📌 Hızlı Özet (Key Takeaway)
Türkiye'de engelli bireyler için kamu istihdamı yapısal olarak korunmuştur: %3 engelli kontenjan kuralı (kamu kurumları+özel sektör 50+ çalışan zorunlu, 5378 sayılı Engelliler Kanunu m. 14). 2 ana atama yolu: EKPSS (Engelli Kamu Personeli Seçme Sınavı) — lisans+önlisans+lise+ilköğretim seviyesi seçim sistemi; Kura — sınavsız doğrudan kura (alt seviye eğitim+ilköğretim mezunlar). Engelli Sağlık Kurulu Raporu (18+) veya ÇÖZGER (18 yaş altı) belge zorunlu. Yıllık ~3.000-5.000 EKPSS atama. Bakanlıklar: MEB+ASPB+Sağlık Bakanlığı+SGK+belediyeler+İŞKUR. Maaş 38-90K TL kadrolu memur + ek tazminatlar. Erişilebilirlik+makul uyum mesleki haklar. Bu rehber 2026 engelli birey istihdam yolunu detaylı tanıtır.
Yasal Çerçeve
⚖️ Engelli İstihdam Yasal Çerçeve
- 5378 sayılı Engelliler Kanunu (2005, son güncelleme): Engellilik tanımı, ayrımcılık yasağı, makul uyum, erişilebilirlik, istihdam %3 kontenjan
- 573 sayılı KHK: Özel eğitim hakkı, kaynaştırma ilkesi
- 657 sayılı DMK: Engelli memur statüsü
- 4857 sayılı İş Kanunu: Özel sektör %3 engelli istihdam zorunluluğu
- BM Engelli Hakları Sözleşmesi (CRPD, 2008): Türkiye taraf devlet
- Anayasa m. 50: Engelli korunması
- Engelli Sağlık Kurulu Raporu Yönetmeliği: Rapor süreci
Engelli Sağlık Kurulu Raporu (ESKR)
18+ Yaş Engelli Sağlık Kurulu Raporu
- Sağlık Bakanlığı yetkili hastaneler (genelde devlet hastanesi+üniversite hastanesi+şehir hastanesi)
- Çoklu uzman (en az 4 hekim) heyet değerlendirmesi
- Engellilik oranı %40+ → resmi engelli statüsü
- Özel düzenleme/makul uyum/eğitim+iş hakları açılır
- Süre: 6-12 ay (bazı hastanelerde 18 ay)
- Yenileme: Süreğen değişen hastalıklarda 2-5 yılda bir
ÇÖZGER (18 Yaş Altı — Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporu)
- 2019 sonrası eski "engelli sağlık kurulu raporu" yerine geldi
- Çocuk gelişimi+rehabilitasyon odaklı
- 0-18 yaş arası
- Özel eğitim+kaynaştırma+eğitsel destek için kullanılır
- RAM (Rehberlik ve Araştırma Merkezi) ile koordineli
EKPSS (Engelli Kamu Personeli Seçme Sınavı)
🎯 EKPSS Detaylı
EKPSS, ÖSYM tarafından 2 yılda bir düzenlenen, engelli adaylar için ayrı kamu personel seçme sınavıdır. 4 eğitim seviyesi: Lisans, Önlisans, Ortaöğretim (Lise), İlköğretim. Her seviye için ayrı sınav+puan tipi (P3, P93, P94, P95). Sınavda erişilebilirlik düzenlemeleri zorunlu (büyük puntolu+yüksek kontrastlı kâğıt+tek tek değerlendirme+TTS okuma+ek süre+refakatçı).
