İlgili İçerikler: YL/Doktora Hub | Akademisyen Kariyer
TL;DR
- ALES nedir: Türkiye'de yüksek lisans+doktora+akademik personel başvurusu için ÖSYM tarafından yapılan giriş sınavı.
- Yabancı uyruklu için zorunluluğu: Türk üniversitesinin takdiri — bazı programlar ALES istemez, bazıları ALES VEYA eşdeğer (GRE/GMAT) ister.
- Sınav yapısı: 3 puan türü — Sayısal (SAY), Sözel (SÖZ), Eşit Ağırlık (EA); 80 soru, 150 dakika.
- Yıllık 3 oturum: Bahar (Nisan), Sonbahar (Kasım), Kış (Aralık-Ocak).
- Baraj puan: Yüksek Lisans için genelde 55-65, Doktora için 60-70 (üniversite+bölüm farklı).
- Alternatif: Yabancı uyruklu için GRE+GMAT eşdeğer kabul eden üniversiteler çoğunlukta.
ALES Nedir?
ALES (Akademik Personel ve Lisansüstü Eğitimi Giriş Sınavı), Türkiye'de:
- Yüksek lisans programlarına başvuru
- Doktora programlarına başvuru
- Üniversite akademik personel kadrolarına başvuru (yardımcı doçent vb.)
- Tıpta uzmanlık eğitimi (TUS) bazı pozisyonlar (TÜBİTAK projeleri)
için kullanılan standart akademik yetkinlik sınavıdır. ÖSYM (Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi) tarafından yıllık 3 oturumda yapılır.
Yabancı Uyruklu için ALES Zorunluluğu
YÖK düzenlemesine göre yabancı uyruklu aday için ALES üniversitenin takdiri:
ALES İsteyen Üniversiteler
- Çoğu devlet üniversitesi (Boğaziçi, ODTÜ, İTÜ, Hacettepe, İÜ, Marmara, Ankara, Gazi)
- Bazı vakıf üniversiteleri
- Türkçe medium programlar genelde ALES ister
ALES İstemeyen (Veya Eşdeğer Kabul Eden)
- Vakıf üniversitelerinin çoğu (Koç, Sabancı, Bilkent, Bahçeşehir, Yeditepe — İngilizce programlar)
- İngilizce medium programlar genelde GRE+GMAT kabul eder
- Bazı devlet üniversiteleri yabancı uyruklu için ALES muafiyet uygular
Eşdeğer Kabul Edilen Sınavlar
- GRE (Graduate Record Examination): ABD merkezli; doktora başvuru standart. Türk üniversitelerinin %60-70'i kabul eder. ETS tarafından yapılır. Skor 130-170 (her 3 bölüm — Verbal+Quantitative+Analytical Writing).
- GMAT (Graduate Management Admission Test): İşletme+MBA programlar için. GMAC tarafından. Skor 200-800.
- GRE Subject Tests: Bazı alanlar için (Biyoloji, Kimya, Psikoloji, Matematik vb.) ek skor.
Uyarı: Üniversite+bölüm sınav kabul politikasını başvuru öncesi mutlaka kontrol edin. Bazıları "ALES veya GRE", bazıları sadece ALES, bazıları her ikisini de istemez.
