İlgili İçerikler: Mevzuat Kategorisi | Personel Alımı | KPSS Rehberi | Analık İzni 24 Hafta Değişikliği
🎯 Mevzuat Özeti — 30 Saniyede
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, 14 Temmuz 1965 tarihli ve 12056 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan, Türk kamu personel sisteminin temel anayasasıdır. 60 yılı aşan süreç boyunca 200+ kez değişikliğe uğrayan kanun, 240+ madde + 80+ ek/geçici madde içerir. İstihdam türleri (kadrolu, sözleşmeli, geçici, işçi), memur hakları (mali, sosyal, izin), ödev ve sorumluluklar, disiplin hükümleri, atama-terfi-emeklilik süreçleri bu kanun ile belirlenir. 2026'nın en kritik değişikliği: 1 Mayıs 2026 tarihli 7578 sayılı Kanun ile analık izni 16 haftadan 24 haftaya çıkarıldı.
📋 657 Sayılı Kanun Künyesi
| Bilgi | Detay |
|---|---|
| Kanun Adı | Devlet Memurları Kanunu |
| Kanun No | 657 |
| Kabul Tarihi | 14 Temmuz 1965 |
| Resmi Gazete | 23 Temmuz 1965 / 12056 |
| Toplam Madde | 240+ ana + 80+ ek/geçici madde |
| Yapılan Değişiklik | 200+ kez (1965-2026) |
| Kapsam | Genel ve katma bütçeli kurumlar + bağlı kuruluşlar + yerel yönetimler |
| 2026 Önemli Değişiklik | 7578 sayılı Kanun (1 Mayıs 2026) — Analık izni 24 hafta |
| Resmi Metin | mevzuat.gov.tr |
657 Sayılı Kanun'un 9 Ana Bölümü
Kanun, kamu personel sistemini bütünsel olarak ele alan 9 ana kısımdan oluşur. Her bölüm farklı bir konuyu düzenler:
| Kısım | Konu | Madde Aralığı |
|---|---|---|
| 1. Kısım | Genel Hükümler (Kapsam, İstihdam Şekilleri, Sınıflandırma) | 1-7 |
| 2. Kısım | Memurlukta Genel Esaslar | 8-105 |
| 3. Kısım | Devlet Memurluğuna Alınma (Atama, Adaylık, Sınıflandırma) | 36-67 |
| 4. Kısım | Hizmet Şartları ve Şekilleri (Görevde Yükselme, Yer Değiştirme) | 68-101 |
| 5. Kısım | Memurların Ödevleri ve Sorumlulukları + Hakları + Genel Haklar + Yasaklar | 6-31 |
| 6. Kısım | Mali Hükümler (Aylık, Ek Gösterge, Tazminatlar, Sosyal Yardımlar) | 146-213 |
| 7. Kısım | İzinler (Yıllık, Mazeret, Hastalık, Aylıksız, Analık) | 102-108 |
| 8. Kısım | Disiplin Hükümleri | 124-145 |
| 9. Kısım | Memurluğun Sona Ermesi (Çekilme, Görevden Çıkarma, Emeklilik) | 94-101 |
İstihdam Şekilleri (Madde 4)
657 sayılı Kanun'un 4. maddesi, kamuda istihdam şekillerini 4 ana kategoride toplar:
- A) Memurlar (Kadrolu): Devlet ve diğer kamu tüzel kişiliklerince yürütülen kamu hizmetlerinin gerektirdiği aslî ve sürekli görevleri yapan, atanma yöntemiyle ve kadroya bağlı çalışan personel. 657 sayılı Kanun doğrudan kapsar.
- B) Sözleşmeli Personel (4/B): Kalkınma planı, yıllık program ve iş programlarında yer alan önemli projelerin hazırlanması, gerçekleştirilmesi, işletilmesi gibi geçici özel meslek bilgisine ve ihtisasına ihtiyaç gösteren istisnai işlerde sözleşme ile çalıştırılan personel.
- C) Geçici Personel (4/C): Bir yıldan az süreli veya mevsimlik hizmet olduğuna karar verilen görevlerde sözleşme ile çalıştırılan personel.
