Antifungal ve Antiviral İlaçlar: Azoller, Ekinokandinler, HIV ve COVID-19 Tedavisi — EUS 2026

Antifungal İlaçlar

1. Polienler

• Amfoterisin B — "Ampho-terrible"
  • Mekanizma: Ergosterole bağlanır, membran delikleri oluşturur
  • Spektrum: En geniş antifungal — ciddi sistemik mikozlar (kandida, aspergillus, mukor)
  • IV — kolesterol içeren hücrelere de bağlanır → nefrotoksisite
  • Yan etkiler: Nefrotoksisite, infüzyon reaksiyonu (ateş, titreme), hipokalemi, hipomagnezemi
  • Lipozomal formülasyon (AmBisome) — daha az nefrotoksik
• Nistatin — topikal, orofaringeal kandidiyaz (ağız cavity)

2. Azoller

Ergosterol sentezinde 14α-demetilaz (CYP51) inhibisyonu.

İmidazoller (Topikal)

• Klotrimazol, mikonazol, ketokonazol — topikal
• Ketokonazol oral artık nadir (hepatotoksisite)

Triazoller (Sistemik)

• Flukonazol (Diflucan) — oral/IV, kandida ana tedavisi, BOS geçişi iyi (kriptokokkal menenjit)
  • CYP2C9 ve CYP3A4 orta inhibitörü (warfarin, fenitoin dikkat)
  • Aspergillus aktivitesi YOK
• İtrakonazol — geniş spektrum, kapsül (aç karna), solüsyon (aç karna değil); negatif inotropik etki (KY kontrendike)
• Vorikonazol — invaziv aspergilloz ilk tercih; görme bozuklukları, fotosensitivite, hepatotoksisite
• Pozakonazol — AML/MDS profilaksi, zygomycetes aktif
• İzavukonazol — yeni, mukor aktif

Ortak azol yan etkileri: CYP3A4 inhibisyonu (güçlü — özellikle ketokonazol, itrakonazol), hepatotoksisite, QT uzaması

3. Ekinokandinler ("-fungin")

• Kaspofungin, mikafungin, anidulafungin
• Mekanizma: β-(1,3)-D-glukan sentaz inhibisyonu → hücre duvarı hasarı
• Kandida (fungisidal), aspergillus (fungistatik) aktif; kriptokok ve mukor etkisiz
• IV formu, iyi tolere; ilaç etkileşimi az
• Nötropenik ateş, invaziv kandidoz tercih

4. Allilaminler

• Terbinafin — skualen epoksidaz inhibisyonu
  • Dermatofitoz (onikomikoz, tinea) ilk tercih
  • Oral 6-12 hafta
  • Hepatotoksisite — LFT takibi
  • CYP2D6 inhibitörü

5. Diğer

• Grizeofulvin — mikrotübül inhibitörü; pediatrik dermatofitoz
• Flusitozin — 5-FU prodrug; kriptokok menenjit (amfoterisin ile kombin)

Antifungal Klinik Tedavi

Enfeksiyon	İlk Tercih
Orofaringeal kandidiyaz	Nistatin, flukonazol
İnvaziv kandidiyaz (ciddi)	Ekinokandin (kaspofungin)
Kriptokokkal menenjit	Amfoterisin B + flusitozin, sonra flukonazol
Aspergilloz (invaziv)	Vorikonazol
Mukormikoz	Amfoterisin B lipozomal + pozakonazol/izavukonazol
Dermatofitoz (tırnak)	Terbinafin
Pneumocystis jirovecii	TMP-SMX

Antiviral İlaçlar

HIV Tedavisi (Antiretroviraller — ART)

1. NRTI (Nükleozid Revers Transkriptaz İnhibitörleri)

• Tenofovir — TDF (disproksil), TAF (alafenamid — yeni nesil, daha az renal/kemik tox)
• Emtrisitabin (FTC)
• Abakavir — HLA-B*5701 pozitiflerde ciddi hipersensitivite (test şart!)
• Lamivudin
• Zidovudin (AZT) — eski, hematotoksisite

2. NNRTI

• Efavirenz — SSS yan etkileri (rüya, depresyon), teratojen
• Rilpivirin, etravirin — yeni nesil
• Doravirin — en yeni

3. Proteaz İnhibitörleri (PI) "-navir"

• Ritonavir — CYP3A4 güçlü inhibitör (booster)
• Atazanavir, darunavir, lopinavir
• Yan etkiler: Lipodistrofi, dislipidemi, insülin direnci

