Kazım İncebacak
ALES (Akademik Personel ve Lisansüstü Eğitimi Giriş Sınavı) Türkiye'de yüksek lisans+doktora+doçentlik+akademik personel atama+ÖYP/35-50 başvuru+yurt dışı bursluluk için temel sınavdır. ÖSYM tarafından yıllık 2 dönem (Mart+Ekim) yapılır. Bu rehberde 2026 dönemi için ALES konu dağılımı, 3 puan türü (Sayısal+Sözel+Eşit Ağırlık), akademik kariyer yolu (yüksek lisans→doktora→doçentlik→profesörlük), 35-50 maddesi+ÖYP, kontenjan-taban puan trendi ve 12 aylık hazırlık planı detaylı ele alınıyor.
📋 ALES 2026 Hızlı Bakış
- Sınav Dönemleri: Mart 2026 (15 Mart) + Ekim 2026 (11 Ekim)
- Soru Sayısı: 100 soru (50 Sayısal + 50 Sözel) / 150 dk
- Yanlış Cezası: YOK (sadece doğrular puanlanır)
- Puan Türleri: Sayısal (SAY), Sözel (SÖZ), Eşit Ağırlık (EA) — 3 farklı puan
- Geçerlilik: 5 yıl (yüksek lisans/doktora başvuru için)
- Geçer Puan: 55 (lisansüstü programlara genel eşik) — 65/70/75/80 üst program eşikleri
- Hedef Kullanım: Yüksek lisans, doktora, doçentlik, ÖYP, 35-50 madde akademik kadro, yurt dışı burs (1416, YÖK, YTB)
📊 ALES Konu Dağılımı (100 Soru)
| Bölüm | Soru | Detay |
|---|---|---|
| Sayısal Bölüm | 50 | Aritmetik, cebir, geometri, problem çözme, mantıksal akıl yürütme |
| — Aritmetik+Sayılar | 10-12 | Tam sayılar, rasyonel sayılar, üs, kök, oranlama |
| — Cebir | 8-10 | Denklem, eşitsizlik, fonksiyon, polinom, çarpanlar |
| — Geometri | 8-10 | Açı, üçgen, çokgen, çember, alan-hacim |
| — Problem Çözme+Mantıksal | 15-18 | İşçi-havuz, hız-yol, yaş, yüzde, tablo-grafik yorumlama, mantık dizileri |
| Sözel Bölüm | 50 | Sözcük, anlam, paragraf, yargı, sözel mantık |
| — Sözcük+Anlam | 10-12 | Eş anlam, zıt anlam, deyim, atasözü, sözcükte anlam |
| — Cümle+Yargı | 8-10 | Cümle tamamlama, anlamca yakın, yargı tipi, kelime grupları |
| — Paragraf | 15-18 | Konu, ana düşünce, yardımcı düşünce, anlatım biçimi, parçada anlam |
| — Sözel Mantık | 8-10 | Çıkarım, varsayım, akıl yürütme, küme ilişkileri |
🎯 3 Puan Türü Hesaplama
| Puan Türü | Sayısal Ağırlık | Sözel Ağırlık | Hedef Branşlar |
|---|---|---|---|
| Sayısal (SAY) | %70 | %30 | Mühendislik, fen bilimleri, sağlık (tıp+diş+eczacılık+veteriner), matematik, istatistik, fizik, kimya, biyoloji |
| Sözel (SÖZ) | %30 | %70 | Sosyal bilimler, hukuk, tarih, edebiyat, dil, eğitim, ilahiyat, psikoloji, sosyoloji, gazetecilik |
| Eşit Ağırlık (EA) | %50 | %50 | İktisat, işletme, hukuk, kamu yönetimi, uluslararası ilişkiler, maliye, çalışma ekonomisi |
Her aday tüm 3 puan türü hesaplanmış — başvuruda ilgili program tarafından istenilen puan türü kullanılır.
🎓 Akademik Kariyer Yolu
1. Yüksek Lisans (2-3 Yıl)
- ALES Eşik: 55 (genel) — top programlar 65-75
- Mezuniyet AGNO: 2.5+ (önerilir 3.0+)
- Yabancı Dil: YÖKDİL/YDS 50+ (programa göre 70+ olabilir)
- Mülakat: Genelde mülakat (akademik referans+motivasyon)
- Süreç: Ders aşaması (1-2 yıl) + tez aşaması (1 yıl)
- Tipler: Tezli yüksek lisans (akademik), tezsiz yüksek lisans (mesleki — bazı programlar)
2. Doktora (4-6 Yıl)
- ALES Eşik: 65+ (genel) — top programlar 75-85
- Yüksek Lisans Mezuniyeti: 80+ AGNO
- Yabancı Dil: YÖKDİL/YDS 65+ (top programlar 75-85)
- Yeterlik Sınavı: 1.5-2 yıl ders sonrası (yazılı+sözlü)
- Tez: 2-4 yıl orijinal araştırma+tez yazımı+savunma
- Tez Savunması: Jüri 5 üye (2 üniversite+3 dış akademisyen)
3. Doçentlik (Doktora+5+ yıl)
- Doçentlik Sınavı (ÜAK): Yıllık 2 dönem (Mart+Ekim). Yazılı+sözlü+eser değerlendirme.