ALES Sınav Yapısı
| Bölüm | Soru Sayısı | Süre | İçerik |
|---|---|---|---|
| Sayısal Bölüm | 40 soru | 75 dk | Matematik+Geometri+Veri analizi+Mantık |
| Sözel Bölüm | 40 soru | 75 dk | Türkçe paragraf+anlam+akıl yürütme+dilbilgisi+sözel mantık |
| TOPLAM | 80 soru | 150 dk | — |
3 Puan Türü
Aynı sınavdan 3 farklı puan türü hesaplanır:
- SAY (Sayısal Ağırlıklı): Sayısal %60 + Sözel %40 — Mühendislik+Tıp+Fen+Sayısal alanlar
- SÖZ (Sözel Ağırlıklı): Sözel %60 + Sayısal %40 — Edebiyat+Tarih+Sosyoloji+Sözel alanlar
- EA (Eşit Ağırlık): Sayısal %50 + Sözel %50 — İktisat+İşletme+Hukuk+Eğitim
Puan Hesaplama
- Doğru sayısı + yanlış sayısı dikkate alınır
- Yanlış cezası: 4 yanlış 1 doğruyu götürür (4Y=1D)
- Puan aralığı 0-100
- Baraj: YL için 55-65, Doktora için 60-70 (üniversite+bölüm farklı)
2026 ALES Takvimi
| Dönem | Başvuru | Sınav | Sonuç |
|---|---|---|---|
| ALES/1 (Bahar) | Mart 2026 | Nisan 2026 | Mayıs 2026 |
| ALES/2 (Sonbahar) | Eylül 2026 | Kasım 2026 | Aralık 2026 |
| ALES/3 (Kış) | Aralık 2025/2026 | Ocak 2026/2027 | Şubat |
Tam tarihler için: ÖSYM resmi takvim (osym.gov.tr)
Yabancı Uyruklu Aday için Başvuru
Başvuru Şartları
- Lisans diploması (YÖK denklik almış olmalı yurt dışı için)
- Geçerli pasaport veya Türk kimlik (Mavi Kart sahibi+çift vatandaş için)
- Yabancı uyruklu numarası (ÖSYM)
- Online başvuru: osym.gov.tr
- Sınav ücreti: ~600-800 TL (yıllık değişir)
Sınav Merkezleri
ALES Türkiye'nin tüm illerinde+KKTC'de yapılır. Yabancı öğrenci kendi şehrinde sınava girer.
ALES Türkçesi Yetersizlik Sorunu
ALES'in Sözel Bölümü Türkçe paragraf+akıl yürütme ister. Türkçesi yetersiz yabancı aday için ZORLUK:
- Türkçe akademik dil C1 seviyesi gerekli
- Hızlı okuma+anlama+akıl yürütme
- Yanıltıcı kelime+ifade tuzakları
- Yabancı için Sayısal Bölüm görece kolay (matematik evrensel)
Stratejik Tavsiye
- Türkçe C1 seviyesi olmayanlar için ALES yerine GRE+GMAT tercih edebilirler
- Türk üniversitesinin GRE/GMAT kabul politikasını kontrol edin
- Türkçe akademik dil hazırlığı için TÖMER C1+6+ ay yoğun çalışma
- Sayısal Ağırlıklı (SAY) puanı yabancı için genelde daha avantajlı
ALES Hazırlık Stratejisi
Sıfırdan Hazırlık (4-6 ay)
- Ay 1-2: Temel matematik tekrar + Türkçe paragraf çözme alıştırması
- Ay 3-4: Konu bazlı çalışma + soru bankası
- Ay 5: Deneme sınavları (haftalık 2 deneme)
- Ay 6: Eksik konu telafi + zaman yönetimi pratik
Önerilen Kaynaklar
- Yayınevleri: Pegem, Yargı, Çapa, Yediiklim, Hız Akademi, Murat (Türk yayınevi)
- ÖSYM çıkmış sorular: Her dönem ücretsiz arşiv (osym.gov.tr)
- Online deneme: Doğru-yanlış analizi+detaylı çözüm
- Özel kurs: Birebir+grup kurs ($300-1.500/program)
Yabancı Uyruklu için ALES vs GRE/GMAT Karar Matrisi
| Faktör | ALES | GRE/GMAT |
|---|---|---|
| Dil | Türkçe (Sözel zorlayıcı) | İngilizce |
| Maliyet | ~600-800 TL ($20-25) | GRE $220, GMAT $275 |
| Kabul Edilen Üniversiteler | Tüm Türk üniversiteler | Çoğu vakıf+bazı devlet (%60-70) |
| Geçerlilik Süresi | 5 yıl | 5 yıl |
| Sınav Sıklığı | Yıllık 3 oturum | Yılda istediğiniz zaman |
| Uluslararası Kullanım | Sadece Türkiye | Global (ABD+İngiltere+AB+Asya) |
| Sayısal+Sözel Yapı | Türk müfredat odaklı | Genel akıl+akademik beceri |
| Hazırlık Süresi | 4-6 ay | 3-5 ay |
GRE Tercih Et
- Türkçesi zayıf+İngilizcesi iyi
- Vakıf üniversitesi hedefliyor
- Hibrit kariyer (Türkiye+ABD+AB) planlıyor
- İngilizce medium program
ALES Tercih Et
- Türkçe akademik C1 seviye
- Devlet üniversitesi hedefliyor
- Türkçe medium program
- Düşük maliyet öncelik
Yüksek Lisans+Doktora Başvurusunda ALES Kullanımı
ALES puanı başvuru değerlendirmesinin %50'sini oluşturur (genelde):
- Yüksek Lisans: ALES %50 + Lisans mezuniyet GPA %50 (genelde)
- Doktora: ALES %50 + YL GPA %25 + Mülakat %25 (üniversite politikasına göre)
- Akademik kadro: ALES + dil + akademik yayın + mülakat ortak değerlendirme
Sık Yapılan Hatalar
- Üniversite politikası kontrol etmemek: Bazı üniversiteler ALES istemez; gereksiz hazırlık+zaman kaybı.