EKPSS Sınav Yapısı
- Lisans (P3): 120 soru, 130 dakika, Genel Yetenek (Türkçe+Matematik) + Genel Kültür (Tarih+Coğrafya+Vatandaşlık+Güncel)
- Önlisans (P93): 120 soru, 130 dakika, GY+GK (Lisansa benzer ama farklı içerik)
- Ortaöğretim/Lise (P94): 120 soru, 130 dakika
- İlköğretim (P95): Kura sistemi (sınavsız), eğitim seviyesi düşük olduğu için
2026 EKPSS Takvimi
- Sınav: 2 yılda bir (2024+2026+2028 yıllarında düzenlenir)
- Başvuru: Genelde Şubat-Mart
- Sınav tarihi: Mayıs-Haziran
- Sonuç: Temmuz
- Atama tercih: Eylül-Ekim (yıllık 1-2 dönem)
EKPSS Geçerlilik
- EKPSS puanı 2 yıl geçerli
- Bir sonraki EKPSS sonrası eski puan geçersiz
- Atanma sonrası farklı pozisyon için yeniden EKPSS girilebilir
Kura ile Atama (Sınavsız)
- İlköğretim mezunu engelli ve bazı bedensel/zihinsel engellilik durumlarında kura sistemi
- EKPSS yerine doğrudan kontenjan ilanı+başvuru+kura
- Yıllık 1-2 dönem (Mart+Eylül)
- Yer kontenjan ilanı ÖSYM kanalıyla
- Kura sonucu ASPB+belediye+SGK+İŞKUR atamalar
Atama Tercih Sistemi
Tercih Süreci
- EKPSS sonuç + sıralama belli olur
- ÖSYM Tercih Kılavuzu yayımlanır (yıllık)
- Aday 25-50 tercih (kurum+il+pozisyon kombinasyonu)
- EKPSS puan sırası ile merkezi yerleştirme
- Atama+1 yıl aday memurluk+yeterlik sınavı (genel memurlukla aynı)
- Asaleten atama+kadrolu memur
2026 EKPSS Atama Kontenjanları (Tahmini)
| Kurum | Yıllık Engelli Kontenjan (Tahmini) | Pozisyonlar |
|---|---|---|
| MEB | 800-1.500 | Memur, VHKİ, hizmetli, öğretmen (bazı branşlar) |
| ASPB (Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı) | 300-500 | Memur, sosyal hizmet uzmanı, çocuk gelişimcisi |
| Sağlık Bakanlığı | 300-500 | Tıbbi sekreter, memur, hemşire (bazı branşlar) |
| SGK | 200-300 | VHKİ, memur, sosyal güvenlik uzmanı |
| İçişleri Bakanlığı | 200-300 | Nüfus müdürlüğü memur, idari personel |
| Belediyeler | 500-800 | Memur, sosyal hizmet, kütüphane |
| Üniversite (idari) | 200-400 | İdari personel, kütüphaneci |
| Diğer Bakanlıklar | 500-800 | Memur, branş bazlı |
| TOPLAM | ~3.000-5.000 | — |
Engelli Kontenjan %3 Kuralı
- Kamu kurumları: Toplam personel sayısının %3'ü engelli kadrosu (5378 sayılı Engelliler Kanunu m. 14)
- Özel sektör 50+ çalışan: %3 engelli istihdamı zorunlu (4857 sayılı İş Kanunu m. 30)
- Yapmazsa: Aylık para cezası (yıllık enflasyona göre güncellenir, 2026'da ~2.000-5.000 TL/ay/eksik kadro)
- İŞKUR: Engelli iş arayanları kayıt+istihdam koordinasyonu
- Engelli Memur Yer Değiştirme: Aile birleşim+sağlık ihtiyacı öncelikli
Engelli Memur Hakları (657 Sayılı DMK)
Genel Memur Haklarına Ek Olarak
- Erişilebilirlik: İşyeri+ekipman+yazılım engelli birey için uyumlu
- Makul uyum: Görevin niteliğine göre özel düzenleme (esnek mesai, evde çalışma, asistan, vs.)
- Refakatçı izin: Aile yakını engelli için ek izin
- Sağlık+psikolojik destek: Devlet hastanesi+ek sigorta
- Aile birleşim önceliği: Tayin+yer değiştirmede
- Vergi muafiyeti: Bazı engellilik dereceleri için MTV+gelir vergisi indirimi
- Erken emekli hakkı: Engellilik derecesi+çalışma yılı kombinasyonu
- Bordro engelli indirimi: 1.derece (özel +%50), 2.derece (+%30), 3.derece (+%15) gelir vergisi matrahı indirimi
Engelli Erken Emekli Hakkı (5510 Sayılı Sosyal Sigortalar)
| Engellilik Derecesi | Sigorta Süresi | Prim Gün Sayısı |
|---|---|---|
| %80+ (Ağır) | 15 yıl | 3.600 gün |
| %60-79 (Orta) | 18 yıl | 4.000 gün |
| %50-59 (Hafif) | 20 yıl | 4.400 gün |
| %40-49 | 23 yıl | 5.400 gün |
Engelli erken emekli hakkı normal emekli yaşı (60-65) yerine sigorta süresi+prim gün sayısı kombinasyonu ile sağlanır. SGK ve devlet memurları için süreçler değişebilir.