- Yabancı Dil: YÖKDİL/YDS 65+ (sosyal+sayısal+sağlık fark eder)
- Eser Şartı: Doktora sonrası SCI/SSCI/AHCI yayın+kitap+ulusal hakemli (alana göre değişir)
- Sözlü Sınav: Akademisyenler komisyonu (5 kişi) sözlü+sunum
4. Profesörlük (Doçentlik+5+ yıl)
Üniversite atama komisyonu kararıyla. Doçent unvanı sonrası en az 5 yıl + ek yayın+ders deneyimi. Yıllık üniversite ilanlarına başvuru. Profesör — akademik kariyerin zirvesi.
5. ÖYP (Öğretim Üyesi Yetiştirme Programı)
YÖK destekli — devlet+vakıf üniversiteler için akademik kadro yetiştirme. ALES + lisans AGNO + yabancı dil ile başvuru. ÖYP kazananlar yüksek lisans+doktora hibesi+kadrolu olma garantisi alır. Mecburi hizmet (en az 6 yıl).
6. 35-50 Madde (Yurtdışı Akademik Kariyer)
2547 sayılı YÖK Kanunu 35-50 maddeleri — yurt dışında doktora/doçentlik+yurt dışı üniversite+post-doc deneyimi sonrası Türk üniversitelerine atanma. ALES geçerli (program geçerli olduğu sürece). Yabancı dil 80+ tipik şart.
📈 Yurt Dışı Bursluluk
- 1416 Sayılı Kanun: Devlet yurt dışı burslusu — yüksek lisans+doktora. ALES 70+ + yabancı dil 80+ + mülakat. Yıllık 100-200 kişi.
- YÖK 100/2000 Programı: Yüksek lisans+doktora yurt dışı destekleme.
- YTB (Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı): Soydaş Türk öğrencileri için ek bursluluk.
- TÜBİTAK 2210/2211 Doktora Bursları: Yurt içi doktora destekleme.
- Avrupa Birliği Erasmus+ Mundus: Avrupa yüksek lisans+doktora — uluslararası başvuru.
📚 Önerilen Kaynaklar
- ALES Resmi Kılavuz — yıllık ÖSYM güncel (osym.gov.tr)
- ALES Hazırlık Kitapları: Yargı, Yediiklim, Akıllı Adam, Limit, Filozof, Karekök (yıllık güncel)
- Sayısal: ALES sayısal soru bankası, KPSS GY soru bankası (paralel kullanım)
- Sözel: ALES sözel paragraf+sözcük bilgisi soru bankası
- YÖKDİL/YDS Hazırlık: Akademisyen olmak için dil yeterliği kritik
- YÖK Mevzuatı: 2547 sayılı YÖK Kanunu, ÖYP yönetmelikleri (yok.gov.tr)
- Üniversite Lisansüstü Web Sayfaları: Hedef üniversite başvuru kılavuzları
📅 12 Aylık Hazırlık Planı
| Ay | Konu |
|---|---|
| 1-2 | Sayısal Aritmetik + Cebir temel |
| 3-4 | Sayısal Geometri + Problem çözme |
| 5-6 | Sözel Sözcük+anlam + cümle+yargı |
| 7-8 | Sözel Paragraf + sözel mantık |
| 9 | Mantıksal akıl yürütme + tablo-grafik yorumu |
| 10 | Geçmiş ALES soruları (5+ yıl)+simülasyon |
| 11 | Süre yönetimi+stratejik test çözme+zayıf konular |
| 12 | Tekrar+psikolojik hazırlık+sınav günü |
❓ FAQ
ALES puanı kaç yıl geçerli?
5 yıl. Son 5 yıl içinde alınmış ALES puanı yüksek lisans/doktora başvurularında geçerli. ÖYP+35-50 madde+akademik kadro için aynı süre. 5 yıl geçenler yeniden ALES girmek zorunda.
Yüksek lisans için hangi puan türü?
Programa göre değişir. Mühendislik/fen+sağlık → SAY. Sosyal+hukuk+ilahiyat+eğitim → SÖZ. İktisat+işletme+kamu yönetimi → EA. Üniversite başvuru kılavuzunda istenilen puan türü+eşik belirtilir. Genel eşik 55+, top programlar 65-75+.
ALES Mart vs Ekim hangisi daha kolay?
İçerik aynı seviyede — soru zorluğu yıllık ÖSYM'nin standardı. Mart dönemi öğrenci yoğunluğu fazla (KPSS+ALES çakışıyor genelde), Ekim biraz daha rahat. Aday hangi dönem hazırsa girmeli — paralel hazırlık önerilir.
YÖKDİL ALES'in yerini alabilir mi?
Hayır — ayrı sınavlar. ALES Türkçe akademik genel yetenek+sözel sınavı; YÖKDİL/YDS yabancı dil sınavı. Her ikisi paralel kullanılır — yüksek lisans/doktora başvurusunda her ikisi gerekli.
ALES'te 80+ almak zor mu?
İstatistik — 2025 verisi: ortalama puan ~58-62. 80+ adayların ~%5-7'si. 90+ adayların ~%1-2'si. Top akademik programlar (Hacettepe+İTÜ+Boğaziçi+ODTÜ+Bilkent doktora) 75+ ALES bekler. Düzenli hazırlık 6-12 ay + 2,000+ soru çözümü ile 70-75 ulaşılabilir.