- Türkçe yetersizlikle ALES'e girmek: Sözel bölümde düşük puan = baraj altı.
- Yanlış puan türü hedeflemek: Hedef bölüme uygun puan türü (SAY/SÖZ/EA) önemli.
- Çıkmış sorular çalışmamak: ÖSYM çıkmış sorular en iyi hazırlık materyali.
- Yanlış cezası dikkate almamak: 4Y=1D — boş bırakma stratejisi.
- Zaman yönetimi pratiği yapmamak: 80 soru 150 dk = soru başına 1.875 dk; deneme şart.
SSS
ALES yabancı uyruklu için zorunlu mu?
Üniversite takdiri. Çoğu devlet+bazı vakıf üniversitesi yabancı uyruklu için de ALES ister. Bazıları GRE+GMAT eşdeğer kabul eder.
ALES Türkçesi yetersizken nasıl?
Sayısal Bölüm avantajlı (matematik evrensel). Sözel için Türkçe akademik C1 hazırlık şart. Alternatif: GRE+GMAT.
GRE puanım var, ALES yerine geçer mi?
Çoğu Türk vakıf üniversitesinde EVET. Devlet üniversitelerinde ÜNIVERSITE POLITIKASI. Başvuru öncesi kontrol şart.
Doktora için ALES puan kaç olmalı?
Genelde 60-70 (üniversite+bölüm farklı). Top devlet üniversitelerinde (ODTÜ, Boğaziçi) 75-85 hedeflenmeli (rekabet yüksek).
Yüksek Lisans için?
Genelde 55-65. Vakıf üniversitelerinde daha düşük (50-55) yeterli olabilir.
Yıllık kaç kez sınav?
3 oturum (Nisan + Kasım + Ocak). İstediğiniz oturuma girip en yüksek puanınızı kullanırsınız.
Puan geçerliliği?
5 yıl. 5 yıl içinde tekrar girip puanınızı güncelleyebilirsiniz.
Maliyet?
Yıllık ~600-800 TL (~$20-25). ÖSYM resmi tarife.
Online hazırlık var mı?
EVET — Pegem, Yargı, Çapa gibi yayınevleri online ders+deneme sunar. Udemy+YouTube ücretsiz Türkçe içerikler de var.
Akademik personel için ALES yeterli mi?
Akademik kadro başvurusunda ALES + yabancı dil (YDS/YÖKDİL/IELTS/TOEFL) + akademik yayın + mülakat ortak değerlendirme. Sadece ALES yetersiz.
Sonuç
ALES yabancı uyruklu yüksek lisans+doktora adayı için önemli ama her zaman zorunlu değil. Üniversite politikası kontrol+stratejik karar (ALES vs GRE/GMAT) önemli. Türkçesi C1 olmayanlar için GRE+GMAT genelde daha pragmatik.
Rehber Panda koçluk paketlerimiz ALES+GRE+GMAT hazırlık+üniversite seçimi+başvuru koordinasyonu sunar. WhatsApp üzerinden bilgi alabilirsiniz.
İlgili Pillar İçerikler
Yabancı kitle stratejik içerikleri:
📚 AB Bologna vs Türkiye | Türk Üni Sıralamaları | Akademik Türkçe