2026 Engelli Memur Maaş Bandı
💰 Engelli Memur Maaş Bandı (2026 Tahmini)
Lisans Mezunu Aday Memur (1. yıl, 9/1 derece): 38.000-46.000 TL/ay
Lisans Memur (3-5 yıl, 8/3 derece): 42.000-55.000 TL/ay
Önlisans Memur (8-10. derece): 35.000-50.000 TL/ay
Lise Mezunu Memur (10. derece): 32.000-45.000 TL/ay
İlköğretim+hizmetli (11. derece): 30.000-42.000 TL/ay
Şube Müdür Yardımcısı (terfi): 55.000-75.000 TL/ay
Engelli memur ek tazminatlar:
- Özel hizmet tazminatı (branşa göre +%50-100)
- Engellilik vergi muafiyeti (1.dr +%50, 2.dr +%30, 3.dr +%15 gelir vergisi matrahı)
- Aile yardımı, çocuk yardımı, evlilik yardımı (genel)
Net etkisi: Engelli memur eş gelirine göre %5-15 net daha yüksek maaş alabilir (vergi muafiyeti).
Engelli Eğitim Hakkı + Yükseköğretim
YKS Engelli Aday Hakları
- Erişilebilir sınav yeri (kabin sağlanmış+rampa+asansör)
- Ek süre (engelliliğe göre %30-100)
- Refakatçı (görme+motor engelli için)
- Büyük puntolu+yüksek kontrastlı sınav kâğıdı
- TTS (text-to-speech) okuma yardımı
- Bağımsız sınav kabini
- Sözlü sınav alternatifi (bazı durumlarda)
Üniversite Engelli Birim+Kontenjan
- Tüm üniversitelerde Engelli Öğrenci Birimi
- Ek kontenjan kuralı: Engelli aday öncelik (%2 artırılmış kontenjan)
- Erişilebilir kampüs+yurt+sınıf
- Eğitim materyali uyarlama (Braille+TTS+büyük punto)
Engelli İçin Özel Eğitim+Akademik Yol
Özel Eğitim Hizmetleri
- RAM (Rehberlik ve Araştırma Merkezi) eğitsel değerlendirme
- BEP (Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı) — okul döneminde
- Kaynaştırma sınıfları (genel okulda destek)
- Özel eğitim okulları (görme+işitme+zihinsel)
- Engelli üniversite öğrencisi destek (Engelli Öğrenci Birimi)
EKPSS Hazırlık (Engelli Aday)
- Genel KPSS Eğitim Bilimleri+GY-GK paralel hazırlık
- Erişilebilir kaynaklar (TTS+büyük punto+Braille)
- Online kurs+canlı ders+podcast
- Engelli aday Rehber Panda gibi koçluk merkezleri
- EKPSS özel sertifikası (Türkiye İş Kurumu+Engelli Federasyonları)
Sık Sorulan Sorular (FAQ)
S1: EKPSS ne kadar sıklıkta yapılır?
2 yılda bir. Çift yıllarda (2024+2026+2028). Sonuç 2 yıl geçerli. Bir sonraki EKPSS sonrası eski puan geçersiz.
S2: Engelli Sağlık Kurulu Raporu nasıl alınır?
Sağlık Bakanlığı yetkili devlet+üniversite+şehir hastanesi. Çoklu uzman heyet (en az 4 hekim) değerlendirmesi. Süre 6-18 ay. %40+ engellilik = resmi engelli statüsü açılır. Yenileme bazı kronik hastalıklarda 2-5 yıl.
S3: %3 engelli kontenjan zorunlu mu?
