YKS AYT Felsefe — Test 2 ULTRA İLERİ

**ULTRA İLERİ 2. KATMAN** —. AYT Felsefe 2 katmanlı pillar: Test 1 TEMEL + Test 2 ULTRA İLERİ. Mart 2026 YKS AYT Sözel/EA alan akademisyen aday hazırlık + Felsefe-Sosyoloji-Psikoloji bölümleri.

**Sokrates (MÖ 470-399)** Sokratesi yöntem (Elenchus çürütme + Maieutik doğum yardımcılığı) + "Bildiğim tek şey hiçbir şey bilmediğimdir" (Apologia) + ölüm cezası baldıran zehri 399 MÖ + yazmadı (öğrencileri aktardı). **Platon (MÖ 428-348)** Sokrates öğrencisi + Aristoteles öğretmeni + Akademi 387 MÖ + Form/Idea teorisi + Mağara alegorisi (Devlet VII. 514a-520a) + Devlet 10 kitap + 3 sınıf (filozof kral + asker + zanaatkâr) + ruh 3 parçalı (akıl/yiğitlik/iştah). **Aristoteles (MÖ 384-322)** Platon öğrencisi + Büyük İskender öğretmeni + Lykeion 335 MÖ + Nikomakhos Etik 10 kitap (eudaimonia + arete + golden mean) + 4 neden teorisi (maddi+formel+etkin+erek) + Organon mantık + silojizm + 10 kategori + Metafizik 14 kitap + İlk Hareket Ettirici.

**Descartes (1596-1650)** Modern felsefe kurucusu + "Cogito ergo sum" (Discourse 1637 + Meditationes 1641) + Yöntemsel kuşku + Kartezyen düalizm (res cogitans zihin + res extensa madde) + Tanrı kanıtları (ontolojik + kozmolojik) + analitik geometri kurucusu + Stockholm zatürre ölüm. **Kant (1724-1804 Königsberg)** Alman Aydınlanma zirvesi + 3 Eleştiri: Saf Aklın Eleştirisi 1781 (Kopernik devrimi + 12 kategori + sentetik a priori + noumenon/phenomenon ayrımı) + Pratik Aklın Eleştirisi 1788 (Categorical Imperative 3 formülasyon — evrensellik + insan onuru + özerklik) + Yargı Yetisinin Eleştirisi 1790 (estetik + teleoloji). **Hegel (1770-1831)** Alman İdealizmi zirvesi + Tübingen Stift Schelling-Hölderlin oda arkadaşı + Tinin Fenomenolojisi 1807 (Napoléon Jena Muharebesi günü tamamlandı) + Diyalektik tez-antitez-sentez Aufhebung + Efendi-Köle Diyalektiği + Mutlak Tin (Geist) + dünya tarihi özgürlüğün ilerleyişi + Berlin Üniversitesi 1818-1831.

**Marx (1818-1883)** + Engels (1820-1895) + Das Kapital 1867 (Cilt I) Engels editör II 1885 + III 1894 + emek değer teorisi + artık-değer + materyalist tarih 5 evre (ilkel-köleci-feodal-kapitalist-komünist) + altyapı/üstyapı + Komünist Manifesto 1848. **Weber (1864-1920)** + Protestan Ahlakı 1904-1905 + Kalvinist meslek çağrısı (Beruf) + kapitalist ruh + 4 rasyonalite tipi + 3 otorite (karizmatik+geleneksel+yasal-rasyonel) + "demir kafes" + değer-tarafsız sosyal bilim (Wertfreiheit) + Ekonomi ve Toplum 1922 ölüm sonrası. **Foucault (1926-1984)** Collège de France 1970 + Surveiller et punir 1975 (Damiens 1757 işkence → modern hapishane → disiplin → Panopticon Bentham 1791) + biyopolitika 1976 (iktidar bedene+nüfusa yönelmesi) + Cinselliğin Tarihi 4 cilt + AIDS 1984 ölüm. **Habermas (1929-)** Frankfurt Okulu 2. kuşak + Adorno-Horkheimer asistan + Theorie des kommunikativen Handelns 1981 2 cilt (sistem vs yaşam-dünyası kolonizasyon) + iletişimsel rasyonalite + söylem etiği (Diskursethik) + ideal söylem durumu + halen aktif 2024 (95 yaş — Almanya'nın yaşayan en büyük filozofu).