- D) İşçiler: A, B ve C fıkralarında belirtilenler dışında kalan ve ilgili mevzuat gereğince tahsis edilen sürekli işçi kadrolarında belirsiz süreli iş sözleşmeleriyle çalıştırılanlar.
📌 Önemli: 2023 sonrası 4/B sözleşmeli personelin kadroya geçirilmesi sürecinde önemli adımlar atıldı. Detaylı analiz için: Sözleşmeli vs Kadrolu Karşılaştırma.
Memurun 12 Sınıfı (Madde 36)
657 sayılı Kanun, memurları hizmet sınıfına göre 12 ana kategoride toplar. Her sınıf farklı eğitim, kadro ve özlük haklarına sahiptir:
- Genel İdari Hizmetler Sınıfı (GİH): En büyük sınıf — memurlar, şefler, müdürler
- Teknik Hizmetler Sınıfı (TH): Mühendisler, mimarlar, teknikerler
- Sağlık Hizmetleri ve Yardımcı Sağlık Hizmetleri Sınıfı: Doktor, hemşire, ebe, sağlık memuru
- Eğitim ve Öğretim Hizmetleri Sınıfı: Öğretmenler, akademisyenler
- Avukatlık Hizmetleri Sınıfı: Kamu avukatları
- Din Hizmetleri Sınıfı: Diyanet İşleri Başkanlığı personeli
- Emniyet Hizmetleri Sınıfı: Polis memurları, komiserler
- Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı Hizmetleri Sınıfı
- Yardımcı Hizmetler Sınıfı (YH): Hizmetli, şoför, aşçı, bahçıvan
- Mülki İdare Amirliği Hizmetleri Sınıfı: Kaymakam, vali yardımcısı, vali
- Milli İstihbarat Hizmetleri Sınıfı: MİT personeli (özel mevzuata tabi)
- Cumhurbaşkanlığı Koruma Hizmetleri Sınıfı
Memurun Ana Hakları ve Yasakları
1. Hakları (Madde 17-31)
- Uygulamayı isteme hakkı: Kanun, tüzük, yönetmeliklere uygun işlem isteme
- Güvenlik hakkı: Görev güvencesi (kanunla belirlenmiş haller dışında görevden alınamaz)
- Emeklilik hakkı: 5510 sayılı SGK ve 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı kapsamında
- Çekilme hakkı: İstifa ile görevden ayrılma
- Müracaat, şikâyet ve dava açma hakkı
- Sendika kurma ve sendikaya üye olma hakkı
- İzin hakları (aşağıda detaylı)
2. Yasakları (Madde 27-31)
- Toplu eylem ve hareketlerde bulunma yasağı (Madde 26) — kanunsuz toplu eylem yasaktır
- Grev yasağı (Madde 27) — memurlar grev yapamaz
- Ticaret ve diğer kazanç getirici faaliyetlerde bulunma yasağı (Madde 28) — istisnalar mevzuatta belirtilen alanlar
- Hediye alma ve menfaat sağlama yasağı (Madde 29)
- Denetimindeki teşebbüsten menfaat sağlama yasağı (Madde 30)
- Gizli bilgileri açıklama yasağı (Madde 31)
İzin Türleri (Madde 102-108)
657 sayılı Kanun, memurlara 5 ana izin kategorisi sunar:
| İzin Türü | Süre | Maddesi |
|---|---|---|
| Yıllık İzin | 1-10 yıl arası: 20 gün, 10 yıl ve üzeri: 30 gün | Madde 102 |
| Mazeret İzni | Evlilik, doğum, ölüm: 7 gün; çocuk için: 10 gün; analık (doğum öncesi+sonrası): 24 hafta (7578 sayılı Kanun ile 2026) | Madde 104 |
| Hastalık İzni | Tek seferde 6 ay, yenilenerek 12-18 ay; uzayan durumlarda komisyon kararı | Madde 105 |
| Aylıksız İzin | Doğum sonrası 2 yıla kadar; askerlik+yurt dışı görev+eş tayini durumlarında | Madde 108 |
| Refakat İzni | Ağır hasta bakımı için 3 ay (uzatılabilir 18 ay) | Madde 105/B |
Disiplin Cezaları (Madde 125)
657 sayılı Kanun, memurların disiplinsiz davranışları karşılığında 5 ana ceza kategorisi öngörür:
- Uyarma: Memurun, görevinde ve davranışlarında daha dikkatli olması gerektiğinin yazı ile bildirilmesi
- Kınama: Memurun, görevinde ve davranışlarında kusurlu olduğunun yazı ile bildirilmesi
- Aylıktan kesme: Memurun, brüt aylığından 1/30 - 1/8 arasında kesinti yapılması
- Kademe ilerlemesinin durdurulması: Fiilin ağırlık derecesine göre memurun bulunduğu kademede ilerlemesinin 1-3 yıl durdurulması
- Devlet memurluğundan çıkarma: Bir daha devlet memurluğuna atanmamak üzere memurluktan çıkarma
📌 Önemli: Disiplin cezalarına karşı idari yargı yolu açıktır. Memur, cezasını tebellüğ tarihinden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesine başvurabilir. Devlet memurluğundan çıkarma cezası ise Yüksek Disiplin Kurulu kararıyla verilir.