Evet, kamu kurumları+özel sektör 50+ çalışan zorunlu. 5378 sayılı Engelliler Kanunu m. 14 ve 4857 sayılı İş Kanunu m. 30. Yapmayan firma aylık para cezası (eksik her engelli kadrosu için 2-5K TL).
S4: EKPSS hazırlık nasıl yapılır?
Genel KPSS Eğitim Bilimleri+GY-GK paralel. Erişilebilir kaynaklar (TTS+büyük punto+Braille). Online kurs+canlı ders. Engelli aday için özel hazırlık materyalleri+koçluk.
S5: Engelli memur normal memurla aynı haklara mı sahip?
Tüm temel haklar+ek olarak: Erişilebilirlik, makul uyum, vergi muafiyeti (1.dr +%50), erken emekli hakkı, refakatçı izin, aile birleşim önceliği. Net olarak %5-15 daha yüksek aylık (vergi indirimi nedeniyle).
S6: Engelli erken emekli ne zaman?
5510 sayılı kanuna göre engellilik derecesine bağlı:
- %80+ ağır: 15 yıl sigorta+3.600 gün prim
- %60-79 orta: 18 yıl+4.000 gün
- %50-59 hafif: 20 yıl+4.400 gün
- %40-49: 23 yıl+5.400 gün
S7: ÇÖZGER nedir?
Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporu. 2019 sonrası 18 yaş altı için "engelli sağlık kurulu raporu" yerine geldi. Çocuk gelişimi+rehabilitasyon odaklı. RAM ile koordineli özel eğitim+kaynaştırma için.
S8: Engelli özel sektörde çalışırsa avantaj var mı?
Evet:
- SGK+İş kurumu sübvansiyonu (engelli istihdamı için işveren prim teşvikleri)
- Vergi muafiyeti (engelli birey kişisel)
- İş yerinde erişilebilirlik düzenlemesi+makul uyum hak
- Maaş bandı sektör+pozisyon bazında, kamu+özel arası fark genelde özel sektör lehine
S9: Engelli üniversite hakkı nedir?
YKS engelli aday: erişilebilir sınav+ek süre+refakatçı+Braille/TTS materyal. Üniversitede Engelli Öğrenci Birimi+ek kontenjan (%2 artırılmış)+erişilebilir kampüs+materyal uyarlama.
S10: Engelli memur tayin hakkı?
Aile birleşim+sağlık ihtiyacı+rehabilitasyon merkezi yakını öncelikli. Yıllık tayin döneminde başvuru. Mecburi hizmet süresi engelli birey için kısaltılabilir (özellikle ağır engellilik). Eş+çocuk+yaşlı ebeveyn bakım hakkı geniş yorumlanır.
Kapanış
Türkiye'de engelli bireyler için kamu istihdamı yapısal koruma altında. EKPSS+kura sistem+%3 kontenjan kuralı yıllık 3K-5K atama sağlar. Maaş+haklar+erken emekli+vergi muafiyeti gibi avantajlar engelli memur için ek değer katar. 3 stratejik öneri:- ESKR/ÇÖZGER+EKPSS hazırlık erken başla: Lisans son sınıfta+raporu yenile+EKPSS hazırlık 6-12 ay
- Çoklu kanal başvuru: EKPSS+kura+İŞKUR+belediye+özel sektör %3 kontenjan
- Erişilebilirlik hakkını kullan: İş yerinde makul uyum talep et, bordroda vergi muafiyeti+aylık tazminat hakkı
⚠️ YMYL Uyarısı
Bu içerik 2026 engelli birey kamu istihdamı bilgilendirme amaçlıdır; bireysel hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Resmi bilgi için aspb.gov.tr (Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı), iskur.gov.tr, osym.gov.tr (EKPSS), sgk.gov.tr (engelli emekli), 5378 sayılı Engelliler Kanunu, 573 sayılı KHK, 657 sayılı DMK, 4857 sayılı İş Kanunu m. 30, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu kaynaklarını esas alın. Engelli sağlık kurulu raporu+ÇÖZGER+EKPSS+atama+haklar yıllık güncellenir; ilgili oda+vakıf+STK (Engelliler Federasyonu, Görme Engelliler Federasyonu, Beyaz Ay Derneği) takibi önerilir. Son güncelleme: 2026-05-06.