4. İntegraz İnhibitörleri (INSTI) "-tegravir"

• Dolutegravir (DTG) — günümüzde ilk tercih
  • Yüksek bariyer direnç
  • Günde 1 doz
  • Bictegravir, raltegravir, elvitegravir

5. Giriş İnhibitörleri

• Maravirok (CCR5 antagonist)
• Enfuvirtid (fuzyon inhibitör)

Modern HIV Tedavi Rejimi

Tek tablet rejim (STR): 2 NRTI + 1 INSTI (ör. Bictegravir/TAF/FTC — Biktarvy)

PrEP (Prevansiyon)

• Günlük TDF/FTC (Truvada) veya TAF/FTC (Descovy)
• Cabotegravir long-acting enjeksiyon (her 2 ayda 1)

Hepatit C (DAA — Direkt Etkili Antiviraller)

• Sofosbuvir/Velpatasvir (Epclusa) — pan-genotipik, %95+ kür
• Glekaprevir/Pibrentasvir (Maviret)
• Ledipasvir/Sofosbuvir (Harvoni)
• 12 haftada kronik HCV kür edilir

Hepatit B

• Tenofovir (TDF/TAF), entekavir — NRTI'ler
• Pegile interferon-α (azalan kullanım)

Influenza

• Oseltamivir (Tamiflu) — oral, nörominidaz inhibitörü; 48 saat içinde başlat
• Zanamivir — inhale
• Peramivir — IV
• Baloksavir — yeni, tek doz

Herpes Virüsleri

• Asiklovir — viral timidin kinazı ile aktive; HSV-1, HSV-2, VZV
  • Yan etki: Kristal nefropatisi (hidrasyon), nörotoksisite
• Valasiklovir — asiklovir prodrug, daha iyi biyoyararlanım
• Famsiklovir, valgansiklovir
• Gansiklovir — CMV; miyelosupresyon
• Foskarnet — CMV dirençli; nefrotoksik

COVID-19

• Paksloviid (Nirmatrelvir/Ritonavir): Oral, proteaz inhibitörü; CYP3A4 etkileşim yoğun
• Molnupiravir: Oral, RNA polimeraz inhibitörü
• Remdesivir: IV, hospitalize hastalar
• Deksametazon: Oksijen gerektiren ciddi vakalarda
• Monoklonal antikor: Sotrovimab, tiksagevimab (değişken aktivite)

Hepatit C DAA'lar ve CYP3A4

DAA'lar + CYP3A4 etkileşimi genellikle zayıf, ancak Paksloviid'deki ritonavir CYP3A4 güçlü inhibitörü — statin, antikoagulan, immünosupresif dikkat.

Yaygın Antiviral Yan Etkiler

• Tenofovir TDF — renal tox, kemik yoğunluğu ↓; TAF daha güvenli
• Efavirenz — SSS (rüya, uyku bozukluğu)
• Abakavir — hipersensitivite (HLA-B*5701)
• Ritonavir — lipodistrofi, dislipidemi, CYP3A4 inhibisyon → ilaç etkileşim
• Gansiklovir — miyelosupresyon
• Asiklovir — kristal nefropatisi

EUS Soru Tipleri

• "Amfoterisin B ana yan etkisi?" → Nefrotoksisite
• "Azoller etki mekanizması?" → Ergosterol sentez inhibisyonu (14α-demetilaz)
• "Ekinokandin hedefi?" → β-(1,3)-D-glukan sentaz
• "Dermatofitoz tırnak tedavisi?" → Terbinafin
• "HIV tedavisi modern rejim?" → 2 NRTI + 1 INSTI (STR)
• "Abakavir başlamadan önce test?" → HLA-B*5701
• "HCV DAA süre?" → 12 hafta, %95+ kür
• "Influenza tedavisi kritik zaman?" → İlk 48 saat

Kaynak ve Referanslar

• Goodman & Gilman's 14. Baskı, Bölüm 58-61
• Katzung's 16. Baskı, Bölüm 48-50
• IDSA Antifungal Therapy Guidelines
• DHHS HIV Treatment Guidelines

Bu içerik EUS sınav hazırlığı amaçlı akademik rehberdir. Klinik tedavi için kullanılamaz. Son güncelleme: 18 Nisan 2026.