2026 Yılındaki Önemli Değişiklikler
7578 Sayılı Kanun (1 Mayıs 2026) — Analık İzni 24 Hafta
1 Mayıs 2026 tarihli ve 33242 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 7578 sayılı Kanun, 657 sayılı Kanun'un 104. maddesinde köklü bir değişiklik yaptı:
- Doğum sonrası analık izni 8 haftadan 16 haftaya
- Toplam analık izni 16 haftadan 24 haftaya
- Tabip raporu ile doğum öncesi çalışılabilen süre 3 haftadan 2 haftaya indirildi
- Geçiş hükmü: 1 Nisan 2026 sonrası doğum yapanlar 15 Mayıs 2026'ya kadar başvurarak ilave 8 haftadan yararlanabildi
Detaylı analiz için: Analık İzni 24 Hafta Değişikliği.
KPSS Adayları İçin Önemi
657 sayılı Kanun, KPSS Vatandaşlık ve A Grubu Kamu Yönetimi/İdare Hukuku derslerinde sık sorulan bir konudur. Özellikle:
- İstihdam şekilleri (Madde 4) — soru tipi: "Kadrolu ve sözleşmeli farkı"
- Hizmet sınıfları (Madde 36) — soru tipi: "12 hizmet sınıfı sayısı"
- Disiplin cezaları (Madde 125) — soru tipi: "5 disiplin ceza türü"
- İzin hakları (Madde 102-108) — soru tipi: "Yıllık izin gün sayısı"
Cumhurbaşkanlığı Genelgeleri ve Sayıştay kararları da bu konularda önemli kaynaklardır. KPSS soru dağılımı sayfamızda detaylı bilgi var.
Sıkça Sorulan Sorular
657 sayılı Kanun ne zaman yürürlüğe girdi?
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, 14 Temmuz 1965 tarihinde TBMM tarafından kabul edildi ve 23 Temmuz 1965 tarihli 12056 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi. 60 yıllık tarihinde 200'den fazla değişikliğe uğramış olup hâlâ Türk kamu personel sisteminin temel kanunudur.
657 sayılı Kanun memurun haklarını nasıl korur?
Kanun, memurlara görev güvencesi, mali haklar, izin türleri (yıllık, mazeret, hastalık, analık), emeklilik hakkı, sendika kurma ve üye olma hakkı, müracaat-şikâyet-dava açma hakkı tanır. Memur, kanun ve mevzuata aykırı işlemlere karşı idari yargı yolunda 60 gün içinde başvuru yapabilir.
657 sayılı Kanun kapsamındaki istihdam türleri nelerdir?
Kanun 4. madde uyarınca dört tür istihdam tanımlar: (A) Kadrolu Memur (asıl ve sürekli görev), (B) Sözleşmeli Personel (geçici ihtisas işleri), (C) Geçici Personel (1 yıldan az/mevsimlik), (D) İşçi (belirsiz süreli iş sözleşmesi). 2023 sonrası 4/B sözleşmeli personelin kadroya geçirilmesi süreci başlatıldı.
