AGS EB Konusu: EB+TMES Hub
Tek Cümlede
Eğitim programı geliştirme modelleri arasında Tyler doğrusal (hedef→içerik→eğitim durumu→değerlendirme), Taba tümevarımsal (öğretmen-temelli), Wheeler döngüsel (sürekli geri besleme) en sık AGS'de sorulanlar. 4 program öğesi her birinin temelinde.
Eğitim Programının 4 Öğesi
- Hedef (Kazanım): Ne öğretilecek? (Bloom Taksonomisi)
- İçerik (Muhteva): Hangi konular?
- Eğitim Durumu (Öğretme-Öğrenme): Nasıl öğretilecek?
- Sınama (Değerlendirme): Hedeflere ulaşıldı mı?
1. Tyler Modeli (1949) — Doğrusal Model
Ralph W. Tyler'ın "Curriculum and Instruction" kitabı modern program geliştirmenin temeli. 4 temel soru:
- Hangi eğitim hedefleri belirlenecek?
- Bu hedeflere ulaşmak için hangi eğitim deneyimleri seçilecek?
- Bu deneyimler nasıl etkili olarak düzenlenecek?
- Hedeflere ulaşılıp ulaşılmadığı nasıl değerlendirilecek?
Hedef Kaynakları (Tyler)
- Birey (öğrencinin ihtiyaçları + ilgileri)
- Toplum (toplumun beklentileri)
- Konu Alanı (disiplinin gerektirdikleri)
Hedef Süzgeçleri
Tyler hedefler önce şu süzgeçlerden geçirilir:
- Felsefe (eğitim felsefesine uygun mu?)
- Psikoloji (öğrencinin gelişim düzeyine uygun mu?)
2. Taba Modeli (1962) — Tümevarımsal Model
Hilda Taba, Tyler'ın merkezi yaklaşımı yerine öğretmen-temelli yaklaşım. Program geliştirme küçük ölçekten başlar:
- İhtiyaçların teşhisi
- Hedeflerin formülasyonu
- İçerik seçimi
- İçerik düzenleme
- Öğrenme yaşantıları seçimi
- Öğrenme yaşantıları düzenleme
- Değerlendirme
- Denge + sıra kontrolü
Avantajı: Öğretmen sahasında program geliştirir → uygulanabilirlik yüksek.
3. Wheeler Modeli (1967) — Döngüsel Model
D.K. Wheeler, Tyler doğrusal modelini eleştirerek döngüsel bir model önerdi. 5 aşama döngü oluşturur — herhangi bir aşamada eksik tespit edilirse önceki aşamalara geri dönülebilir:
- Hedef + amaç belirleme
- Öğrenme yaşantıları seçimi
- İçerik seçimi
- Öğrenme yaşantıları + içerik organizasyonu
- Değerlendirme → tekrar 1'e dön
Avantajı: Sürekli geri bildirim + iyileştirme — esnek.
Karşılaştırma Tablosu
| Boyut | Tyler | Taba | Wheeler |
|---|---|---|---|
| Yapı | Doğrusal | Tümevarımsal | Döngüsel |
| Yön | Yukarıdan aşağıya (tümdengelim) | Aşağıdan yukarıya | Çift yönlü |
| Öğretmenin rolü | Uygulayıcı | Program geliştirici | Geri bildirim sağlayan |
| Geri bildirim | Sonda | Aşamalarda | Sürekli |
Program Tasarım Yaklaşımları
- Konu Merkezli: Disipline odaklı (klasik akademik)
- Sorun Merkezli: Toplum sorunlarına odaklı (Dewey)
- Öğrenci Merkezli: Bireyin ihtiyacı + ilgisi (yapılandırmacı)
- Sarmal Program (Bruner): Aynı kavram her sınıfta daha derin işlenir
- Modüler Program: Bağımsız üniteler — esnek seçim
Türkiye'de Program Geliştirme
- Talim Terbiye Kurulu Başkanlığı (TTKB) programları onaylar
- 2005 reformuyla yapılandırmacı yaklaşıma geçildi
- 2023+ Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli (TYMM) ile yeni müfredat — 5 temel değer + 8 yetkinlik odaklı
Tipik AGS Sorusu
Örnek: "Öğretmenler ihtiyaç teşhisinden başlayarak küçük ölçekli program ünitesi geliştirip sonra geneli kapsayan müfredat oluşturur." Bu hangi program geliştirme modelidir?
Cevap: Taba Modeli (Tümevarımsal — öğretmen-temelli)
Sıkça Sorulan Sorular
Tyler 4 soru?
Hangi hedefler? Hangi deneyimler? Nasıl düzenlenir? Nasıl değerlendirilir?
Sarmal program kim?
Jerome Bruner — aynı kavram her sınıfta daha derin işlenir (spiral curriculum).
4 program öğesi?
Hedef, İçerik, Eğitim Durumu, Değerlendirme.