doğru anlamaya hizmet etmesindedir. Yurt dışı mezunların denemelerde kaybettiği puanların önemli bir kısmı bilgi eksikliğinden değil, soru kökündeki bir terimi yanlış anlamaktan kaynaklanır. Örneğin "hak düşürücü süre" ile "zamanaşımı" karıştırılırsa, doğru hukuki bilgiye rağmen yanlış şık işaretlenebilir.
Bu yüzden terminoloji çalışmasını denemelerden ayrı bir ada olarak değil, deneme analizinin bir parçası olarak yürütün. Bir soruyu yanlış yaptığınızda kendinize şunu sorun: "Konuyu mu bilmiyordum, yoksa bir terimi mi yanlış anladım?" İkinci durum sıksa, o terimleri yanlış defterinize değil, terminoloji kartlarınıza ekleyin.
- Soru kökü taraması: Deneme çözerken anlamını tam bilmediğiniz her terimi altını çizin; deneme bitince bu terimleri sözlükle eşleştirin.
- Yanlış dost listesi: Kendi dilinizde benzer görünen ama farklı işleyen kavramları (örneğin trust, consideration) ayrı bir listede toplayın.
- Bağlamla pekiştirme: Bir terimi öğrendikten sonra, o terimin geçtiği birkaç örnek soru çözerek kavramın soru içindeki görünümünü tanıyın.
Kısacası, terminoloji ile deneme birbirini besleyen iki döngüdür. Terimleri bağlamlarında öğrendikçe soruları daha hızlı anlar, soruları çözdükçe hangi terimlere daha çok çalışmanız gerektiğini görürsünüz.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Bu sözlük tüm hukuk terimlerini kapsıyor mu?
Hayır; bu, STS Hukuk için sık karşılaşılan temel kavramların bir başlangıç köprüsüdür. Ana dal kitaplarını ve mevzuat.gov.tr güncel metinlerini bu sözlükle birlikte kullanın; terimleri kendi bağlamında görün.
Almanca karşılıklar tam çeviri mi?
Karşılıklar kavramsal köprü amaçlıdır; her hukuk sistemi kavramı kendi bağlamında tanımlar. Örneğin Alman Besitz ile Türk zilyetlik büyük ölçüde örtüşür ama ayrıntıda farklar olabilir. Kesin tanım için Türk mevzuatı ve doktrini esastır.
Latince terimler sınavda çıkar mı?
Latince kural ifadeleri (nullum crimen sine lege, pacta sunt servanda gibi) bazen kavramı tanımlarken referans olarak kullanılır. Asıl ölçülen Türk pozitif hukukudur; Latince, kavramı hatırlamak için köprüdür.
Osmanlıca kökenli terimler neden zorlayıcı?
Tasarruf, muvafakat, zilyetlik gibi terimler günlük Türkçede sık kullanılmaz ve yurt dışı mezunlar için tanıdık değildir. Bunlara ayrı bir liste açıp öncelikli tekrar etmek en verimli yaklaşımdır.
Terimleri madde numarasıyla mı ezberlemeliyim?
Madde numarasını ezberlemek şart değildir; ancak terimi ilgili kanun ve madde bağlamında görmek (örneğin dürüstlük kuralı - TMK 4721 m. 2) hatırlamayı güçlendirir. Bağlamla öğrenmek izole ezberden iyidir.
Common Law mezunuyum, İngilizce sütun bana yeter mi?
İngilizce sütun başlangıç köprüsü sağlar, ancak Common Law kavramları (tort, trust vb.) Türk hukukunda birebir aynı işlemeyebilir. Kavramı Türk mevzuatı bağlamında yeniden öğrenmek gerekir; sözlük yalnızca giriş kapısıdır.
Bu sözlük güncel mi kalır?
Terimler görece kalıcıdır, ancak kanuni bağlam (madde, sürüm) değişebilir. Referans verilen kanunların (TMK 4721, TBK 6098 vb.) güncel metnini mevzuat.gov.tr üzerinden doğrulayın.
Sözlük ezberi geçmemi sağlar mı?
Hayır. Terminoloji, hazırlığın yalnızca bir katmanıdır; hiçbir sözlük veya araç geçme garantisi vermez. Kavramları sistematik hukuk bilgisi ve deneme pratiğiyle birleştirmeniz gerekir.
Resmi Kaynaklar
- Mevzuat: mevzuat.gov.tr — TMK 4721, TBK 6098, TCK 5237, CMK 5271, HMK 6100 güncel metinleri
- YÖK Diploma Denklik Portalı: denklik.yok.gov.tr
- ÖSYM / Anadolu Üniversitesi: osym.gov.tr — güncel STS Hukuk kılavuzu
- Resmî Gazete: resmigazete.gov.tr
- Türkiye Barolar Birliği: barobirlik.org.tr
Terminoloji Köprüsü ve STS Hukuk Hazırlığında Destek
Akademik Türkçe hukuk diline geçiş ve kavram köprüsü kurmak için Rehber Panda STS Hukuk koçluğu yanınızda. Bilgi almak ücretsiz; hizmet ücretlidir.
0531 333 9833 STS Hukuk Koçlukİlgili yazılar: STS Hukuk 3-6-12 Aylık Hazırlık Planı | STS Hukuk Test Formatı ve Soru Çözme Stratejisi | Medeni Hukuk Pillar Rehberi (TMK 4721) | İsviçre Hukuk Mezunu Denklik Rehberi
Önemli uyarı: Bu içerik bilgilendirme ve akademik konu anlatımı amaçlıdır; hukuki tavsiye, mevzuat yorumu veya içtihat uygulaması niteliği taşımaz. Terim karşılıkları kavramsal köprü sağlar; kesin tanım için Türk mevzuatı (mevzuat.gov.tr) ve akademik doktrin esastır. Son güncelleme: 2026-07-08.