Memur disiplin cezasına nasıl itiraz eder?
Memur, disiplin cezası tebellüğ tarihinden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesine iptal davası açabilir. Devlet memurluğundan çıkarma cezasına karşı ayrıca Danıştay önünde temyiz yolu açıktır. İdari mahkemenin verdiği karar memurun lehine ise ceza iptal edilir; aleyhine ise temyiz/istinaf yolu açıktır.
657 sayılı Kanun'da en güncel değişiklik nedir?
2026 yılındaki en kritik değişiklik 1 Mayıs 2026 tarihli 7578 sayılı Kanun'dur. Bu kanun, 104. madde kapsamında analık izni süresini 16 haftadan 24 haftaya çıkardı. Ayrıca Cumhurbaşkanlığı 9 maddelik genelge ile uygulama detayları netleştirildi. Sözleşmeli personel için 11307 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı paralel düzenleme getirdi.
Sözleşmeli personel 657 sayılı Kanun'a tabi mi?
4/B sözleşmeli personel 657 sayılı Kanun'a kısmen tabidir — temel haklar, izin türleri, disiplin hükümlerinde aynı çerçeve uygulanır. Ancak mali haklar (aylık, ek gösterge), atama, terfi, kadroya geçiş konularında farklı mevzuat çerçevesi vardır. 2023+ sonrası kadroya geçiş süreciyle birlikte 4/B'liler için 657'nin daha geniş kapsamda uygulanması yolu açıldı.
657 sayılı Kanun'da ticaret yasağı nasıl uygulanır?
Madde 28 uyarınca memur, ticaret yapamaz, ticari işletme sahibi olamaz, esnaf veya tacir sayılan faaliyetlerde bulunamaz. İstisnalar: özel kanunlarla izin verilen alanlar (taşınmaz mal işletmeciliği, mevzuatla belirlenen koşullarda), eş veya akrabası adına yapılan faaliyetler (memurun adı kullanılmadan). İhlal durumunda disiplin cezası (uyarma → memurluktan çıkarma kademeli) uygulanır.
Memur yıllık iznini bir sonraki yıla aktarabilir mi?
Madde 103 uyarınca yıllık izin, kullanılmadığı yılı takip eden yıl içinde kullanılabilir. Yani 2026 yılı izni 2027'de kullanılabilir; 2028'e devredilemez. İstisnai durumlarda (hastalık, yurt dışı görev) idari makam izniyle ileri yıllara aktarım mümkündür. Görevden ayrılan memurun kullanılmayan yıllık izin ücreti ödenmez (Anayasa Mahkemesi 2014 kararı).
İlgili Mevzuat ve Resmi Kaynaklar
- Mevzuat.gov.tr — 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu güncel tam metin
- Resmi Gazete — kanun değişiklikleri yayım sayfası
- Cumhurbaşkanlığı Genelgeleri — Personel ve İdari İşler Genel Müdürlüğü
- Sayıştay Kararları — denetim ve uygulama içtihatları
- Anayasa Mahkemesi Kararları — anayasaya uygunluk denetimi
- Danıştay İçtihatları — idari yargı uygulama örnekleri
Son Söz
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, Türk kamu personel sisteminin anayasası niteliğindedir. 60 yıllık tarihinde 200+ kez değişikliğe uğramış olmasına rağmen temel çerçeve (istihdam türleri, hizmet sınıfları, hak ve yasaklar, izin türleri, disiplin hükümleri, atama-terfi-emeklilik) korunmaktadır. KPSS adayları için kanunun ana hatlarını ezberlemek; aktif memurlar için ise yıllık değişiklikleri takip etmek kritik öneme sahiptir.
2026 yılında en kritik değişiklik analık izni 24 hafta düzenlemesidir. Önümüzdeki yıllarda emeklilik yaşı, ek gösterge, performans değerlendirme gibi alanlarda da reform tartışmaları devam etmektedir. Bu değişiklikleri takip etmek hem mali haklar hem de kariyer planlaması açısından önemlidir.