Dermatoloji Farmakolojisi: Topikal Kortikosteroidler, Akne, Psoriazis Tedavisi — EUS 2026

Topikal Kortikosteroidler — Potens Sınıflandırması

Çok Yüksek Potens (Class I)

• Klobetazol propionat %0.05 (Dermovate)
• Betametazon dipropiyonat %0.05 (augmente formülasyon)
• Halobetazol

Kullanım: Ciddi psoriazis, liken planus. 2 haftadan fazla kullanılmamalı (cilt atrofisi).

Yüksek Potens (Class II-III)

• Mometazon furoat (Elocon)
• Triamsinolon asetonid %0.5 (güçlü)
• Desoksimetazon
• Betametazon dipropiyonat %0.05 (standart)

Orta Potens (Class IV-V)

• Triamsinolon asetonid %0.1
• Betametazon valerat %0.1
• Hidrokortizon butirat %0.1

Düşük Potens (Class VI-VII)

• Hidrokortizon %1-2.5 (OTC)
• Deksametazon %0.1
• Prednizolon %0.5

Yüz, kasık, aksilla, pediatrik cilt: Sadece düşük potens.

Vehikül Seçimi

• Merhem: En potent (kalın, kuru deri) — oklüzif
• Krem: Orta potens (genel kullanım)
• Lotion/Jel: Saçlı deri, kıllı bölge
• Losyon/Solüsyon: Geniş yüzey

Yan Etkiler

• Cilt atrofisi (uzun süreli)
• Telanjiektazi
• Steroid akne, perioral dermatit
• Hipopigmentasyon (ten rengi açılması)
• Sistemik emilim → Cushing (geniş yüzey, oklüzif uygulama)
• Tekrarlayan kullanımda takifilaks
• Ani kesim rebound etkisi

Akne Tedavisi

Hafif Akne

• Topikal retinoidler: Tretinoin, adapalen, tazaroten — komedolitik
• Benzoil peroksit: Antibakteriyel, ayrıca direnç önleyici
• Azelaik asit: Antibakteriyel + keratolitik
• Salisilik asit: Keratolitik

Orta Akne

• Topikal antibiyotik + benzoil peroksit (klindamisin + BPO — Duac)
• Oral antibiyotik: Doksisiklin, minosiklin, eritromisin
• Oral kontraseptif (kadınlarda)
• Spironolakton (antiandrojen etki)

Ciddi Akne (Nodülokistik)

• İsotretinoin (Roaccutane): Altın standart, 4-6 ay
  • Teratojen — iPLEDGE programı (ABD)
  • Kuruluk, fotosensitivite, transaminaz ↑, lipid ↑
  • Depresyon riski tartışmalı
  • Gebelik testi her ay

Psoriazis Tedavisi

Hafif-Orta

• Topikal kortikosteroid + vitamin D analoğu (kalsitriol, kalsipotriol)
• Topikal kalsinörin inhibitörü (takrolimus pomada, pimekrolimus krem)
• Kömür katranı (geleneksel)
• Salisilik asit (skalpa)
• Dithranol
• Fototerapi (UVB, PUVA)

Orta-Şiddetli — Sistemik

• Metotreksat: İlk basamak; folik asit takviyesi; hepatotoksisite + teratojen
• Siklosporin: Nefrotoksik
• Asitretin: Sistemik retinoid; teratojen — 3 yıl gebelik yasağı
• Apremilast: PDE4 inhibitörü, oral

Biyolojikler (Dirençli/Şiddetli)

• TNF-α inhibitörleri: Adalimumab, infliksimab, etanercept, golimumab, sertolizumab
• IL-17 inhibitörleri: Sekukinumab (Cosentyx), iksekizumab, brodalumab
• IL-23 inhibitörleri: Ustekinumab (IL-12/23), risankizumab, guselkumab, tildrakizumab
• TB screening öncesi zorunlu
• Hepatit B reaktivasyon riski

Atopik Dermatit

Hafif-Orta

• Nemlendiriciler (temel — günde 2-3 kez)
• Topikal kortikosteroid (alevlenmede)
• Topikal kalsinörin inhibitörü (takrolimus, pimekrolimus)
• Crisaborole — PDE4 inhibitörü

Şiddetli

• Dupilumab (Dupixent): IL-4/13 reseptör monoklonal antikor
• JAK inhibitörleri: Upadasitinib, abrocitinib (oral)
• Siklosporin (kısa süreli)

Antifungal Topikal

• Azoller (topikal): Klotrimazol, mikonazol, ekonazol, ketokonazol şampuan
• Allilaminler: Terbinafin krem (dermatofitoz), naftifin
• Polienler: Nistatin (Candida)
• Siklopiroksolamin: Onikomikoz (tırnak)

Topikal Antimikrobiyaller

• Mupirosin (Bactroban): S. aureus impetigo
• Fusidik asit: Bakteriyel deri enfeksiyonları
• Neomisin + basitrasin: Yaygın OTC pomada
• Gümüş sülfadiyazin: Yanık tedavisi
• Permetrin: Uyuz
• Lindan: Uyuz, bit (artık sınırlı kullanım)

Saç Dökülmesi (Alopesi)

• Minoksidil %2-5 topikal: Vazodilatör, mekanizma belirsiz; androgenik alopesi
• Finasterid 1 mg oral: 5α-redüktaz inhibitörü; erkek tipi alopesi; kadınlarda kontrendike (teratojen — hatta tablete temas bile yasak)
• Dutasterid: Finasteridten güçlü
• PRP (Platelet Rich Plasma) — adjuvan

Yara İyileşmesi

• Nemlendirici pansumanlar (hidrokoloid, alginat)
• Topikal antibiyotik (bakteriyel enfeksiyon varsa)
• Epidermal büyüme faktörü (EGF) içerenler

Ciltte Biyoyararlanım Faktörleri

• Vehikül (merhem → krem → jel → lotion — azalan oklüzif etki)
• Cilt kalınlığı (göz kapağı ince → skrotum ince → avuç içi kalın)
• Nem ve oklüzyon → absorpsiyon ↑
• Cilt bütünlüğü (yaralı ciltten absorpsiyon daha yüksek)
• İlaç konsantrasyonu ve molekül ağırlığı

EUS Soru Tipleri

• "Klobetazol hangi potens sınıfı?" → Class I (çok yüksek)
• "Yüz için uygun topikal steroid?" → Düşük potens (hidrokortizon)
• "İsotretinoin ana kontrendikasyonu?" → Gebelik (teratojen)
• "Psoriazisde biyolojik seçimi?" → TNF-α, IL-17, IL-23 inhibitörü
• "Atopik dermatitte dupilumab hedefi?" → IL-4/IL-13 reseptör
• "Onikomikoz topikal tedavi?" → Siklopiroks, terbinafin oral
• "Minoksidil etki mekanizması?" → Vazodilatasyon (tam mekanizma belirsiz)

Kaynak ve Referanslar

• Goodman & Gilman's 14. Baskı — Dermatolojik İlaçlar
• Fitzpatrick's Dermatology, 9. Baskı
• American Academy of Dermatology Guidelines
• Türkiye Farmakopesi — Dermatolojik Preparatlar

Bu içerik EUS sınav hazırlığı amaçlı akademik rehberdir. Son güncelleme: 19 Nisan 2026.