AGS EB Bilgi İşleme Kuramı: Bellek + Dikkat + Kodlama Konu Anlatımı (2026)

AGS EB Konusu: EB+TMES Hub

Bilgi İşleme Modeli (Atkinson-Shiffrin)

1. Duyusal Kayıt (Sensory Register)

• Çevreden gelen tüm uyarıcılar (görsel, işitsel)
• Çok kısa süre (görsel ~0.5 sn, işitsel ~2-4 sn)
• Kapasitesi çok geniş
• Dikkat ile seçilen bilgi sonraki aşamaya geçer; geri kalan kaybolur

2. Kısa Süreli Bellek / Çalışma Belleği (Working Memory)

• Süre: ~20-30 saniye (tekrar olmadan)
• Kapasite: 7±2 birim (Miller'ın Sihirli Sayısı)
• Aktif işleme alanı (zihinsel "masaüstü")
• Gruplama (Chunking): Bilgiyi anlamlı kümeler halinde gruplandırma kapasiteyi artırır (telefon: 0532-XXX-XX-XX)
• Tekrar (Rehearsal): Bilgiyi canlı tutma
• Baddeley çalışma belleği modeli: fonolojik döngü + görsel-uzamsal kalem + merkezi yönetici

3. Uzun Süreli Bellek (Long-Term Memory)

• Süre: Sınırsız (kalıcı)
• Kapasite: Sınırsız
• Türleri:
  • Açık/Bildirimsel (Explicit): Bilinçli hatırlanan
    • Anısal (Episodic): Kişisel olaylar
    • Anlamsal (Semantic): Genel bilgiler, kavramlar
  • Örtük/İşlemsel (Implicit/Procedural): Beceri, alışkanlık (bisiklet sürme)

Bilişsel Süreçler

Dikkat

• Seçici dikkat: Önemli uyarıcıya odaklanma (cocktail party effect)
• Bölünmüş dikkat: Aynı anda birden fazla görev
• Sürekli dikkat: Uzun süre odaklanma

Kodlama (Encoding)

• Anlamlandırma: Bilgiyi var olan bilgiye bağlama (en etkili)
• Örgütleme: Bilgiyi yapılandırma (kategori, şema)
• Görselleştirme: Zihinsel imge
• Bellek destekleyiciler (Mnemonics): Akrostiş, anahtar kelime, loci yöntemi

Geri Getirme (Retrieval)

• Hatırlama (Recall): İpucu olmadan (açık uçlu sınav)
• Tanıma (Recognition): Seçenekler arasından (çoktan seçmeli)
• İpuçları geri getirmeyi kolaylaştırır

Unutma Kuramları

• Bozulma (Decay): Kullanılmayan bilgi solar
• Karışma (Interference):
  • İleriye ket vurma: Eski bilgi yeniyi engeller
  • Geriye ket vurma: Yeni bilgi eskiyi engeller
• Geri getirme başarısızlığı: Bilgi var ama erişilemiyor (dilin ucunda)
• Bastırma: Travmatik bilginin bilinçaltına itilmesi (Freud)

Ebbinghaus Unutma Eğrisi

Hermann Ebbinghaus — öğrenilen bilginin zamanla hızla unutulması. Aralıklı tekrar (spaced repetition) unutmayı yavaşlatır:

• 1. tekrar: 1 gün sonra
• 2. tekrar: 1 hafta sonra
• 3. tekrar: 1 ay sonra

Öğretmenlik Uygulaması

• Dikkat çek: İlginç giriş, görsel, soru
• 7±2 kuralı: Tek seferde çok bilgi verme — gruplandır
• Anlamlandırma: Yeni bilgiyi eski bilgiye bağla
• Aralıklı tekrar: Tek seferde değil, zamanla tekrar
• Çoklu kodlama: Görsel + işitsel + yazılı
• Bellek destekleyici: Akrostiş, kafiye (örn. "Sarı Çizmeli Mehmet Ağa")

Tipik AGS Sorusu

Sıkça Sorulan Sorular

Bilgi işleme 3 bellek deposu?

Duyusal Kayıt → Kısa Süreli Bellek (Çalışma Belleği) → Uzun Süreli Bellek.

Miller'ın sihirli sayısı?

7±2 — kısa süreli bellek kapasitesi.

Chunking (gruplama)?

Bilgiyi anlamlı kümelere ayırarak kısa süreli bellek kapasitesini artırma.

İleriye vs geriye ket vurma?

İleriye: eski bilgi yeniyi engeller. Geriye: yeni bilgi eskiyi engeller.