**Kuhn (1922-1996)** Structure of Scientific Revolutions 1962 + paradigma kavramı + bilim 5 aşama (olağan bilim → anomali → kriz → bilimsel devrim → yeni olağan bilim) + incommensurability (eş-ölçülemezlik) + tarihsel örnekler (Ptoleme→Kopernik 1543 + Aristoteles→Newton 1687 + Newton→Einstein 1905). **Popper (1902-1994)** Logic of Scientific Discovery 1934 + Falsifiability (yanlışlanabilirlik) ölçütü + Hume tümevarım problemi çözümü (tümdengelimsel yanlışlama) + astroloji/psikanaliz/Marksizm = psödo-bilim + Open Society and Its Enemies 1945 (Platon-Hegel-Marx tarihselci totaliterlik eleştirisi). **Lakatos (1922-1974)** Research Programmes 1978 + sert çekirdek (hardcore) + koruyucu kuşak (protective belt) + ad hoc hipotezler + ilerleyici vs dejeneratif programlar. **Feyerabend (1924-1994)** Against Method 1975 + epistemolojik anarşizm + "anything goes" + bilim mit ile aynı + bilim devleti çağrısı (bilim-din-mit eşit statü).

**Wittgenstein (1889-1951)** 2 dönem: (i) Tractatus Logico-Philosophicus 1921 — dil resim teorisi + 7 ana önerme + "Konuşulamayan üzerine susmalı"; (ii) Felsefi Soruşturmalar 1953 ölüm sonrası — dil oyunu (Sprachspiel) + anlam = kullanım + form of life (Lebensform) + özel dil argümanı. **Saussure (1857-1913)** Genel Dilbilim Dersleri 1916 ölüm sonrası + yapısalcılık kurucusu + langue/parole + signifier/signified + senkronik/diakronik + işaretler keyfi. **Chomsky (1928-)** MIT + Syntactic Structures 1957 + Universal Grammar + competence/performance ayrımı + dilin doğuştan + 3 yaşında çocuk gramatik öğreniyor + Skinner davranışçılık eleştirisi 1959. **Searle (1932-)** Berkeley + speech acts (söz edimleri) 1969 + locutionary/illocutionary/perlocutionary 3 alt-tip + Chinese Room 1980 argümanı (yapay zeka semantik anlam değil sentaks).

**6 öncü**: (1) Hilmi Ziya Ülken (1901-1974 + İÜ Felsefe-Sosyoloji + Türk Düşüncesi Tarihi 1933 + İslam Felsefesi 1957 + 80+ kitap), (2) Macit Gökberk (1908-1993 + Berlin PhD 1937 + **Felsefe Tarihi 1961 1500+ sayfa REMZİ Kitabevi 70+ baskı** + üniversite ders kitabı klasiği), (3) Bedia Akarsu (1921-2016 + Macit Gökberk öğrencisi + İÜ + Ahlak Öğretileri 1965 + Wilhelm von Humboldt doçentlik 1955), (4) Hilmi Yavuz (1936- + İÜ Felsefe + Cambridge + şair-filozof 60+ şiir + Doğu-Batı sentez akademik makaleler), (5) Doğan Özlem (1944- + İÜ + Hamburg + Marburg + Hermeneutik 1998 + Bilim Felsefesi 2003 + Felsefe Tarihi 2002 + Tarih Felsefesi 1994 + Dilthey/Heidegger/Gadamer çevirileri), (6) **Ioanna Kuçuradi (1936-)** Türkiye Rum vatandaşı + Hacettepe + Maltepe + Etik 1988 + İnsan ve Değerleri 1971 + **2003 UNESCO'da Felsefe Başkanı** (uluslararası tek Türk filozofu) + **Türkiye Felsefe Kurumu 1974 kurucu başkan 28 yıl** (kuruluş 9 Eylül 1974 İstanbul + 1000+ üye + Felsefe Kongreleri + Türk Felsefe Olimpiyatı 1988+ Uluslararası Felsefe Olimpiyatı IPO Türkiye 1993+1998 ev sahipliği).