İdari Yargı: Danıştay + İdare Mahkemeleri + İYUK + İptal Davası (2026)

Türk idari yargı, adli yargıdan ayrı bir yargı kolu olarak Danıştay başlığı altında örgütlenmiştir. Almanya'daki Verwaltungsgerichte + Fransa'daki Conseil d'État geleneğine yakındır. Common Law mezunlarının alışık olmadığı bu ayrık yargı sistemi, Türk idare hukuku uygulamasının temel aracıdır. 2577 sayılı İYUK süreci, 60 gün dava açma süresi, iptal davası + tam yargı davası ayrımı bu alanın temelidir.

İdari Yargı Yapısı

1. İlk Derece Mahkemeleri

• İdare Mahkemeleri — her ilde (yaklaşık 70 il)
• Vergi Mahkemeleri — vergi uyuşmazlıkları için ayrı ihtisas
• Tek hakimli veya heyet halinde görevli

2. İstinaf

• Bölge İdare Mahkemeleri (BİM) — idare mahkemesi kararlarına karşı
• Hem maddi hem hukuki inceleme
• 2016 yılından itibaren aktif (istinaf reformu)

3. Yüksek Mahkeme — Danıştay

Danıştay ikili rol oynar:

Yargı Organı Olarak

• Temyiz incelemesi (BİM kararlarına karşı)
• Bazı davalarda ilk + son derece yargı (CBK iptal davaları vb.)

İdari Danışma Organı Olarak

• Cumhurbaşkanlığı + bakanlıklara hukuki görüş
• Yönetmelik + kararname hukuki denetimi

Yapı

• 17 dava dairesi + 2 idari daire
• Danıştay Başkanlığı — Genel Kurul, İçtihatları Birleştirme Kurulu
• Üyeler HSK (Hakimler ve Savcılar Kurulu) tarafından atanır

Dava Türleri (İYUK m. 2)

1. İptal Davası (İYUK m. 2/1-a)

Tanım: İdari işlemlerin yetkisizlik, şekil, sebep, konu, amaç yönünden hukuka aykırılığı iddiasıyla iptal edilmesi talebi.

Şartlar

• Dava ehliyeti — menfaat ihlalinin varlığı
• İşlemin kesinleşmesi — idari yollar tüketilmiş veya kesin işlem
• Dava süresi: 60 gün (işlemin tebliğinden)
• Yetkili mahkeme — işlemi tesis eden idarenin bulunduğu yer

İptal Sebepleri

• Yetki sakatlığı — yetkisiz makam + konu dışı
• Şekil noksanlığı — yasa + yönetmelik şartları
• Sebep yokluğu veya yanlış sebep — maddi olgu yokluğu
• Konu hukuka aykırılığı — yasa hükümlerine aykırı konu
• Amaç saptırması — kamu yararı dışında kişisel amaç

Sonuç

• İşlem iptal edilir — baştan itibaren geçersiz
• İdare işlemi yeniden yapmalı (hukuka uygun)
• Zararların tazmini ayrı tam yargı davası

2. Tam Yargı Davası (İYUK m. 2/1-b)

Tanım: İdari eylem veya işlemden kaynaklanan zararın tazmini talebi.

Sorumluluk Türleri

• Hizmet kusuru (faute de service)
• Kişisel kusur (faute personnelle)
• Kusursuz sorumluluk (risk ilkesi, fedakarlığın denkleştirilmesi)

Dava Süresi

• Zararın öğrenilmesinden itibaren 1 yıl
• Her halde zararın doğumundan 5 yıl

3. İdari Sözleşmelerden Doğan Davalar (İYUK m. 2/1-c)

• İmtiyaz sözleşmeleri
• Kamu ihale sözleşmeleri (ihale aşaması dışındakilerle)
• Yap-işlet-devret (YİD)

İdari Yargılama Usulü Özellikleri

Yazılı Yargılama İlkesi

• Ana kural: yazılı incelem + dilekçe değişimi
• Duruşma istisnai (taraf talebi + mahkeme uygun görmesi)
• Re'sen araştırma ilkesi (hakim aktif rol)

Dilekçe Evreleri

• Dava dilekçesi
• Cevap dilekçesi (30 gün süre)
• Cevaba cevap dilekçesi (varsa)
• İkinci cevap dilekçesi (varsa)

Yürütmenin Durdurulması (İYUK m. 27)

• Davada bir kararla geçici olarak işlemin durması
• Koşullar: telafisi zor zarar + açık hukuka aykırılık
• İtiraz hakkı (BİM'e)

Kanun Yolları

İstinaf (BİM'e)

• 30 gün süre (karar tebliğinden)
• Hem maddi hem hukuki inceleme
• BİM yeni karar verebilir

Temyiz (Danıştay'a)

• 30 gün süre
• Sadece hukuki inceleme
• Kanuna aykırılık + usul hataları

Olağanüstü Kanun Yolları

• Kanun yararına bozma (m. 51)
• Yargılamanın yenilenmesi (m. 53)
• AYM bireysel başvurusu (Anayasa m. 148/3)

Önemli Alt Alanlar

Vergi Davası

• Vergi mahkemesi — ilk derece
• Vergi/resim/harç/ceza uyuşmazlıkları
• Vergi Usul Kanunu (VUK) + ek özel süreler

Kamu Personel Davası

• Memur atama, ilerletme, ceza, emeklilik
• 657 sayılı Kanun çerçevesinde
• İdare mahkemesinde görülür

İhale Davası

• Kamu İhale Kurumu'na itiraz → İhale Uyuşmazlıkları Dairesi
• Sonra idari mahkemeye dava yolu

Yurt Dışı Mezun İçin Karşılaştırma

Pratik İpuçları

• 60 gün süresine kesinlikle dikkat — süre geçerse iptal davası açılamaz
• Dilekçede hukuki sebepleri ayrıntılı belirt
• Yürütmenin durdurulması talebi ayrıca belirtilmeli
• İstinaf süresinde BİM'in yetkisi değil, temyiz süresinde Danıştay yetkisi var
• AYM bireysel başvurusu için tüm iç yollar tükenmeli

Önerilen Kaynaklar

• Metin Kazancı — İdari Yargılama Hukuku
• Ahmet Atasoy / Zehreddin Aslan — İdari Yargılama
• mevzuat.gov.tr — İYUK + Danıştay Kanunu
• danistay.gov.tr — Danıştay kararları

İlgili yazılar: İdare Hukuku Pillar | Anayasa Hukuku Pillar